Ta âk xã nkuăl yôk n'gor Quảng Ngãi, chanh rse dôl jêng nău săch bah âk rnăk ƀon lan tâm hun hao wăng sa. Bah kơi nklăp 4/5 khay tăm, tơm ntơm geh play, nsĭt tay nău geh tâm rnôk dŭt đêt. Ta xã Ia Chim, ntrong ƀư tâm rgop nkra njêng đah nuĭh ƀon lan n'hanh doanh nghiệp dôl pơk luh trong ƀư sa mhe, tĭng kơn rgâl nău mĭn n'hanh trong ƀư wăng sa bah kônh wa.

Rlău du năm râng rmôt tâm boh tăm tơm sa play Plei Sar, yuh Y Loát, ta thôn Plei Sar, xã Ia Chim ndrel ăp nuĭh lĕ rgâl bah tuch tăm jêt chrai tâm rgop nkra njêng tĭng trong nchrăp nsum. Ăp rnăk an doanh nghiệp manh neh, nkre râng rnăk tăm, mât chăm mir chanh rse n'hanh jêng công nhân ta aơ. Yuh Y Loát, thôn Plei Sar, xã Ia Chim an gĭt, knơm trong ƀư aơ kơl yuh geh nău kan ƀa ƀơ, nău geh đăp mpăn nklăp 6/7 rkeh prăk ăp khay. "Bah năp đaơ, nơm ƀư jêt chrai jêng kônh wa saơ mô geh săk rnglăy. Aƀaơ tâm rgop tay gay ma tăm chanh rse, nơm saơ săk rnglăy lơn, geh âk nău kan n'hanh đăp mpăn lơn. Nău geh ăp khay dŭt đăp mpăn đŏng, rĭng nklăp 6/7 rkeh prăk".

Bah n’hêl na nê aơ, n'gâng kan xã Ia Chim dôl kan nsum đah doanh nghiệp ôp uănh tay neh ntu, nchrŏng trong nkual tăm n'hanh rgŏ jă nuĭh ƀon lan râng tâm rgop nkra njêng. Aƀaơ lam xã geh bơi 50 héc ta chanh rse, nchrăp hao tât 70 héc ta tâm năm tât. Ndrel đah chanh rse, xã nchrŏng trong hun hao tay tơm prit nkŏ, tĭng gưl jêng nkual tăm âk ntil ndơ rhŏ dŏng an công nghiệp nkret njêng.

Wa Ka Rô Chinh, Groi kruanh UBND xã Ia Chim, n'gor Quảng Ngãi an gĭt, nău pơk hvi rnoh neh dơi kơp uănh tĭng nău geh neh ntu, nău dơi mât chăm n'hanh săk geh wăng sa bah tĭng ntil tơm tăm. "Đảng uỷ xã Ia Chim lĕ geh nău ntrŭnh mpeh hun hao tuch tăm công nghệ mhe, rgum tâm ăp tơm tăm tơm gay hun hao wăng sa. Xã Ia Chim geh âk nău dơh mpeh neh ntu gay hun hao ăp ntil tơm công nghiệp kơt cao su, cà phê n'hanh tơm sa play. Aƀaơ, xã geh bơi 50 héc ta chanh rse, năm tât rnoh hvi neh tăm mbra hao tât 70 héc ta. Ƀon lan tâm rgop đah Công ty nkret njêng ndơ tuch tăm Sao Mai rƀŏng trong nkual tăm chanh rse, prit rkŏ tâm di, njêng tơm ndơ an ngih măy".

 Mô kơnŭng ta Ia Chim, âk ntŭk mpeh yôk yang n'gor Quảng Ngãi kơt Măng Đen, Ya Ly, Sơn Tây Thượng dôl njêng ăp nkual tăm hăn ndrel đah tâm rgop tăch ndơ geh ƀư. Lam n'gor Quảng Ngãi aƀaơ geh bơi 1.000 héc ta chanh rse, dơi hun hao tĭng âk trong kơt tăm êng du ntil ta neh tuch tăm mô săk jêng uĕh đŏng mô lah tăm tâm srah tâm ăp mir tơm jŏ năm. Săk geh rĭng geh 45/50 tấn/héc ta.

Ntuh kơl ngih măy nkret njêng dơi uănh lah suan ntrôl khlay ntrŭt ntrôl hun hao N'gâng kan chanh rse ta Quảng Ngãi. Công ty Cổ phần nkret njêng ndơ tuch tăm Sao Mai lĕ rdâk njêng nhih măy ta rnoh hvi 5 héc ta, rnoh dăng rdâk njêng 10.000 tấn jêng ndơ ăp năm, tâm di nău ŭch nklăp 75.000 tấn ndơ ƀư. Ăp ndơ ƀư dŭt âk lah dak păt kŏt, play nđik. Doanh nghiệp mĭn njêng pơk hvi đŏng tay ăp ndơ geh ƀư ndrănh play, tơm dak si n'hanh nkra njêng tơm ntil đah công nghệ mât rong.

Wa Phan Văn Hồng, Giám đốc Nông trường tuch tăm, Công ty Cổ phần Nkret njêng ndơ lŏ mir Sao Mai an gĭt: Tâm năm 2026, doanh nghiệp lĕ rdâk njêng nkual ndơ geh tâm rgop rlău 580 héc ta, lah chanh rse n'hanh prit rkŏ, đah bơi 120 ntŭk rwăt, hợp tác xã n'hanh rnăk ƀon lan râng. Tât aƀaơ, ntŭk kan lĕ rwăt bơi 22.000 tấn chanh rse, trok an nuĭh tăm rlău 280 rmen prăk. Yơn lah, rnoh âk ndơ ƀư jêt rnoh aơ mhe tŏng nklăp 30% rnoh soan ngih măy. Nău jêr jŏt têh ngăn aƀaơ lah tơm ndơ mô hŏ đăp mpăn. Rnoh neh tăm hôm tâm pă, rnoh âk nkra njêng bah tĭng rnăk jêt chrai, ƀư jêr jŏt tâm mât uănh săk kah uĕh, ƀư njêng rgum n'hanh nchuăn rden. Tâm rnôk nĕ, ngih măy ŭch geh nău pă an na nao, tâm ban mpeh uĕh kah gay ma ƀư. mât nău kan tuch tăm. Wa Phan Văn Hồng, mbơh tay: "Nkô̆ nău kol aƀaơ mô hôm geh ta công nghệ nkret njêng ma ta nău kan tâm pă ndơ dŏng. Năm 2026, ngih măy rwăt nklăp 22.000 tấn chanh rse, mhe tŏng nklăp 30% rnoh dăng. Nkual tăm hôm e jêt chrai, chah chrai jêng jêr jŏt mât uănh săk kah uĕh, tâm rnôk prăk rdêng âk".

Đah công nghiệp nkret njêng, ndơ dŏng an tŏng mpeh rnoh âk đăp mpăn uĕh kah, mông nar pă an n'hanh nău dơi joi tĭng tơm luh. Aơ lah nău êng đŏng đah nău kan tuch tăm tĭng rnăk vâl đah nău kan ƀư tăch rgâl n’hanh đah công nghiệp nkret njêng. Yor kơt nê̆, pơk hvi rnoh neh chanh rse mô lĕ tâm ban đah nău jêng nkual tơm tăm tâm di đah nău ŭch công nghiệp nkret njêng. Lah mô ƀư dơi nkra njêng tĭng rnoh di n'hanh ndâk njêng trong ƀư rwăt đăp mpăn, rnoh neh geh hao yơn doanh nghiệp hôm nha geh mô tŏng ndơ ƀư tĭng nău đă, hôm nuĭh ƀon lan jêr đăp mpăn trong tăch luh jŏ jong.