VOV4.Êđê - Mơ\ng lu thu\n ho\ng anei leh, Gialai jing nanao ]ar mâo lu phung hđeh kbia\ sang hra\ mơar, dưi dăp hlăm ênoh lu h^n ti alu\ wa\l Lăn Dap Kngư. Hla\m thu\n 2015 -2016 anei, boh klei kjham h^n, ho\ng ênoh phung hđeh kbia\ sang hra\ mơar giăm truh 2 êbâo ]ô hđeh, lehana\n ana\p lo\ dơ\n lu h^n. Phung hđeh bi kbia\ sang hra\ lu êdi hlăm wưng ngă hma pưk. Mơ\ng klei anei, ]ar Gialai si hdră srăng ngă ]ia\ng dưi krơ\ng phung hđeh amâo mâo kbia\ sang hra\ ôh.

    {uôn Đê Btư\k, sa\ Đăk Jơ Ta, kdriêk Măng Yang, ]ar Gialai jih jang jing mnuih djuê ana Bahnar sơăi. Jih sa boh [uôn mâo 139 go\ êsei, [ia\dah kno\ng mâo ma\ 2 ]ô đui] hđeh hriăm đ^ truh kơ gưl 3. Truh yan hma pưk nao mu\t hlăm [uôn, dlăng jih jang djăp boh sang bi kđăl [a\ng sơăi êbhiông êya\ng jih êku\t hlăm hma pưk, prăp êmiêt kơ klei buh pla. Lu phung hđeh hlăk thu\n nao sang hra\ mơar bi mdei he\ sang hra\ dôk kơ sang nao đru am^ ama, anak pro\ng đru brua\ hma pưk, anak adôk điêt ka thâo brua\ hma, snăn nao răng êmô. Krư\k, mnuih ti [uôn Đê Btư\k brei thâo, ăt mse\ ho\ng jih jang hđeh hlăm [uôn mơh, tơdah truh kơ yan hma pưk, anak êkei `u dơ\ng mdei yơh sang hra\ mơ\ng 7 – 10 hruê, ]ia\ng nao đru am^ ama hlăm hma:  “Hriăm hra\ đa, mdei đa kơh ]ia\ng đru am^ ama pla hbei mtei, pla ana kđu], ngă lo\, jik rơ\k. Am^ ama ăt mtru\t mơh brei hriăm hra\ mơar, w^t kơ sang ma\ hra\ dlăng hra\ yơh, [ia\dah `u amâo mâo ]ia\ng ôh. ~u hluê găp `u, nao hiu hlăp, hiu mnei hlăm êa. Mtru\t `u, `u amâo mâo ]ia\ng nao sang hra\ ôh, amâo lo\ nao sang hra\ snăn nao kơ hma yơh, dja\ wa\ng, dja\ kga\ nao hla\m dliê yơh. {uôn anei he\ truh adu\ 10, adu\ 9 w^t kơ sang dôk ung, dôk mo# leh”.

    Mb^t ho\ng klei mdei sang hra\ mơar êjai hla\m yan hma pưk, ti [uôn Đê Btư\k, lo\ mâo mơh lu klei bi kbia\ sang hra\ mơar kyua dôk ung, dôk mo# mơ\ng điêt. Nao mu\t hlăm [uôn ênưih mtam [uh sa ]ô hđeh êra ngiêk asei ka bo\ pro\ng [ia\dah dôk [a\ anak leh, mse\ si Thoan, am^ kkiêng thu\n 2000. Tui si Jưk, jing ama Thoan, go\ sang mprăp djăp ênu\m yơh kơ anak nao sang hra\ mơar. {ia\dah, amâo mâo thâo lo\ b^t mjing ôh, di`u m^n kơ klei dôk ung, dôk mo# h^n kơ klei hriăm hra\ mơar. Jưk la]:

 “Êdeh êdâo mâo leh, Thuân mâo sa boh êdeh, Thoan mâo sa boh êdeh, [ia\dah knhal tu], di`u amâo mâo ]ia\ng nao sang hra\ mơar ôh, di`u ]ia\ng kơ êdeh. Di`u amâo mâo m^n ôh kơ klei hd^p di`u êdei ana\p, m^n ara\ anei ]ia\ng dôk ung, mâo anak. Gha\ ka brei dôk ung, [ia\dah di`u ngă tui si klei di`u ]ia\ng. Amâo lo\ thâo mjing kơ phung hđeh ôh. Mnuih Bahnar lah, si m^n si ngă yơh. Tui si `u ]ia\ng yơh, gha hei, [ia\dah mâo he\ tian leh si thâo lo\ mjing?”

    Aduôn Trần Thị Minh, Khua sang hra\ gưl 2 Đăk Jơ Ta, kdriêk Măng Yang brei thâo, klei hung hđeh hriăm hra\ kreh kbia\ sang hra\ jing mâo mơ\ng sui leh mơ\ng sang hra\ anei. Truh kơ yan hma pưk, kah knar hlăm grăp hruê sang hra\ mâo truh 30% ênoh phung hđeh mdei sang hra\ tui nao đru am^ ama hlăm hma. Tơdah hjan pro\ng ako\ yan hjan, snăn phung hđeh bi mdei sang hra\ truh kơ mkrah mtam. Aduôn Trần Thị Minh la]:  “Ênoh phung hđeh kriăng nao sang hra\ jing [ia\ êdi. Mnuih Bahnar mâo klei m^n, êlâo h^n jing duah [ơ\ng, leh kơ năn kơh di`u m^n kơ klei brei anak nao sang hra\. Ăt di`u thâo săng mơh kơ klei ]ia\ng mtru\t anak aneh nao sang hra\ mơar mđ^ klei thâo hra\ mơar. {ia\dah, kyua klei hd^p mda le\ hlăm klei dleh dlan, mơ\ng năn lu am^ ama brei anak aneh nao đru brua\ hma pưk êlâo, snăn tăp năng sui brei he\ phung anak mdei sang hra\, boh nik hlăm du\m wưng yan ma\ brua\ mse\ snei”.          

    Tui si Knơ\ng brua\ sang hra\ mơar ]ar Gialai, thu\n hriăm anei kluôm ]ar mâo leh 1.837 ]ô phung hđeh kbia\ sang hra\, mơ\ng gưl sa hlo\ng truh kơ gưl 3. Ênoh phung hđeh mdei sang hra\ hlue eyan, ]ia\ng nao đru am^ ama brua\ hma pưk đ^ lu h^n mơh. Mrâo anei, Dhar brua\ sang hra\ mơar mko\ mjing leh klei bi k[^n bi trông ]hai ]ia\ng ruh mgaih klei amâo mâo djo\ anei, lehana\n duah djăp hdră mghaih msir. {ia\dah, lu jing djăp hdră mâo bi êdah ăt jing hdră hđăp leh, mse\ si klei mbha braih, mbha ]hum ao, hdruôm hra\ mơar kơ hđeh hriăm hra\, mâo ba yua mơ\ng lu thu\n ho\ng anei leh, [ia\dah amâo mâo [uh klei tu\ dưn ôh. Hồ Văn Điệp, Khua adu\ brua\ sang hra\ mơar kdriêk Măng Yang, ]ar Gialai la], tơdah lu boh [uôn ăt adôk nanao hlăm klei dleh dlan, [un [in, snăn klei phung hđeh kbia\ sang hra\ ăt adôk nanao. Kyuana\n, ]ia\ng mghaih msir kjăp klei anei, êngao kơ Dhar brua\ sang hra\ mơar g^r hla\m klei mlih mrâo hdră mtô bi hriăm bi djo\ guôp, ]ia\ng dưi ktu\ng ba hđeh mnuih djuê [ia\ khăp kơ klei hriăm hra\ mơar, snăn du\m hdră êlan ma\ brua\ k`ăm mđ^ kyar klei hd^p mda kơ kr^ng mnuih djuê [ia\ dôk dleh dlan hlăm ]ar bi ngă he\ ho\ng klei tu\ dưn:  “Kâo bi m^n, kơ êdei ana\p, akâo kơ gưl dlông mđing mko\ mjing brua\ mđ^ kyar klei hd^p mda ala [uôn ho\ng du\m boh [uôn dleh dlan. Boh s^t, tơdah drei amâo mâo ôh hdră mđ^ kyar klei hd^p mda, kla\ s^t srăng hmăi amâo mâo jăk pro\ng kơ klei phung hđeh mnuih djuê [ia\ hriăm hra\ mơar”./.

                                                          Y Khem pô ]ih hlo\ng ra\k.