VOV4.Sêdang - Cho tíu hdrối nah đi đo tro răng hlâ xua kong tô khăng khoăng, troh  nôkố, vâi krâ a pơlê K’Te, cheăm H’Bông, tơring Čư Sê, kong pơlê Gia Lai hiăng tơniăn tung pêi kâ ƀă pêi lo liăn kơ’nôm ing pêt kơtếo. Môi tung mâu tíu khăng khoăng má môi dêi kong pơlê, nôkố hiăng chiâng pêt kơtếo châ hên má môi, dâi lĕm há, kum kuăn pơlê châ liăn tơkâ.

Dế tung rơnó tô mơdrăng ó, la mâu ƀăng deăng pêt kơtếo xuân ối hlo a ƀăng deăng pơlê K’Te, ki cho môi kơpong tơnêi khăng ko ôh tá ai têa, tơnêi rơheăng dêi kơpong khăng khoăng H’Bông, tơring Čư Sê, kong pơlê Gia Lai. Ngoh Rơ O Mân, mơngế pơlê K’Te dế po tơnêi pêt kơtếo rơnó ki nếo klêi môi rơnó pêt  5 hơnăm. Rơ O Mân ăm ‘nâi, rơpŏng hngêi ngoh pêt 2 ha kơtếo ing hơnăm 2016 nah ƀă hơnăm ki lâi xuân châ xo dêi lối 200 tâ̆n, ƀă ki iâ gá xuân châ xo dêi tơkâ 50 rơtuh liăn.

Tiah mê, rơnó pêt kơtếo kố nah, yă tê kơnâ tâ mâu rơnó hdrối, rơpŏng hngêi châ xo dêi tơkâ hên luâ péa hdroh.

“Hdrối nah á pêt alâi, pêt pôm loăng ai drêng châ drêng ôh. Nôkố hơ’leh pêt kơtếo, kơtếo xông dâi lĕm, châ xo hên liăn tâ, tâng vâ pơchông ƀă pêt hdrê loăng plâi ki ê mê pêi kơtếo tơ’lêi tâ. Ôh tá riân kơxô̆ liăn ‘no pêi, 1 ha rơpŏng hngêi châ xo dêi tơkâ 50 rơtuh liăn”.

Kơ’nâi 5 hơnăm, hên rơpŏng kuăn pơlê a pơlê K’Te hơ’leh tơnêi pêt kơtếo nếo

Drêng hlo kuăn pơlê tung pơlê pêt kơtếo châ tơ-ƀrê, ngoh Rmah Loe, pơlê K’Te xuân hriâm pêt lối 2,2 ha kơtếo. Cho rôh ki pêt apoăng, ôh tá hlê ki klâi, la kơtếo ngoh Loe xuân xông ngiât lĕm. Ngoh Rơmah Loe phiu ro kơ tuăn tối kơtếo a deăng tá kâi trâng kơ kong tô.

“Tâng vâ pơchông ƀă mâu loăng plâi ki ê mê pêt kơtếo xông dâi lĕm tâ, cheăm pin cho cheăm kơtiê ôh tá ai têa tôh, la kơtếo ki pêt kâi trâng ƀă kong tô. Tâng kơpong tơnêi mê lĕm kô châ xo sap ing pŭn troh pơtăm hơnăm. Nôkố á dế pro hngêi nếo, ƀă kô rôe ro djâ păn ăm ai kuăn tâng kơtếo ki pêt châ xo hên”.

Pôa Siu Loan, ngế kăn thôn ăm ‘nâi, K’Te cho tíu ki rêh ối pá puât ai lối 300 rơpŏng kuăn pơlê cho mơngế Jarai. Tung 5 hơnăm kố, hên rơpŏng hngêi tung pơlê hiăng hơ’leh pêt hdrê ki ê a ƀăng tơnêi ki pêt prá alâi iâ khế ki ôh tá châ xo hên hơ’leh pêt kơtếo nếo. Châ veăng kum ing mâu khu râ kăn kong pơlê, kuăn pơlê akố châ kum hnê hơ’leh tơnêi pêt kơtếo, ăm hdrê kơtếo, hnê kih thuât ƀă châ mâu khu mơdró tơhrâ kô rôe tâi tâng kơtếo kuăn pơlê.

“Hdrối nah, kuăn pơlê xuân pêt kơtếo la iâ rak ngăn mê chiâng ôh tá tơƀrê, klêi mê mâu rơpŏng ki khên tơnôu pêt kơtếo, ing rơpŏng kơtiê hiăng hơ’leh chiâng rơpŏng pêi cheăng tơ-brê châ tơmot liăn hên. Pơtối púi vâ tơnêi têa tŏng kum ngăn a mâu tíu ki lâi xơpá ‘na têa kô chiâ kloh tăng têa vâ kuăn pơlê pêt kơtếo  a thôn K’Te bú ai kơtếo tê chiâng pêt a tơnêi ki kố”.

Loăng plâi ki ôh tá chiâng pêi ôh tá tơ-ƀrê a kơpong tơnêi khăng khoăng H’Bông nôkố hiăng châ hơ’leh pêt kơtếo, hlo tơ-ƀrê châ xo liăn hên

Pôa Phạm Công Viên, Kăn hnê ngăn Vi ƀan cheăm H’Bông ăm ‘nâi, rơnó pêt kơtếo hdrối kô nah a pơlê K’Te ai lối 60 rơpŏng veăng pêt nếo lối 100 ha, mâu kăn cheăm H’Bông pơtối hnê tối ăm kuăn pơlê hơ’leh tơnêi pêt kơtếo choâ lâng kum kuăn pơlê mơdêk pêi lo tơmeăm, mơnhông cheăng kâ vâ hluăn kơtiê.

“Pơlê K’Te ai ki tơ’lêi mê kuăn pơlê tung pơlê kố rĕng hlê ‘na khoa hok kih thuât tâ mâu pơlê ki ê, pơlê ối a tơdế, kuăn pơlê ai tơnêi pêi chiâk tơ’lêi vâ mơnhông pêt kơtếo. Tâng la lâi ngin hnê pêi pơlê K’Te kô pê klêi tơniăn, klêi mê kô lăm hnê a mâu pơlê ki ê nếo’’.

Ing tơdroăng pêt kơtếo, tơdroăng rêh ối dêi kuăn pơlê Jarai a pơlê K’Te chiâng phâi tơtô tâ. Kơpong tơnêi khăng khoăng nah nôkố hiăng chiâng kơdrum kơtếo ngiât lĕm, kum tơdroăng ki kuăn pơlê mơ-eăm hlăn ing kơtiê a kơpong tơnêi khăng khoăng xông tơniăn tung rêh ối.

Hoàng Qui chêh

Gương tơplôu ƀă tơbleăng