Ngoh Nguyễn Lê Thành (24 hơnăm) a bêng Buôn Ma Thuột,kong pơlê Dak Lak hbrâ ăm pơkoăng. Hên hơnăm kố, ing mâu um tơvi, rơ’jiu, ngoh Thành ‘nâi tơdroăng ki khăm ivá hdrối vâ xo on veăng cho kal khât ăm tơná ƀă malối cho mâu vâi hdrêng ki tơná mơjiâng tung xo ah hmôi mê ngoh hiăng a hngêi pơkeăng Đại học Y Dược Buôn Ma Thuột vâ châ tiâ mơnhên. Akố, ngoh châ mâu ƀok thái pơkeăng kơbong Khăm tiâ mơnhên, hnê tơdroăng ki khăm ƀă pâk ngăn mâu mơheăm ki kal vâ ‘nâi. Nguyễn Lê Thành tối:

“Á tơchĕng mâu vâi hơnăm ối nếo athế lăm khăm ngăn dêi ivá hdrối vâ xo on veăng vâ ‘nâi tơdroăng dêi tơná ƀă ngế ki tá vâ mơjiâng môi rơpŏng hngêi hơniâp ro”.

Xuân ai tuăn tơchĕng môi tiah ngoh Thành, nâ Lê Thị Uyên Thảo (22 hơnăm) a bêng Buôn Ma Thuột, kong pơlê Dak Lak hiăng tăng ‘nâi ‘na tơdroăng khăm ivá hdrối vâ xo on veăng ƀă vâ rơtế ƀă dêi kơnốu hiăng vâ pơkoăng lăm khăm. Tiô nâ Thảo, cho ing tơdroăng ki hlo môi ngế hdrêng nếo kot mâ tro pơreăng thalassemia (túa pơreăng mơheăm tơprâ sap ing tơxĭn). Drêng tăng ‘nâi, nâ Thảo ‘nâi tiah kố, kố cho môi túa pơreăng ki chiâng tú ing mơheăm. Ngế hdrêng tro pơreăng xua tú ing nôu kơ ing pâ ai gen pơreăng. Túa pơreăng kố pro ăm ngế ki tro mê athế đi đo lăm troh a hngêi pơkeăng pơlât, thăm nếo athế ngăn hngêi pơkeăng cho hngêi ối ki má péa. Hên mâu vâi o hriâm, ôh tá châ ro môi tiah vâi hdrêng ki ê. Tơdroăng ki kal cho mâu vâi o tro pơreăng thalassemia chiâng vâ hbrâ mơdât hdrối drêng vâ mơ-êa ƀă rơnêh kuăn. Nâ Lê Thị Uyên Thảo ăm ‘nâi:

“Drêng khăm ivá hdrối vâ xo on veăng, á hlo ƀok thái pơkeăng tối hên tơdroăng ‘na ivá tơdjâk troh hdrối drêng pin vâ xo on veăng, séa ngăn hdrối vâ pin châ ‘nâi mâu pơreăng ki tâ tú ing troăng nŭm lơ ivá vâ ai kuăn dêi prế on veăng ai troăng pơkâ pêi tung la ngiâ xuân môi tiah túa vâ ai kuăn xo ah hmôi”.

Tiô mâu ƀok thái pơkeăng kơbong ngăn ‘na rơnêh kuăn, tơdroăng ki khăm ivá hdrối vâ xo on veăng cho môi tung mâu tơdroăng pêi pro ki kal, pro ivá ăm môi tơdroăng rêh ối dêi prế on veăng hơniâp ro tung xo ah hmôi. Kố cho túa vâ rĕng châ ‘nâi hên túa pơreăng ki rơ-iêo dêi tá kơnốu ƀă kơdrâi vâ ai troăng pơlât teăm tơdrêng, tơƀrê. Mâu tơdroăng ki xet nhiê̆m ối ăm ‘nâi mâu túa pơreăng ki tơdjâk troh gen ki tú, ing mê prế on veăng kô ai túa pơlât ƀă ai kuăn tơtro, ví mâu tơdroăng ki ôh tá mơhúa tung mâu on veăng ối nếo tâng ôh tá mơhúa ai kuăn tro pơreăng sap ing nôu pâ. Laga, nôkố hên nhế tá hâi ‘nâi, tá hâi hlê tro, hlê tŭm ki pơxúa dêi tơdroăng khăm ivá hdrối vâ on veăng lơ ôh tá vâ hmâng tối tơná ivá mo sêi mê ôh tá vâ lăm khăm. Ki khât hiăng ai mâu nôu pâ tro pơreăng la ôh ti ‘nâi rơnêh kuăn hôm tro pơreăng há lơ ôh. Ai mâu vâi hdrêng ki tro pơreăng ai tung châ gá kô pro pá ‘na tuăn mơno ƀă tá liăn ngân ăm rơpŏng hngêi, ing mê chiâng ai hên tơdroăng tơdjâk troh rêh ối.

Tiô thak sih, ƀok thái pơkeăng chuyên khoa II Hà Văn Tuấn, phŏ pơkuâ Hngêi pơkeăng Đại học Y Dược Buôn Ma Thuột, mâu ngế ki hlê plĕng, ai cheăng pêi tơniăn ai tuăn ngoâ rơkê tâ ‘na tơdroăng khăm ivá hdrối vâ xo on veăng vâ tâk kơxô̆ ngế tung pơlê pơla mơdêk khât tơdroăng kố mê pakĭng cheăng hnê tối tơbleăng tung um tơvi tơdjuôm, kăn ƀô̆ ngăn pơkeăng ƀă mâu tíu khăm pơlât xuân athế tơtrŏng hnê tối ăm kuăn pơlê, xua kố cho tơdroăng ki tơdjâk troh mơdêk ki rơkê lĕm ‘na pơ’leăng mâ mơngế tung la ngiâ. Thak sih, ƀok thái pơkeăng chuyên khoa II Hà Văn Tuấn tối:

“Tung pơla hdrối nah, á hlo ki hlê plĕng dêi mâu on veăng malối cho mâu on veăng hơnăm ối nếo mê pơhlêh hên. Ai mâu on veăng a kơphô̆ ai cheăng pêi tơniăn vâi tơmâng ngăn khât, ƀă mâu on veăng a kơpong hngế hngo, cheăng kâ xơpá lơ kơpong hdroâng kuăn ngo mê vâi ôh tá vâ tơmâng. Pakĭng mê, ối tối troh ki hlê plĕng dêi mâu ngế khăm pơlât ‘na tơdroăng kố, ai hên tíu khăm pơlât, mâu ngế cheăng ‘na khăm pơlât thăm nếo mâu ƀok thái pơkeăng drêng mâu on veăng lăm khăm xuân tiâ mơnhên tá hâi tŭm, khăm xuân cho tơdroăng khăm tiah hmâ xo, tá hâi khăm nhên khăm krâu ‘na hlê khât ‘na kơvâ ki kố”.

Khăm ivá hdrối vâ xo onveăng cho khăm tâi tâng, ƀă khăm ngăn ‘na tơdroăng ki ai kuăn; pâk ngăn mơheăm: khu mơheăm, tơdroăng châi tamo ‘na mơheăm, khăm ngăn mâu kliâm, kơkóu, êi kliâm virus, mâu pơreăng tâ tú ing troăng nŭm; siêu âm a pơtok ƀă hên ki ê; ‘nâi ai pơreăng sap ing nah, pâk ngăn mơheăm vâ tăng ‘nâi mâu pơreăng tâ tú, ing mê mơ’no tối tơdroăng ki pơlât tơtro vâ kơdroh iâ ki ôh tá ai kuăn, hrá ai kuăn.

Ki pơxúa ƀă ki kal drêng khám ivá hdrối vâ xo on văng

Ô vâi krâ nhŏng o ƀă pú hmâ! Khăm ivá hdrối vâ  pơkoăng cho tơdroăng  ki tro  ƀă mâu on veăng hdrối vâ rêh ối ƀă dêi rơpó, kum kơdroh ki ôh tá mơhúa ‘na châi tamo. xiâm vâ mơjiâng môi on veăng rêh ối ƀă dêi rơpó hơniâp lĕm.  Vâ hlê nhên tâ ‘na khăm ivá hdrối vâ xo on veăng, thak sih, ƀok thái pơkeăng Lê Huy Khải- Ngế pơkuâ tíu pêi cheăng pro kuăn ngá tung kơmăi, Hngêi pơkeăng  Đại học Y Dược Buôn Ma Thuột kô ai mâu tơdroăng tối nhên. Pó vâi krâ nhŏng o ƀă pú hmâ kô tơmâng

-Ô ƀok thái pơkeăng, khăm ivá hdrối vâ pơkoăng kô ai mâu tơdroăng pêi pro ki  tiah lâi?

Ƀok thái pơkeăng Lê Huy Khải: Khăm hdrối vâ pơkoăng  lơ khăm ngăn ivá hdrối vâ xo on veăng mê ai tối tâi tâng tơdroăng ‘na ivá ai kuăn xuân  rĕng châ ’nâi mâu tơdroăng châi hiăng ai tung châ ki tơdjâk troh ai kuăn  lơ ivá  tung  pơla mơ-êa kuăn.  Pakĭng mê kô hnê tối ăm ‘nâi ta tơdroăng châi ki tâ tú tiô mơheăm hdrông hdrê lơ mâu tơdroăng hbrâ mơdât hdrối mâu pơreăng ki tơdjâk troh ing tâ tú tiô troăng mơheăm, ing hdrông hdrê, mâu tơdroăng ki tâ tú ăm kuăn ngá kơ’nâi mê.  Tiah mê, pin khăm hdrối vâ hbrâ ăm ăm ivá tơná lĕm má môi vâ mơjiâng kuăn, ai kuăn. Khăm hdrối vâ pơkoăng ki hmâ hlo khăm tâi tâng chuyên khoa ‘na tung châ ăm ngé kơdrâi ƀă nôkố tơdroăng khăm ‘na ngế kơnốu xuân kal há, ki nhên mê pin thế khăm tâi tâng ăm ngăn mơheăm, vâ ‘nâi hôm ai pơreăng tâ tú, mâu pơreăng tâ tú môi tiah HIV, êi kliêm B, lo tơhĕn kâ kân, tơhê̆n kŭn, rubella ƀă hên pơreăng ki ê... Khăm ngăn ‘na tơdroăng châi tung châ ki  tâ tú tiô mơheăm, tiu hdrông hdrê tâng tung rơpŏng hngêi lơ ai ngế ai pơreăng ki tâ tú, ngế tung rơpŏng hngêi dêi on prếi on veăng mế, prếi on veăng tung la ngiâ mê hôm ai tơdroăng châi ki tâ tú tiô mơheăm, hdrông hdrê há kal thế khăm ngăn hlối. Tối ‘na ivá ai kuăn tá mâu tơdroăng: ƀă vâi kơdrâi kô tối tơdroăng ’na  rak pâu kuăn, siêu âm tử cung tíu ai kuăn pâu kuăn ngăn hôm ai tơviah klâi; ƀă kơnốu hmâ  xét nghiêm ‘na tơdroăng vâ ‘nâi têa hong ki mơjiâng kuăn.

-Ƀok thái pơkeăng hôm ai hnê tối klâi ăm mâu hơnăm ối nếo hdrối vâ poăng há?

Ƀok thái pơkeăng Lê Huy Khải: Hdrối vâ xo on veăng mê mâ hơnăm ôi nếo kal thjế lăm khăm ivá tơná hdrối vâ xo on veăng ki khât gá hiăng ai hên ngế khăm hiăng châ ‘nâi mâu  tơdroăng châ, ‘nâ ôh tá ai mơheăm, ‘nâ ai tơdroăng rối loạn nôị tiết ‘mêt tung têa, êi a tíu nŭm lơ mâu tơdroăng ‘na têa hong ki mơjiâng kuăn gá tơviah tơ ê...ƀă hên pơreăng ki ê. Ing tơdroăng khăm, pin kô rĕng châ ‘nâi kô ai troăng vâ  rĕng pơlât lơ hnê pơlât teăm tơdrêng kum ăm tung pơla mơ-êa kuăn xo ah hmôi tơ’lêi hlâu tâ. Hnê tối hdrối vâ pơkoăng  sap 3 - 6 khế, prếi on veăng thế lăm khăm ivá hdrối vâ tơniăn ai tŭm hâi khế vâ pơkâ mâu tơdroăng ai kuăn tung la ngiâ lơ pâk hbrâ mơdât pơreăng mơdât mâu tơdroăng châi ki kal.

-Mơnê kơ ƀok thái pơkeăng!

Pó vâi krâ nhŏng o ƀă pú hmâ nếo klêi tâng tơdroăng ivá ăm rêm ngê, xua Rơ’jiu Việt Nam - Kơ koan teăng mâ kơpong Tây Nguyên tơrŭm ƀă Tíu xiâm séa ngăn mơdât pơreăng kong pơlê Dak Lak rah chêh . Tơhrâ kô trâm pó vâi krâ nhŏng o ƀă pú hmâ tung tơdroăng kơ’nâi ah nếo./.