VOV4.Sêdang - Mơhé Ngế pro xiâm hnê ngăn Chin phuh hiăng hnê mơhno kl^ng péa kong ki ai xêh [a\ pêi pro tơdâng tơ’mô, kơtăng mâu troăng pơkuâ, gak ngăn kong, laga a kong pơlê Dak Lak, tơdroăng ko ‘nhê kong, kếo loăng ôh tá tro luât [a\ hdi xo tơnêi kong xuân ối ai. Xêo apoăng ai lối 50 rơpâu ha kong a Dak Lak hiăng tro ko ‘nhê [a\ hdi xo.

-Ô pôa, a Dak Lak ai hên tơdroăng tơkêa bro ‘no liăn cheăng a tơnêi kong la ôh tá ‘no liăn lơ ‘no la ôh tá tro môi tiah tơdroăng tơhrâ, pro kong chiâng hía, tơnêi tro hdi xo. Tơdroăng akố ti lâi ô pôa!

Pôa Nguyễn Hoài Dương: Akố tiô a tơmiât ai pái tơdroăng. Má môi, tơdroăng ‘na kong, tơnêi kong trâm hên xahpá, sap ing vâi tơdah xo hiăng ai kuăn pơlê hdi xo, muih kong, ko loăng. Tơdroăng tơleăng mơnhên, tối ăm mâu ki mê pôi tá hdi kong vâ pêi pro mâu tơdroăng tơkêa bro cho tơdroăng pá.

Má péa, thế hlo mâu luât pơkâ, luât pơkâ to\ng kum dêi pin [ă kong, tơnêi kong á tơmiât tiah kố hâi tơtro. Hên tơdroăng tơkêa bro dêi mâu khu mơdró tơbleăng hâi châ pêi pro, gá ối tơvâ a luât ki kố, cho luât pơkâ to\ng kum tá.

Tơdroăng ki má pái, hnoăng cheăng pêi dêi mâu khu ‘no liăn cheăng. Akố á tơmiât drêng vâi hlo xahpá, hlo tơvâ tơvân vâi lôi, hmôu pơ lôi ti mê, ôh tá vâ tơmâng’’

-Tơkéa vâ tối tơdroăng hdi tơnêi kong a Dak Lak dế hlo ôh tá tơniăn [ă rế ó tâ. Tiah mê, Tơdroăng tơkêa bro kring vế [ă ‘mâi mơnhông kong Tây Nguyên dêi Chin phuh pêi pro a Dak Lak mê hôm l^ng pêi pro há, troăng hơlâ vâ pro tơniăn a kố cho ki klâi ô pôa?

Pôa Nguyễn Hoài Dương: A tơmiât tiah kố, luât pơkâ to\ng kum thế séa ngăn nếo [ă mơdêk tâ nếo ‘na mơngế ‘no liăn cheăm ăm tơdroăng rak ngăn kong ki chiâng xêh. Kong ki chiâng xêh nôkố tâi tâng cho ôh tá  ko loăng mê hnoăng cheăng dêi Tơnêi têa thế ‘no liăn ăm rak ngăn. ‘No liăn akố thế ‘no liăn tơxâng mê nếo kâi vâ rak ngăn kong, tâng ôh, pin tối bú kơjo kum iâ gá to lâi ngế pơkuâ rak ngăn kong ‘no xêh hnoăng rak ngăn, mê kong la ôh tá kâi vâ rak ngăn.

Má péa nếo, thế ai tâi tâng mâu troăng hơlâ vâ tơniăn tung tơdroăng rêh ối, cheăng pêi ăm kuăn pơlê ki rêh ối achê kong. Lơ ai luât pơkâ to\ng kum vâ kuăn pơlê rơtế veăng rak ngăn kong, rak tơnêi, mơnhông pêt kong, xo khoăn rak ngăn. Mâu tơdroăng pơkâ to\ng kum mê thế ai khât mê nếo pêi ai pơxúa khât há.

Tơdroăng má pái nếo, hnoăng cheăng dêi mâu khu tơku\m cheăng tơbleăng pêi.  Akố ôh tá xê to krê kơvâ ngăn loăng kong mê cho hnoăng cheăng dêi tâi tâng kơvâ cheăng xuân thế ngăn tơdroăng mê vâ tơru\m pêi, tơru\m ivá, ai hnoăng cheăng tung tơdroăng  kố.

Pak^ng mê nếo, thế pơxâu phâk kơtăng mâu ngế ki mơhno\ng pro xôi, ki hdi tơnêi kong, tê tơnêi kong’’.

-Pêi cheăng [ă mâu kong pơlê kơpong Tây Nguyên xuân môi tiah a Dak Lak, ngế pro xiâm hnê ngăn Chin phuh tối nhên, Dak Lak thế mơnhông pêi cheăng pro tơmeăm [ă loăng, mơnhông pêt kong, pêt loăng hên. Tiah mê, vâ mơnhông mơdêk kơvâ pêi cheăng [ă kơmăi pro tơmeăm [ă loăng tiô tơdroăng hnê mơhno dêi Ngế pro xiâm hnê ngăn Chin phuh, kong pơlê Dak Lak kal thế pro ki klâi, ô pôa?

Pôa Nguyễn Hoài Dương: Vâ pêi tiô troăng hơlâ, tơdroăng mơnhông pêt kong rơtế [ă tơdroăng pêi pro mê apoăng thế tối tro tơdroăng. Dak Lak tơnêi pêt kong bú dâng 10% tê, ki u ối cho kong ki chiâng xêh. Kong ki chiâng xêh tung mê ai dâng 25% cho tơnêi kong pêi chiâk  nếo xông cho kong kơtiê, oh tá ai loăng kân.

Má môi, [ă kong ki pêt, thế séa ngăn, tối nếo vâ ‘nâi nhên mâu loăng plâi pêt ki tơtro ăm tơdroăng mơnhông pro tơmeăm [ă loăng, mơdêk tơ-[rê. Vâ tối pơla hdrối kô nah bú pro loăng pơklêp, loăng pro hlá mơ-éa, loăng ki re\ng huăn mê cho pơtân tê. Tơdroăng ki pơtối thế krếo mâu khu ‘no liăn cheăng ki kân veăng mot pêi cheăng akố, rơtế tơru\m cheăng [ă ko\ng ti rak ngăn kong akố. Tơdroăng kố, nôkố ngin xuân hiăng [ă dế tơbleăng pêi.

Tơdroăng má péa ai môi tơnêi kong kân ai loăng chiâng xêh la kong ki kơtiê oh tá ai loăng kân. Tơdroăng mê thế ‘mâi pêt kong tơbleăng troăng hơlâ pêi chiâk hlối pêt kong vâ ing mê kô ai kong kô tơ-[rê ‘na cheăng kâ, [ă gá hlối veăng kum rak kơnho\ng têa, rak ngăn kong a loi khât tiah kố, drêng hiăng pơkâ, hdró kơpong loăng nhên khât mê kơbông krếo mâu khu ‘no liăn  vâ pro amê cho tơ’lêi hlâu.

Vâ châ pêi mâu tơdroăng mê môi tơdroăng ki kal nếo mê cho Tíu xiâm tơnêi têa thế hlo vâ ai luât pơkâ to\ng kum [ă Tây Nguyên.  Hiăng ai luât pơkâ to\ng kum mê nếo chiâng vâ mơjiâng kơpong pêt loăng, nếo châ vâ tơ’mot mâu khu ‘no liăn cheăng. Tâng hmôu pơ ối hlo hên tơdroăng xahpá,  tơvâ tơvân ôh tá ai ngế ki lâi vâ troh ‘no liăn pêi cheăng’’.

-Hôm, mơnê kơ pôa!

 Công Bắc chêh

Gương tơplôu [ă tơbleăng