Ăp nar dja, ăp nuĭh lăp kan nsum tâm Hợp tác xã Ba Me Phan Lâm (HTX), xã Phan Sơn, n’gor Lâm Đồng dôl ƀư mhe, dăp rgum uĕh nkual pla n’hơ ndơ bah HTX. Yuh Nguyễn Thị Hoa, nuĭh lăp kan nsum HTX an gĭt.

“Gâp dŭt rhơn n’hanh năl saơ dơi âk rnoh khlay mpeh nuih n’hâm. Bôk năp tơm ba, păng lah tơm rêh, păng lah “găr mblar” bah trôk nar, tâm rnôk nê mpôl hên n’hanh ăp nuĭh mô hŏ wât kloh mpeh tu tơm bah păng, geh rnôk lĕ ma nuĭh ƀon lan kan  lŏ mir nơm hŏ geh roh hêng rnoh khlay tơm luh bah kăl e đŏng. Gâp mpŏng lah jêh aơ tay âk nuĭh gĭt tât rnoh khlay bah tơm ba Me tâm ban kơt ăp ndơ rêh êng tĭng mih nar ƀa ƀă đŏng, gay ntơm bah nê ăp nuĭh mbra wât kloh lơn rup uĕh văn hóa n’hanh ăp ntil ndơ he dôl geh”.

Bah năp geh ma nău tơm ba Me hêng roh, năm 2024, rnăk wa Nguyễn Văn Chung, aƀaơ lah Giám đốc Hợp tác xã Ba Me Phan Lâm hŏ ntơm lăp tăm ba Me tĭng trong an hao jêng êng đah nău ntop kơl kỹ thuật bah Viện Khoa học Kỹ thuật Nông nghiệp miền Nam. Bôk năp, wa Chung tăm ta mir hvi 2ha n’hanh an nsĭt geh âk. Năm 2025, wa Chung pơk hvi neh bơi 5ha ta nkual ƀon Phan Lâm ơm (Danao Ghe).

Đah ăp nău dơi hŏ geh, aƀaơ wa Chung hŏ rgŏ jă kônh wa pơk hvi neh tăm ba Me hao bơi 10ha. Ndơ geh ƀư luh mbra dơi Hợp tác xã Ba Me Phan Lâm n’hanh Công ty TNHH Bách Mộc Global (Công ty Bách Mộc) ton rvăt.

Đah ƀon lan Raglai n’hanh K’ho ta xã Phan Sơn, n’gor Lâm Đồng, găr ba dơi uănh khlay tâm ban kơt "găr mblar”. Đah âk nkô̆ êng êng, tât aƀaơ dơn geh du đêt rnăk ƀon lan hôm tăm ba Me ta neh mir huêt jê̆. Bu ranh ƀon Mang Ngọc Văn, rnoi Raglai, an gĭt, rlău âk rơh, rnăk păng hôm tăm ba me kơt du trong mât ndray nău way ơm.

“Nău HTX ƀư nkual pla n’hơ n’hanh ton rvăt ndơ kah uĕh ta ntŭk lah dŭt uĕh hôm, lơn lah ba Me. Yor ntil ba Me dôl geh roh hêng, neh tăm lĕ huêt, aƀaơ dơi rdâk jêng tay n’hanh an kônh wa tăm tay, nar Tết Bôk ba way ơm bah kônh wa năm aơ nklăp mbra rhơn mƀak lơn, âk phe ba lơn”.

Ntơh măt Công ty Bách Mộc, wa Lục Hoà an gĭt, công ty ton rvăt lĕ ba Me tĭng 3 rnoh nsing tơm: mât chăm an hao jêng êng; Đăp mpăn rnă ntêm ăp tŏng ndơ sa n’hanh ăp tŏng geh nău rêh ta ntŭk; Ndrel đah n’gâng kan ta ntŭk mât chăm hun hao nău rêh bah ƀon lan rnoi mpôl đê̆. N’hanh rnôk ntil ba Me hao jêng uĕh ri Công ty Bách Mộc nchrăp mbra ntuh kơl tay ăp ntil ơm ta ntŭk êng ƀa ƀă.

“Trong ntĭt leo ri Bách Mộc mbra ntuh kơl ntil, tơm prăk n’hanh ndơ dŏng kan tuch tăm n’hanh mbra ntop kơl nău mât chăm tĭng di rêng kloh uĕh. Rnôk ƀư di kơt nê hôm ri mpeh công ty ntop kơl nău rgum rvăt n’hanh ton rvăt lĕ ndơ geh ƀư. Đah trong ntĭt leo mât chăm bah Bách Mộc aƀaơ nsĭt tay rnoh khlay ngăn ngăn an nuĭh ƀon lan kan lŏ mir. Bôk năp khân păng mô kâp mâp pah đah phân dak si đŏng ôh. Tâl bar khân păng mô kâp rvê mhâm ƀư gay dŭt kah uĕh ndơ geh ƀư, djăt ma ƀư di tĭng rêng lah dơi hôm. N’hanh tâl pe nău rêh bah khân păng mbra dơi đăp mpăn lah khân păng ƀư di rêng, khân păng ân ƀư ngăn”.

Wa Mai Hồng Đăng, Kruanh UBND xã Phan Sơn, n’gor Lâm Đồng an gĭt, ba  Me mô dơn lah ndơ kah khlay ta ntŭk ma hôm nsĭt tay ăp rnoh khlay way ơm nkre đah nău rêh huêng khlay bah ƀon lan ta aơ. 

“Aƀaơ mpôl hên hŏ njêng Hợp tác xã Phan Lâm mô dơn way mpeh ba Me ma hôm way mpeh ăp ndơ geh ƀư kah uĕh êng ƀa ƀă đŏng. Ntĭt kơt geh du ntŭk leo tăm sêt, lôch nê n’gâng kan ta ntŭk geh ăp trong ntĭt leo tăm tơm va ni, cà ri đŏng... Tâm let năp tay n’gâng kan ta ntŭk mbra uănh khlay tât ăp nkô̆ nău dơh geh ndơ tuch tăm đŏng”.

Tâm bah ri aơ nơh, ndrel đah pah kan mât ndray văn hóa, n’gor Lâm Đồng uănh khlay hun hao pâl nđaih nsum mpôl nkre đah nău rêh văn hóa ƀon tơm ta ntŭk. Aƀaơ âk trong ntĭt leo pâl nđaih nsum mpôl ntoh lư hŏ dơi njêng kơt: pâl nđaih nsum mpôl thôn Đưng K’Si (xã Lạc Dương), ƀon văn hóa rnoi Dao (xã Đắk Wil), ƀon văn hóa rnoi Mông (xã Tà Đùng), trong ntĭt leo pâl nđaih nsum mpôl văn hóa Chăm (xã Bắc Bình)… wăch rgum âk mpưm năch tâm n’hanh bah dih dak. Âk lễ hội way ơm bah ƀon lan K’ho, Raglai, Bu nong, Chu Ru, Mạ, Chăm… hŏ jêng ndơ geh ƀư pâl nđaih lăp uĕh măt uănh, rgop jêng ntŭk rgum tơm an pâl nđaih văn hóa ta ntŭk. 

Ba Me bah kăl e dơi uănh lah “găr mblar” bah trôk, nkre đah nău rêh, huêng khlay bah kônh wa K’ho, Raglai nkual prêh xã Phan Sơn, n’gor Lâm Đồng. Hôm aơ, găr ba Me - “găr mblar” ta xã nkual prêh Phan Sơn hôm tĭng jâng năch tât đah lam ăp mpeh bah neh dak.