Tŭ do, gam là kàl prang dờng ngan tàm Tây Nguyên dê. Tàm sàh Dăk Mil, càr Lâm Đồng, bơta trồ prang gơlik geh uă ngan tŭ suơn kơphe pa tam nàng ala suơn kao su. Jơh ală bă suơn lơi kung geh 2, 3 tơrlung khoàng, mờ dà căt bơh tàm ală tơrlung do mìng dùl bơta tờm nàng geh dà tuh suơn kơphe in. Hìu ồng Triệu Cuối tàm thôn 7, sàh Dăk Mil mìng geh di pơgăp 5 sào ù tam kơphe mơya neh tă git nđờ rơhiang tơlik đong nàng khoàng tơrlung jòi dà tuh suơn kơphe in.

Tàm sàh Dak Mil, broă khoàng tơrlung dà ờ gam là broă rơwah tai, mờ là mìng dùl broă pal lơh nàng gàr phan tam in geh kis tàm kàl prang. Tŭ dà tàm tơnao ờ gam geh tai, dà căt neh gơs jơnau kơ̆p kờñ dŭt ndơl. Bi Triệu Khương neh geh tŭ lòt lơh broă ơpah tàm ală mpồl khoàng tơrlung in, hơ̆ sồng blơi is phan khoàng nàng lơh broă ơpah. Mơya tus tàm kàl prang do, geh bal cau lòt jòi dà kung ờ gam geh dà nàng ngui sơl. “Lài ngan añ lòt lơh broă ơpah cau in, mơya gŏ kung ờ geh bơta lơi sơl, den tàng blơi is phan nàng khoàng, lòt khoàng is. Tơnơ̆ mờ hơ̆ nàng jòi dà làng bol in mờ neh khoàng bơh 30 tus 40 tơrlung bloh. Mơya tàm tiah do ờ hoan geh dà, khoàng 10 tơrlung geh tus 6 tơrlung ờ geh dà. Bè hìu añ do kung bè hơ̆ sơl. Mìng ƀồm dùl thoa den dà soăt”.

Broă gơtìp soăt dà căt gam pah nam sơlơ geh uă tàm Tây Nguyên. Mò Nguyễn Thị Trinh tàm sàh Dăk Sắc, càr Lâm Đồng neh pal tăc mờr 3 lồ ù suơn tơnơ̆ mờ tŭ khoàng 8 tơrlung ờ tơl dà tuh. Hìu nhă pal ntrờn tus tàm tiah ndai nàng ơm kis, kơ̆p kờñ tàm tiah ờ hoan gơtìp tàm pơrlòng rơlao, dà geh uă rơlao. Mơya pah dơ̆ kơlôi tus mờ broă khoàng tơrlung dà, mò kung gam gơlơh ờ suk ngan. “Hìu cau rềp bal kung tàm hơ̆ sơl. Mơya khoàng tus 4 tơrlung dà kung ờ geh dà sơl. Tàm hơ̆ khoàng tơrlung gơtìp tơrlah ù den tàng pal geh ding sơndră ù. Mờ tus tŭ tơrlung ờ geh dà kung pal tơm priă mpồl cau khoàng tơrlung in sơl, mờ ding sơndră mờ tơrlah ù kung ờ gơtùi tă sơl”.

Ờ mìng ală tiah ù dòr kơh tam pơrlòng khoàng tơrlung dà, mờ geh bal ală tiah tàm ƀlàng sre dờng ơnàng kung pal khoàng tơrlung dà sơl. Ồng Ngô Văn Sình tàm sàh Ea Rôk, càr Dăk Lăk pà git, lài do mìng khoàng tơrlung jrô 40 thơ̆k là geh dà, tus tŭ do khoàng jrô tus 140 thơ̆k mơya dà kung ờ tơl sơl. “Añ khoàng bơh lài tus tŭ do neh tus 7 tơrlung bloh. Lài ngan añ khoàng mìng geh bơh 34 thơ̆k mờ dà geh uă ngan. Gam tŭ do den cau lơi khoàng jrô rơlao den cau hơ̆ geh dà uă rơlao. Geh hìu neh khoàng tus 4 tơrlung dà, mờ tơrlung dơ̆ 4 kung ờ geh dà sơl, mờ jrô 140 thơk”.

Jăt ală cau kă bro ding mờ phan tuh dà yal, dơ̆ pơrlòng khoàng tơrlung dà tŭ do là ờ geh tŭ lơi tơn jơh. Cau tờm dùl hìu tăc phan tuh dà pà git, ală măi khoàng tơrlung dà rài lài do neh ờ jai tàu dà căt neh gơmù jrô, làng bol pal bơcri priă uă nàng blơi phan khoàng geh bơta pràn uă. “Bè ală hìu gùt dar do, lài do khoàng tơrlung 100 thơ̆k gam geh dà uă. Mơya geh hìu ngài mờ hơ̆ tàm 10, 20 thơ̆k khoàng jrô bơh 130 tus 140 thơ̆k den hìu do soăt tơn dà. Mờ tus tŭ do den geh hìu ai phan khoàng mờ nhơm tus nàng bruh tus 240 thơ̆k, den ală tơrlung dà rềp bal bè rơgơi jai tài dà căt ngai sơlơ gơmù jrô”.

Git nđờ rơhiang rơbô lồ ù tam phan gam kơ̆p kờñ geh dà, lơh broă khoàng tơrlung dà tàm Tây Nguyên pah nam sơlơ jrô rơlao tai, bơh hờ đơm 40 thơ̆k, tŭ do neh tus 240 thơ̆k mờ ờ hềt gam geh ơm sơl. Tŭ tơrlung dà tơnơ̆ khoàng jrô rơlao mờ tơrlung lài, khà dà căt pơn jăt tai gơmù jrô. Bơta gơrềng bal ờ mìng là khà tơrlung dà gơtìp soăt gơguh, ală bă suơn tam phan pơn jăt tai ờ geh dà, ală khà priă tă gơtìp roh gời, mờ tàm ờ uă tiah, sề khoàng tơrlung neh ngui mờ ală kơl dung nhơm jrô tàm tiah ù, yal lài ù tiah tàm tiah do gam gơtìp ờ niam sơrlèt mờ jơnau geh ai. Di lah dơ̆ pơrlòng khoàng tơrlung dà ờ geh sền gròi, Tây Nguyên ờ mìng kong gơtìp mờ tung lơtang soăt dà ngai sơlơ uă, mờ gam pal kung gơtìp mờ ală bơta ờ niam bè ù tiah mờ he ờ git lài.