Pôa P.V.T (73 hơnăm) a bêng Buôn Ma Thuột kong pơlê Dak Lak tro pơreăng kơ-o lo mơheăm tung hên hơnăm hdrối. Pôa hiăng pơlât pơreăng kố rôh má 2 a hơnăm 2021 ƀă 2024. Tung pơla achê kố mê pôa vêh kơ-o nếo, kơ-o ai kơ-hêa, ôh tá kâi i hiâm drêng pêi cheăng hngăm, tơbrêi rơ-lâi ton. Troh khăm a hngêi pơkeăng pơlât Xôu Dak Lak, pôa T. châ ƀok thái pơkeăng tối tro pơreăng kơ-o lo mơheăm ki vêh tro nếo hlối tá ai xôu, tơyiăn xôu klêi kơ’nâi pơlât pơreăng kơ-o lo mơheăm.

“Hdrối nah, pơlât a hngêi pơkeăng mê ƀok thái pơkeăng tối pơreăng hiăng prêi, la 2 khế klêi kơ’nâi mê gá kơ-o nếo, lăm pâk ngăn mơheăm xup um, khăm mê tối pơreăng kơ-o lo mơheăm gá hiăng vêh tâ tú nếo. Ôh ti ‘nâi xiâm kối ing lâi ƀă á xuân ối ôu pơkeăng tŭm 6 khế. Mê xuân ối vêh tro nếo”.

Tiô mâu ƀok thái pơkeăng chuyên khoa, pơkeăng pơlât vi khuẩn kơ-o lo mơheăm pơxiâm ai tơdjâk rơdêi tung pơla hâi khế pơlât, dế pơla kố ivá ngế ki tro pơreăng hiăng lĕm tâ mê hên ngế ôh tá vâ hmâng xua tơmiât tơná hiăng tâi pơreăng ƀă pơtê ôh tá vâ ôu pơkeăng xếo. Tơdroăng kố chiâng tơdjâk troh vi khuẩn kơ-o lo mơheăm ôh tá kâi châ kơdê hlâ khât ƀă troh môi rôh ki ê pơreăng gá kô vêh tâ tú nếo. Tâng hâi khế pơlât ƀă mâu ngế ki tro pơreăng kơ-o lo mơheăm hmâ 6 khế mê ƀă pơreăng kơ-o vêh tâ tú nếo cho 8 khế. Ƀok thái pơkeăng chuyên khoa I Nông Thị Điểm – Pơkuâ kơbong pơlât pơreăng kơ-o lo mơheăm, Hngêi pơkeăng pơlât xôu kong pơlê Dak Lak pơchân, tơdroăng ki pơreăng vêh tâ tú nếo hên xôh pro rơ-iêo: ivá ngế ki tro, mơni kô pơlât ôh tá kâi prêi, rơ-iêo tâ, kố cho troăng tâ tú rĕng tung pơlê pơla.

“Ngế tro rơhêng vâ pơlât prêi pơreăng kơ-o lo mơheăm, mê tung pơla pơlât kal lăm khăm iâ hlái 3 xôh a khế má 2, má 5 ƀă má 6. Séa ngăn kơhêa ƀă xup X quang. Tâng klêi kơ’nâi pơlât prêi ngế ki tro pơreăng mê ối kơ-o tơkêa vâ tối cho tro pơreăng ki ê há mê kal khăm ƀok thái pơkeăng chuyên khoa vâ rĕng pơlât túa pơreăng ki tro ƀă mê”.

Pơreăng kơ-o lo mơheăm cho pơreăng xua vi khuẩn kơ-o lo mơheăm pro. Tâ tú ing troăng hiâm ƀă kô tâ tú rĕng tung pơlê pơla. Drêng ngế tro pơreăng kơ-o, kơchêi lơ tơpui, vi khuẩn kơ-o gá kô hơtĕng lo ing hyôh ƀă tú ngi ki ê. Mâu ngế ai ivá ôh tá mo, ngế ki rêh ối tung tíu ki ai hên kơdrâm kuăn mơngế, hâ ho lơ ai pơreăng tung châ kô tơ’lêi tro pơreăng kố rĕng tâ. Mâu tíu ki lâi tung châ kuăn mơngế xuân chiâng vâ tro pơreăng kơ-o lo mơheăm la hmâ trâm má môi cho ngế tro pơreăng kơ-o lo mơheăm êi xôu, ƀă kơxô̆ ngế tro lối 80%.

Pơreăng kơ-o lo mơheăm nôkố hiăng ai pơkeăng pơlât prêi khât tâng rĕng châ ‘nâi ƀă rĕng teăm châ pơlât, tro túa pơlât dêi Khu xiâm ngăn pơkeăng. Laga ki khât gá ăm hlo ai chía hên ngế tro pơreăng kơ-o lo mơheăm klêi kơ’nâi châ pơlât prêi môi péa hơnăm mê vêh tâ nếo. Tiô mâu ƀok thái pơkeăng chuyên khoa, xiâm kối cho xúa ngế tro pơreăng mê ôh tá pêi pro tiô túa pơlât, ôu pơkeăng ôh tá tŭm, ôh tá ‘ló chôu lơ hmôu pơtê xêh ôu pơkeăng drêng hlo pơreăng hiăng chía.

Tiô kơxô̆ riân ngăn dêi Hngêi pơkeăng pơlât Xôu kong pơlê Dak Lak, rêm hơnăm Hngêi pơkeăng tơdah ƀă pơlât lối 300 ngế tro pơreăng, tung mê kơxô̆ ngế tro pơreăng kơ-o lo mơheăm ki vêh tro nếo châ dâng 10%. Mâu ngế ki kố ki hên troh hngêi pơkeăng drêng pơreăng hiăng râ ƀă hiăng tâ tung châ ôh tá kâi hiâm, kơ-o rơdêng, ai hên kơ-hêa, châi a nuih, hrế, tơngê, ôh tá lŏn kâ kế lơ kâ ôu ôh tá tâ kơhiâm, athế pơlât ton hâi khế.

Nôkố, Việt Nam xuân ối tung khu mâu kong têa ai kơxô̆ ngế tro pơreăng kơ-o lo mơheăm hên má môi chiâng pá troh ivá, liăn ngân pơlât sap ing pơreăng kố. Xua mê, tơdroăng pơlât prêi sap ing apoăng kô pro ăm ngế ki tro pơreăng ví pơreăng vêh tú nếo, mơhrê hên hâi khế ƀă liăn ngân.

Vâ hbrâ mơdât, rêm ngế kal hlê plĕng mơnhông dêi ivá, ai túa ôu kâ tơtro. Pôi tá ối ƀă mâu ngế ki tro pơreăng troăng hiâm; rak vế kong prâi tơnêi tơníu krúa lĕm; pâk vaccine mơdât pơreăng kơ-o lo mơheăm (BCG) ăm hdrêng nếo kot mâ. Drêng hlo mâu tơdroăng dêi pơreăng kơ-o lo mơheăm môi tiah kơ-o ton lối 2 măng tĭng (kơ-o rơdêng, kơ-o ai têa kơhêa, kơ-o lo mơheăm) hlối hrế, ôh tá lŏn kâ, tơbrêi rơlâi; tơngê a kơxê; lo têa kơxô a kong măng; châi a nuih, drêng ‘nâ ôh tá kâi hiâm kal rĕng lăm khăm a hngêi pơkeăng chuyên khoa kơ-o lo mơheăm, êi xôu.

-Pơreăng kơ-o lo mơheăm tâng ôh tá rĕng châ ‘nâi ƀă teăm pơlât tơdrêng, pơlât tro tiô hnê mơhno kô prêi lĕm hlối. Laga, tâng hrá pơlât lơ ôh tá vâ pơlât tro tiô thế mơhno, pơreăng kô pro vêh kơ-o nếo ‘nâ hía kô pro chiâng ai tơdroăng châi ton nah mê cho châi xôu, tơyiăn tơxui xôu, ‘mêi troăng hiâm, tơdjâk ó troh tơdroăng rêh ối.  Vâ hlê nhên tơ’nôm ‘na xiâm ki pro chiâng châi xo ah hmối ing pơreăng kơ-o lo mơheăm, khu chêh hlá tơbeăng hiăng tơpui tơno ƀă ƀok thái pơkeăng chuyên khoa I Nông Thị Điểm - Pơkuâ kơvâ pơlât kơ-o lo mơheăm, Hngêi pơkeăng pơlât xôu kong pơlê Dak Lak. Pó vâi krâ nhŏng o ƀă pú hmâ kô tơmâng.  

-Ô ƀok thái pơkeăng, klêi pơlât prêi kơ o lo mơheăm, ki vêh prêi lĕm dêi ngế kơ-o mê ngăn tiô a mâu tơdroăng ki lâi ƀă xo ah hmôi hôm pro ai tơdroăng châi ki ê há lơ ôh?

Ƀok thái pơkeăng Nông Thị Điểm: “Ngăn tiô kơ ngế ki tro kơ o mê rĕng tro lơ hrá. Tâng ngế ki mê rĕng tro kô êi xôu iâ mê pơlât kô rĕng prêi lĕm. Tâng ngế ki tro kơ-o hrá troh pơlât, xup X quang xôu kô hlo prâp kô pro ăm chiâng ai tơdroăng châi xo ah hmôi. Tâng mâu ngế ki tro kơ-o mê  hiăng châ ‘nâi tơná kơ-o lo mơheăm kal thế rĕng pơlât tro tơdroăng ƀă pơlât tŭm tiô ƀok thái pơkeăng hnê.

-Mâu tơdroăng pro châi ki ê a xôu klêi kơ-o lo mơheăm kô tơ’lêi pro châi tiô rơnó a tơdroăng ki lâi, ô ƀok thái pơkeăng?

Ƀok thái pơkeăng Nông Thị Điểm: “Mâu tơdroăng châi tiô rơnó môi tiah châi xôu hâ a xôu tiô rơnó. Xua klêi pơlât kơ-o lo mơheăm kô pro ai mâu tơdroăng châi ki ê môi tiah châi xôu,  tơyiăn tơxui xôu, pro tơ’nhiê mâu tíu ki êi drô xôu; pro rế kŭn, hâ lơ pro chiâng châi troăng hiâm... Ing mê, pro tâk ki tơ’lêi tro pơreăng. Xua mê, mơngế ki kơ-o kal thế lăm khăm tiô rơnó drêng tơná kơ-o, tâ pá kâi hiâm.

 -Nôkố ai mâu troăng hơlâ pêi pro vâ vêh lĕm troăng hiâm ki lâi kum ăm mơngế kơ-o rĕng vêh lĕm klêi kơ-o vâ ăm rĕng mo lĕm ivá tơniăn tung rêh ối?

Ƀok thái pơkeăng Nông Thị Điểm: “Ki má môi cho hiâm kơjêp dêi rơkong hrik  ƀă môh, klêi mê ‘no chôa i-iâ  ƀă rơkong. Má 2, hiâm ƀă châ (vâi tối hiâm ƀă klêa) mê cho hrik chôa ing môh, ăm klêa kân blung; klêi mê chôa ‘no i iâ ing rơkong. Má 3, cho prôk chêng; má 4 to rơxế mái amê; má 5 cho pơtâp chêng kŏng chôa lâng ƀă pơtâp krâ kơvâ, pơtâp 20-30 phut rêm hâi tiô troăng hnê dêi mâu ngế cheăng ngăn pơkeăng pơlât.

 - Ê, mơnê kơ ƀok thái pơkeăng!

-Tâng póvâi krâ nhŏng o  vâ tơhmâng ƀai ''Tơdrŏng ƀă túa pơhlêh râ dêi pơreăng êi peâm" pó po ngăn drăng kố:

https://vov4.vov.vn/xodang/iva-suc-khoe/totrong-ba-tua-pohleh-dei-todroang-chai-ei-peam-512227.vov4