Lah ngoăy tâm âk rnăk bôk năp tâm nău rgâl mhe rnoh neh mô jêng rgâl jêng tăm tao bâh năm 2016, tât aƀaơ rnăk vâl wa Rmayh Bun rnoi Jarai, ƀon Kte, xã Ia Hrú, n’gor Gia Lai lĕ pơk hvi hao tât 7 ha. Păng an gĭt tơm tao dơh tăm. Lah geh mât chăm ueh, nău geh tât 100 tấn/ha/yan. Đah rnoh tăch klâp ma 1 rkeh prăk/tấn, lôch geh n’hâp lĕ prăk kan, ăp ha hôm nha geh klâp ma 50-60 rkeh prăk, rlău đah tăm mbo, bum mô lah tuh. Wa Rmah Bun nkoch.“Tăm mbo, tăm bum mô nă geh âk, hôm tao rĭ tâm di neh, an nău geh âk lơn. Ta nkual xã Hbông ơm, mô tăm tao klâp ma jêr geh tơm i tâm di neh. Năm aơ n’hâp lĕ prăk kan, jay gâp hôm nha geh klâp ma 450 rkeh prăk. Tât năm tay, rnăk vâl nchrăp manh neh tay 3-4ha gay ma pah kan yơn prăk mô tŏng, ŭch ngih dak an manh prăk mô lah kơl bâh bôk nău kan 1719 prăk n’huch ach o gay ma rvăt ntil, phân poh hun hao wăng sa bâh tơm tao”.

Rnăk vâl wa Ksor Bớt rnoi Jarai ta thôn Ia Sa, xã Ia Hrú, n’gor Gia Lai tăm 4ha tơm tao. Wa nkoch, bơi tât 10 năm dăch bên đah tơm tao, rnăk vâl wa lĕ geh ndơ sa ndơ nkrem.

Băng tiếng Jarai: “Bâh tăm tao ma gâp geh ƀư jay, rong 6 hê kon hăn nti, nđăp ur sok sai. Ngih jay mhe ƀư rlău 1 rmen prăk mbra ƀư lôch ta năp tết gay ma vơt năm mhe. Lĕ rngôch bâh geh tơm tao. Yan tât geh manh tay neh tăm tao, yơn prăk mô âk, dăn ngih dak geh rnoh manh thuk prăk kon. Gâym dơn geh nău kơl bâh bôk nău kan 1719 gay ma rvăt ntil n’hanh phân poh. geh prăk, ƀon lan mbra hun hao dơi nău wăng sa, mô hôm geh ach o.

Wa Đỗ Văn Hoà, cán bộ Công ty Cổ phần tuch tăm Agris Gia Lai, nău mbơh bâh năm 2016 doanh nghiệp lĕ tâm rgop đah rlău 1 rbăn rnăk ƀon lan ta xã Ia Hrú tăm bơi tât 2.900 ha tao. Gay ma kơl an ƀon lan đăp mpăn dăch bên đah tơm tao, công ty mbơh tơih âk nău kơl kan bâh ntil, phân poh, nuĭh kan sreh tơm tât nău mât rnoh tăch rvăt đăp mpăn. “Rlău ma ăp bôk nău kan kơl an manh prăk, công ty dôl geh rvăt đah rnoh khlay lah 1 rkeh prăk/tấn tâm 3 yan tay. ngih máy lĕ geh pă nuih kan tât sreh tao, pă ndeh rdeng tât ta mir, ƀon lan kanŭng hăn ntĭm leo mir dơm. Aƀaơ nău dơi mpet dak 8 rbăn tấn/nar, bơi hao 10 rbăn tấn/nar jêng ntŭk tăm tao hôm nha geh pơk hvi. Mpôl hên mbra tâm rgop đah n’gâng kan rgŏ jă ƀon lan, ngăn lah ƀon lan rnoi đê̆, tât râng tăm tao gay ma hun hao nău geh, jut n’huch ach o”.

Tĭng nău mbơh bâh wa Đinh Thị Hoan, groi kruanh UBND xã Ia Hrú, klâp ma geh 1 rbăn rnăk dăch bên đah tơm tao lĕ geh nău rêh đăp mpăn , kơt lah mô hôm geh rnăk ach o. Xã dôl tâm rgop đah doanh nghiệp tăm tao ƀư sĭk uănh nđôi rnoh neh tâm di gay ma rgâl mhe tay, nkre lah rgum ăp rnoh manh lor mô lah kơl n’huch ach o kơl an ƀon lan pah kan jan sa, ngăn lah đah tơm tao. Wa Đinh Thị Hoan an git. “Đah rnoh prăk manh 1719 kơl an rnăk ƀon lan rnoi đê̆, lah ăp rnăk pah kan tăm tao geh ŭch, UBND xã mbra geh ƀư nău nchrăp kan kơl an rvăt ntil tao n’hanh phân poh. Mpôl hên mbra geh uănh na nê̆ ta ăp rnăk, tă ăp ntŭk. rnôk ma geh nău ŭch ngăn ngên, xã mbra geh mbơh pă tay prăk kan n’hanh ăp rnoh kơl gay ma mât đăp mpăn nău dơi an ăp rnăk vâl”.

Tơm tao lĕ an saơ nău geh săk rnglăy na nê̆ ta nkual neh choih mpli đah kro sơh, kơl an rbăn rnăk ƀon lan rnoi đê̆ ta Gia Lai hun hao bah ach o. Rnôk ma nuĭh ƀon lan nsrôih, doanh nghiệp hăn ndrel n’hanh n’gâng kan kơl an tâm di, tơm tao mô dơn tâm di neh ma hôm nha pơk luh du trong kan nâp nâl. ndơn nău kan aơ, ăp yan tao ta nkual ƀon lan rnoi đê̆ ta Gia Lai mbra hôm nha geh ƀư na nao.

Tuấn Long/VOV-Tây Nguyên