Mrâo aguah ưm, anôk bruă ngă hră mơar ti ƀuôn hgŭm Đắk Đoa lu leh mnuih. Anôk bruă mrâo rŭ mdơ̆ng, prŏng siam, mâo djăp jhưng mdhô̆ kơ jih jang mnuih dôk guôn ngă hră mơar. Tĭng kơ ƀăng bhă mâo kiosk pioh mnuih ƀuôn sang mă mrô, čŏng tui duah, lehanăn mŭt hlăm mbah hla pŏk ngă hră mơar. Mrâo leh ngă hră mơar čan prăk čiăng bi hmao yang dlăng kriê kphê, Khua mduôn Ayó, ƀuôn Piơm, hŏng klei mơak brei thâo:

-Leh klei bi mŭt mbĭt hŏng ƀuôn hgŭm mrâo, čiăng nao ngă hră mơar găl ênưih, êlâo hĭn mnuih ƀuôn sang pô mprăp djăp ênŭm hră mơar pô. Asei kâo pô nao čan prăk, diñu brei hră mơar, lehanăn kčah hrue nao mă djŏ hrue kčah. Klei yuôm bhăn hĭn jing pô bi mâo djăp ênŭm hră mơar êlâo, snăn kơh amâo mâo srăng tuôm hŏng klei dleh dlan ôh, knŏng dôk guôn dăp mă mrô nao ngă hră mơar truh arăn giêo djŏ ti gưl pô. Bi kơ klei dŭm mta hră mơar mkăn, snăn kâo amâo mâo nik ôh, ƀiădah hŏng klei čan prăk kâo ngă leh kâo ƀuh bŏ hŏng klei găl ênưih snăk.

 Sun, ti ƀuôn Groi 1, mrâo nao ngă leh hră mơar kơ anak nao hriăm bruă, yăl dliê: Sang ñu jĕ knơ̆ng bruă sang čư̆ êa să Gla (hđăp). Mơ̆ng leh mâo klei bi mŭt mbĭt, jing leh ƀuôn hgŭm Đăk Đoa, êlan nao ngă hră mơar jing kbưi, ƀiădah knŏng ngă mă hră mơar bhiâo riâo rit: 

“Êlâo dih sang să giăm sang, ƀiădah klei ngă hră mơar djăp mta êmưt, dleh dlan sơăi. Nao truh anôk mă bruă mâo mtam mnuih kăp ktrâo atăt, truh kơ klei ngă hră mơar, leh ruĕ diñu bi kčah hrue mâo mă. Ƀuh jing pral lehanăn găl ênưih.

 Ƀuh klei knŭk kna ngă hră mơar ară anei, Bônh, Khua ƀuôn, ƀuôn Piơm, ƀuôn hgŭm Đắk Đoa, lač:

Tui si kâo ƀuh, phŭn tal êlâo leh 3 boh să bi mŭt  mbĭt, lu mnuih ƀuôn sang nao ngă hră mơar, kdrăp mă bruă ka djăp ôh, snăn mă bruă êmưt, mnuih ƀuôn sang mâo klei blŭ snei, sdih. Ƀiădah 3 mlan êdei kơ anăn dơ̆ng hơĭt yơh, jih jang bruă ngă hră mơar kơ mnuih ƀuôn sang dơ̆ng pral yơh. Hŏng dŭm klei dleh kpăk tuôm hŏng mnuih ƀuôn sang djuê ƀiă kyua lu ka thâo săng, mâo đa đa mnuih amâo mâo thâo hră ôh, amâo mâo thâo ôh si klei čih hlăm hră mơar, amâo mâo jdăp ênŭm ôh hră mơar, tinăn nao ngă hră mơar tuôm hŏng lu klei dleh dlan.

Ti anôk mă bruă mrô 8 - Anôk bruă ngă hră mơar ƀuôn hgŭm Đak Đoa, amai Sim, djuê ana  Bana dôk ktrâo atăt mnuih ƀuôn sang ngă hră mơar. Amai brei thâo:

Kơ bruă kâo klam, sa hrue mâo đru ngă brei hră mơar truh kơ 6 mta, lu jing hră mơar kơ mnuih khua thŭn, kơ bruă dhar kreh, bruă sang hră mơar, lehanăn bruă mdrao mgŭn... Êjai mă bruă kâo jih ai tiê đru mnuih ƀuôn sang, ngă bi leh hră mơar kơ digơ̆. Klei dleh tinei jing jing mnuih ƀuôn sang čŏng ngă pô čih hưn djăp mta boh klei mơ̆ng pô, ƀiădah mnuih ƀuôn sang amâo mâo thâo hră ôh snăn amâo mâo ngă ôh VNEID mơ̆ng anăn yơh phung knuă druh sơăi ngă brei kơ mnuih ƀuôn sang, hlăm brô 5 hrue êdei mâo boh tŭ dưn yơh.

Mâo mnuih ƀuôn sang yua brei đru ngă brei kơ mbha êlan ngă hră mơar, ayŏng  Hmên, ti ƀuôn Tuơh Ktu, ƀuôn hgŭm Đak Đoa, bi êdah:

Mbah anôk ngă hră mơar mâo leh djăp ênŭm klei dưi ba yua pioh hlăm bruă ngă hră mơar, msĕ si hưn hrue kkiêng kơ anak mrâo kkiêng, klei kơ lăn ala... Jih jang bruă ngă hlăm anăn sơăi, ƀiădah mâo mâo đa đa mnuih ƀuôn sang amâo mâo thâo bĭt êlan ngă ôh. Bi kâo pô jing hơĭt leh, thâo yua raih leh, kyua kâo đru nao ngă brei kơ mnuih ƀuôn sang lu leh. Bi hŏng mnuih ƀuôn sang klă sĭt digơ̆ bŏ hŏng klei dleh dlan. Ti anôk ngă hră mơar ăt mâo mơh mnuih kăp đru, ƀiădah lu mnuih ƀuôn sang ăt iêo kâo tui nao mbĭt, kyuadah ară anei lu mnuih ƀuôn sang bi nao ngă hră mơar truh kơ ƀuôn hgŭm mkăn.

 Tui si Nguyễn Thành Thoại, k’iăng khua anôk bruă ngă hră mơar ƀuôn hgŭm Đắk Đoa, jing anôk duh bi liê kơ bruă rŭ mkra anôk mă bruă jăk siam, mâo 9 ngă hră mơar, hŏng 10 boh komputer, lehanăn sa 1 ki-ốt pioh ktrâo atăt mnuih ƀuôn sang ngă dŭm knhuang hlăm mbah eliktronik. Mơ̆ng mlan 7/2025 truh kơ mlan 1/2026, Anôk bruă ngă hră mơar anei mâo ngă leh êbeh 5400 mta hră mơar. Hnơ̆ng ênoh hră mơar mâo ngă djŏ hrue kčah jing êbeh 98,6%. Êngao kơ hră mơar lăn ala, hlăk dôk mâo dŭm klei gun kpăk, kyua ênoh ka bi sa hnơ̆ng, dŭm adôk jing bruă ngă hră mơar bŏ hŏng klei ênưih. Nguyễn Thành Thoại, brei thâo:

Čar mghaih msir leh jih hnơ̆ng bruă anei. Êlâo kơ jih hrue mă bruă hmei mâo klei hâo mdah hlăm kdrăp mă bruă. Ya mta klei gun kpăk, snăn mkŏ mjing êpul, iêo đĭng blŭ, iêo mghaih msir, amâodah akâo klei đru amâo mâo lui klei dleh kpăk dôk nanao ôh. Snăn čar gĭt gai leh hŏng klei kjăp, siă suôr hlăm hlăm bruă ngă hră mơar hŏng mbah anôk ngă hră mơar knŭk kna.

Boh sĭt mơ̆ng ƀuôn hgŭm Đắk Đoa, čar Gia Lai, bruă sang čư̆ êa alŭ wăl dua gưl hlăk jing leh anôk ngă hră mơar jĕ hŏng mnuih ƀuôn sang, thâo săng mnuih ƀuôn sang, lehanăn mă bruă kơ mnuih ƀuôn sang. Hŏng mnuih djuê ƀiă ti Đắk Đoa, yan mnga anei knư̆ hĭn lŏ siam, mâo klei h’uh mđao. Mnuih ƀuôn sang đăo knang kơ klei Đảng kiă kriê, kơ mgi dih kjăk siam hĭn hŏng ƀuôn sang lehanăn lăn čar./.