VOV4.Sêdang - Pêi pro tiô tơdroăng pơkâ 55 hơnăm 2015 dêi Chin phuh ‘na troăng hơlâ ăm mung liăn mơnhông mơdêk pêi chiâk deăng, thôn pơlê, sap ing hơnăm 2015 troh nôkố, mâu khu tơrŭm ăm mung liăn a tơring kơtiê 30a Dak Glong, kong pơlê Dak Nông tơbleăng mâu kơxô̆ liăn ăm mung kơjo ăm mâu kuăn pơlê vâ ‘no cheăng păn mơnăn mơnoâ, pêt kế tơmeăm mơnhông cheăng kâ.

Klêi kơ’nâi 6 hơnăm pêi pro, kơnôm ing tơdroăng ki xúa châ tơƀrê kơxô̆ liăn mung tung cheăng kâ, tê mơdró, hên túa pơkâ cheăng pêi lo liăn hên lối hrĭng rơtuh rêm hơnăm, ing mê, kum kuăn pơlê hluăn ing kơtiê.

Rơpŏng pôa K’Soạn, hdroâng kuăn ngo Mạ, ối a thôn 9, cheăm Quảng Khê, tơring Dak Glong, kong pơlê Dak Nông ai 5 ha kơdrum kơphế pêt tơvât loăng plâi sâu riêng ƀă plâi ƀơr. Pôa K’Soạn tối ăm ‘nâi: hơnăm nah kơdrum loăng plâi pôa châ xo 9 tâ̆n kơphế pơ’leăng, 8 tâ̆n plâi ƀơr ƀă dâng 20 tâ̆n plâi sâu riêng. Xêo kơxô̆ liăn mơ’no rak ngăn rơpŏng châ liăn rơkâ vâ chê 200 rơtuh liăn. Pêi lo châ liăn môi tiah nôkố cho kơnôm xúa châ tơƀrê kơxô̆ liăn mơ’no pêi kâ ing Hngêi arak liăn kum tung pêi chiâk deăng ƀă mơnhông mơdêk thôn pơlê tơring Dak Glong.

“Hdrối nah, rơpŏng á cho rơpŏng kơtiê dêi thôn. Hơnăm 2016, Hngêi arak liăn Agribank tíu pêi cheăng a tơring Dak Glong ăm rơpŏng mung 70 rơtuh liăn, mê á rôe phon rơvât, pơkeăng rak vế hdrê kơchâi plâi pôm vâ rak ngăn mơnhông kơdrum kơphế. Klêi kơ’nâi krí kơphế, liăn rơkâ rơtế liăn ki ‘măn kơdĭng mê rơpŏng vêh mơ’no liăn rôe 300 xiâm loăng plâi ƀơr, 300 xiâm loăng sâu riêng vâ pêt.

Troh nôkố pêi lo liăn ing kơphế, sâu riêng ƀă plâi ƀơr dâng 350 rơtuh liăn/hơnăm, klêi kơ’nâi xêo tâi tâng mâu kơxô̆ liăn mơ’no cheăng mê liăn rơkâ ối 180 rơtuh liăn”.

Kăn ƀô̆ hngêi arak liăn đi đo seá ngăn, hnê mơhno kuăn pơlê xúa kơxô̆ liăn mung tro tiô pơkâ

Ƀă pôa K’Lem xuân ối a thôn 9, cheăm Quảng Khê mê tối: apoăng hơnăm 2016, pôa châ Hngêi arak liăn kum tung pêi chiâk deăng ƀă mơnhông mơdêk thôn pơlê tơring Dak Glong ăm mung 120 rơtuh liăn. Tâi tâng kơxô̆ liăn mơ’no rôe phon, pơkeăng rak vế hdrê kơchâi plâi pôm, rak ngăn 4 ha kơphế ƀă rôe tơpéa khu ro kăn. Kơxô̆ liăn pêi lo ing kơphế ƀă tê kuăn ro, ƀă kơxô̆ liăn mung tơ’nôm rơpŏng vêh mơ’no liăn rôe rơxế chiâ gu tơnêi.

Troh nôkố, pêi lo liăn ing păn mơnăn mơnôa, pêt loăng plâi ƀă ing rơxế ki lăm chiâ klôh, gu ƀăng tơnêi rêm hơnăm lối 500 rơtuh liăn. Pôa K’Lem tối: kơnôm hngêi arak liăn mê rơpŏng hiăng hlŭn ing kơtiê.

“Tung tơdroăng mung liăn ing hngêi arak liăn pro tơ’lêi hlâu ăm mung rĕng, tơ’lêi hlâu. Drêng châ mung liăn mê rơpŏng mơ’no rôe phon rơvât, rak ngăn kơdrum kơphế, rôe ro kăn păn. Klêi mê, ai liăn ing kơphế, ro ai kuăn, rơpŏng rôe tơ’nôm rơxế chiâ, gu tơnêi vâ chiâ, gu tơnêi ăm vâi krâ. Nôkố rêm hơnăm liăn tơkâ cho lối 400 rơtuh liăn. Liăn kơdĭng to lâi hơnăm hiăng hluâ rơpŏng xúa vâ mơjiâng môi toăng hngêi kơnâ dâng 450 rơtuh liăn, ki ê nếo vâ chĕm mơ’drêh mâu kuăn ‘nĕng hriâm tâp ƀă vêh mơ’no liăn pêi kâ’’.

Mung liăn xúa tro tơdroăng, rơpŏng pôa K’Lem ôh tá xê to hluăn ing kơtiê mê ối châ mơjiâng hngêi vâ chê 500 rơtuh liăn

Quảng Khê cho cheăm kơpong hơngế hơngo dêi tơring Dak Glong, kong pơlê Dak Nông. Lâp cheăm ai 3.000 rơpŏng, lôí 13.000 pơ’leăng mâ mơngế, ƀă 27 hdroâng kuăn ngo rêh ối. Kơxô̆ rơpŏng kơtiê akố mâu hơnăm hdrối đi đo a kơlo ki hên. Pôa Trần Ngọc Thuận, Kăn phŏ hnê ngăn Vi ƀan cheăm Quảng Khê tối ăm ‘nâi, pêi pro Pơkâ 55/2015 dêi Chin phuh, mâu khu ăm mung liăn tung mê ai Hngêi arak liăn kum tung pêi chiâk deăng ƀă mơnhông thôn pơlê tơring Dak Glong tơrŭm ƀă Vi ƀan cheăm pêi pro tơdroăng ăm mung liăn ƀă liăn tơkâ iâ tŏng kum kuăn pơlê mơnhông cheăng kâ xăm kơklêa kơdroh kơtiê.

Ing mê, kum kơxô̆ rơpŏng kơtiê kơdroh tiô rêm hơnăm, tơdroăng ki pêi lo liăn tung mơjiâng thôn pơlê nếo dêi cheăm châ pêi kêi đeăng, cheăm xuân hiăng châ plah tơdroăng thôn pơlê nếo a mơ’nui hơnăm 2020.

“Kơxô̆ rơpŏng kơtiê dêi cheăm Quảng Khê hơnăm 2011 drêng tá hâi mơjiâng thôn pơlê nếo tâk troh lối 50%, troh hơnăm 2019 xuân u ối lối 27%, laga troh hơnăm 2020 mê tơdroăng kố chu kơdroh u ối 5,7% (cho a kơlo pá kơdâm 7% kơlo plah thôn pơlê nếo). Mê cho tơdroăng ki châ tơƀrê dêi tơdroăng châ mung liăn kơjo tơ’lêi hlâu ‘na tŏng kum mơnhông pêi chiâk deăng, thôn pơlê dêi mâu khu ki ăm mung liăn tiô troăng hơlâ dêi Pơkâ 55 dêi Chin phuh”.

Tiô pôa Nguyễn Xuân Hưng – Kăn phŏ pơkuâ Hngêi arak liăn kum tung pêi chiâk deăng ƀă mơnhông thôn pơlê tơring Dak Glong, sap hơnăm 2015 troh nôkố, pêi pro troăng hơlâ dêi Chin phuh ƀă Hngêi arak liăn râ kơpêng, tíu cheăng hiăng pêi pro troh mâu tôh ăm mung liăn a mâu cheăm a tơring Dak Glong ăm mung liăn ƀă liăn rơkâ iâ tiô Pơkâ 55 dêi Chin phuh vâ kuăn pơlê mơnhông cheăng kâ xăm kơklêa kơdroh kơtiê.

Rơtế ƀă pêi pro rĕng ƀă châ tơƀrê mâu mơ-eá mung liăn, tơniăn tơdrăng; mê tíu cheăng ối pơtroh kăn ƀô̆ pơkuâ cheăm hnê mơhno, seá ngăn kuăn pơlê xúa kơxô̆ liăn tro tiô pơkâ, châ tơƀrê. Xua mê, tơdroăng ki châ tơƀrê ăm mung liăn đi đo châ pêi pro tơtro, tro ƀă troăng hơlâ dêi Chin phuh tơbleăng ăm pêi pro. Ing mê mâu rơpŏng kuăn pơlê tơ’lêi hlâu tâ tung tơdroăng châ mung liăn mơnhông pêi kâ, tê mơdró.

“Tung pơla kố nah, hngêi arak liăn mơjiâng lối 100 tôh teăng mâ lăm mung liăn a 7 cheăm tung lâp tơring Dak Glong, kơxô̆ liăn ối chê̆n lối 900 rơtal liăn ăm vâ chê 3.000 ngế a mâu cheăm tung tơring. Tơdroăng ăm mung ngin pro rĕng, châ tơƀrê ăm kuăn pơlê; mâu kơxô̆ liăn mung châ tơniăn liăn rơkâ iâ tiô tro pơkâ 55/2015/NĐ-CP.

Drêng ai liăn kuăn pơlê mơ’no păn mơnăn mơnôa, pêt loăng plâi ƀă tê mơdró vâ pêi lo liăn hên, ing mê xăm kơklêa kơdroh kơtiê, kum mâu cheăm kêi đeăng ‘na tơdroăng pêi lo liăn vâ kum tung mơjiâng thôn pơlê nếo ăm mâu cheăm”.

Kơnôm po rơdâ pêi pro tơdâng tơ’mô kơxô̆ liăn ăm mung dêi Hngêi arak liăn kum tung pêi chiâk deăng ƀă mơnhông thôn pơlê tơring Dak Glong tung mâu hơnăm hiăng hliâ hiăng kum kuăn pơlê mâu cheăm tung tơring ai liăn vâ mơ’no pêi kâ. Rơtế ƀă mâu kơxô̆ liăn ki ê, kơxô̆ liăn mung dêi hngêi arak liăn hiăng kum kal khât tung pêi pro tơdroăng xăm kơklêa kơdroh kơtiê a mâu cheăm, tŏng kum mâu cheăm rĕng châ plah mơjiâng thôn pơlê nếo.

Tuấn Long chêh

A Sa Ly tơplôu ƀă tơbleăng