VOV4.Sêdang - Kong pơlê Dak Lak nôkố ai lối 20 rơpâu ngế vâi hdrêng chó chêng tơvê ko\ng plôm mâ klêk tuăn [ă kuăn tê ôh tá ai nôu pâ, tơku\m hên cho a thôn pơlê, hơngế hơngo. Hên vâi hdrêng tơdroăng rêh ối xahpá [ă kal kuăn pơlê nho\ng o veăng to\ng kum vâ mơ-eăm tung rêh ối. Tung mâu hơnăm hiăng hluâ, mâu kơ koan khu râ pơkuâ cheăng tung kong pơlê hiăng ai hên tơdroăng cheăng pêi kum mâu vâi hdrêng. Laga tơdroăng to\ng kum mê xuân hâi ai tiô púi vâ khât.

            Hơnăm kố hiăng 13 hơnăm, laga muăn Y Kiên Êban, ối a thôn 7, cheăm }ư Êbur, pơlê kong kơdrâm {uôn Ma Thuột châ bu hngăm 10 kilô, châ hrế, ko\ng ku\n, ối to môi tíu, ôh tá chiâng vâ prôk lăm xêh. Nâ HDuyl Êban, nôu muăn Y Kiên ăm ‘nâi, muăn hrế môi tiah mê sap pơxiâm rơneh nah, châ hrế, rêm tơdroăng rêh ối dêi Y Kiên xua nâ rak ngăn. Sap ku\n nah troh nôkố, khế ki lâi xuân pơlât dêi kuăn a hngêi pơkeăng. Kuăn má péa dêi nâ đi đo tamo châi. Liăn ngân tung rơpo\ng pơlât roê pơkeăng tâi tâng. Tơdroăng cheăng kâ trâm pá puât, nâ pêi tu\m tơdroăng cheăng vâ tăng kế kâ. Nâ HDuyl tối: Muăn hơnăm ki lâi xuân mot pơlât a hngêi pơkeăng, lăm pơlât a hngêi pơkeăng, ối koi pơlât dêi kuăn châ 1 khế, 2 khế, nho\ng ga tamo châi o ga xuân tamo châi há. O ga a ki ối a hngêi hrế păng ‘nâng. Tơnêi pêi chiâk deăng ôh tá ai, môi ngế kơnốu a pêi cheăng vâ tăng kế kâ păn 3 ngế nôu kuăn tung rơpo\ng. Kơnốu á tăng liăn hâi ki lâi, mê kâ tâi hâi mê.

            Nâ H Tlưch Ayun, ối a [uôn Tah A, cheăm Ea Drơng, tơring }ư Mgar, ôh tá ai nôu pâ che\m mơ’rêh răk ngăn sap ing ối ku\n. Drêng kân, nâ xo on veăng [a\ rơnêh môi ngế kuăn kơnốu. Laga klêi mê, kơnốu lôi kơtâu hdâ ối u ê, lôi nâ [a\ Y Pin – kuăn kơnốu hơnăm kố hiăng vâ chê 3 hơnăm laga tá hâi chiâng tơpui, tá hâi chiâng prôk lăm, ối môi tíu, krôu tăng to nôu. Hơ-ui kuăn păng ‘nâng, laga nâ pơtroh dêi kuăn ăm nho\ng o rak ngăn vâ lăm tăng pêi cheăng vâi ki ê, tăng liăn roê kế kâ rêm hâi ăm 2 ngế nôu kuăn. HTlưch tối: Tung hngêi bu u ối 2 nôu kuăn. Kuăn á hiăng vâ chê 3 hơnăm laga tá hâi chiâng prôk lăm, tá hâi chiâng tơpui. Ai drêng á djâ kuăn tiô lăm, laga to lâi hâi kố pơtroh kuăn ăm nho\ng o lông rak ngăn kum á, á lăm tăng pêi cheăng vâi. Xuân púi vâ tơniăn mơnhông tơdroăng rêh ối, laga ôh tá ai túa pêi cheăng tiah lâi, hmếo tăng lăm pêi cheăng vâi môi tiah kố.

            Y Kiên [a\ Y Pin bu 2 tung hên kơxo# vâi hdrêng chó chêng tơvê ko\ng, hrế kr^n ai tơdroăng rêh ối trâm hên pá puât tung kong pơlê Dak Lak. Mơhé châ khu râ kăn pơkuâ pơlê to\ng kum, laga tơdroăng rêh ối rơpo\ng muăn pá puât.

            Tung pơla kố nah, kơ koan rak vế, rak ngăn vâi hdrêng tung kong pơlê, môi tiah: Khu pơkuâ rak liăn to\ng kum vâi hdrêng, Khu to\ng kum mâu ngế chó chêng tơvê ko\ng, Khu lo to\ng veăng mâu khu râ [a\ hía hé, hiăng tơru\m tơku\m po hên tơdroăng ki pơxúa rak vế, rak ngăn, to\ng kum vâi hdrêng ai tơdroăng rêh ối trâm hên pá puât, vâi hdrêng ôh tá ai nôu pâ che\m mơ’rêh rak ngăn, chó chêng tơvê ko\ng. Môi tiah tung hơnăm 2014, Khu pơkuâ rak liăn to\ng kum vâi hdrêng kong pơlê Dak Lak hiăng mơhnhôk to\ng kum kế tơmeăm khoăng [a\ liăn ngân châ vâ chê 10 rơtal liăn, to\ng kum pâ pơlât tê kơtê ăm vâ chê 100 ngế muăn châi plâi nuih sap ing pơxiâm kot mâ, hoăng môh, tơliê; to\ng kum lối 600 hnoăng liăn hriâm rơkê mơ-eăm tơkâ hluâ pá puât hriâm rơkê. Sap hơnăm 2010 troh nôkố, Khu to\ng kum vâi hdrêng chó chêng tơvê ko\ng [a\ vâi hdrêng ôh tá ai nôu pâ păn roăng che\m mơ’rêh kong pơlê hiăng kum, mơhnhôk to\ng kum châ vâ chê 15 ta#n phái, hơhbru 15 to ro, hr^ng chu kăn [a\ chu kriếo ăm mâu rơpo\ng kơtiê rak ngăn vâi hdrêng ôh tá ai nôu pâ păn roăng, che\m mơ’rêh, chó chêng tơvê ko\ng; séa ngăn [a\ to\ng kum lối 600 hnoăng liăn hriêm rơkê, lối 300 toăng rơxế mái ăm mâu vâi muăn ôh tá ai nôu pâ păn roăng che\m mơ’rêh, chó chêng tơvê ko\ng ai tơdroăng rêh ối trâm hên pá puât mơ-eăm tung hriâm tâp.

            Mâu tơdroăng to\ng kum dêi khu cheăng pơlê pơla hiăng kum ăm hên vâi hdrêng tơkâ hluâ pá puât, tamo châi, khên rêh ối [a\ pơlê pơla. Laga, kơxo# vâi hdrêng châ to\ng kum, châ pơxúa ing tơdroăng to\ng kum, tơdroăng tơkêa pro tá hâi hên [a\ tơdroăng to\ng kum xuân iâ tâng pơchông [a\ nôkố. Jâ Nguyễn Thị Vân, Kăn hnê ngăn Khu pơkuâ rak liăn to\ng kum [a\ vâi hdrêng chó chêng tơvê ko\ng [a\ vâi hdrêng ôh tá ai nôu pâ păn roăng che\m che\m mơ’rêh kong pơlê Dak Lak ăm ‘nâi: A hlo Đảng, Tơnêi têa [a\ khu tơru\m cheăng pơlê pơla to\ng kum, cho tô tuăn, laga ki nhên khât tâng pơchông tiô vâ tá hâi tu\m. Mâu khu tơru\m cheăng, mâu khu râ, mâu khu to\ng kum cho to\ng kum hên, laga tơdroăng to\ng kum nôkố cho dế to\ng kum ‘na kế tơmeăm khoăng ki kal rêm hâi, ôu kâ tê. Tơdroăng ki to\ng kum vâ pro tiah lâi rak ngăn păn vâi, ki mê xuân ai, laga tá hâi hên. Nôkô pơlê pơla pin ai hên khu tơru\m cheăng mơhnhôk to\ng kum. Xua mê, môi khu ngế ki to\ng kum ki 5, 7 khu tơru\m mơhnhôk to\ng kum kô trâm pá.

Kong pơlê Dak Lak nôkố ai vâ chê 9 rơpâu 700 ngế vâi hdrêng ôh tá ai nôu pâ păn roăng, che\m mơ’rêh [a\ vâ chê 11 rơpâu vâi hdrêng chó chêng tơvê ko\ng, vâi hdrêng tro trếo ‘mêi dioxin. Tung mê, bu ai dâng 1 rơpâu vâi hdrêng châ pơtroh ăm khu ki păn roăng [a\ Tíu xiâm rak ngăn, to\ng kum pơlê pơla. Ki ê, tâi tâng mâu vâi muăn pơrá rêh ối a rơpo\ng a thôn pơlê, kơpong hơngế hơngo ai tơdroăng rêh ối trâm hên pá puât. Xua mê, cho kal khât tơdroăng tơchuôm ivá dêi pơlê pơla vâ kum mâu vâi o ai tơdroăng rêh ối niăn le\m tâ.

A Sa Ly tơplôu