Tiô Khu xiâm ngăn pơkeăng pơlât, Việt Nam cho tơnêi têa ki ai kơxô̆ ngế tamo mơheăm ôh tá kâi kơtâu troh a ngoâ hên má môi kơpong Đông Nam Á, ƀă dâng 200.000 (péa hrĭng rơpâu ngế) tro rêm hơnăm. Túa tamo kố cho xiâm kối chiâng hlâ, kăng kơbrĕn ƀă kơxô̆ liăn ‘no pơlât hên, tơdjâk kân troh hiâm mơno, tơdroăng rêh kâ ối dêi rơpŏng hngêi ngế ki tro.

Tamo mơheăm ôh tá kâi kơtâu troh a ngoâ cho tơdroăng ki tơdjâk ôh tá chiâng prêi lĕm xua mơheăm păn roăng ăm ngoâ ôh tá tŭm, mơheăm ôh tá châ kơtâu pơtối. Tamo kố ai péa theh: lo mơheăm tung ngoâ, cho tơdroăng ki troăng mơheăm tro pơchêh ƀă pro troăng mơheăm tro kơdât ôh tá kâi kơtâu troh a ngoâ (nhồi máu não), cho xua ing mơheăm tơkŭm lơ kế ki râk tâ tá pro kơdât troăng mơheăm ôh tá chiâng kơtâu vâ păn roăng mâu tế bào ngoâ. Tâk mâu troăng mơheăm ngoâ ai dâng 85% tung tâi tâng kơxô̆ ngế tro mơheăm ôh tá kâi kơtâu troh a ngoâ.

A Dak Lak, hdrối nah, ngế ki tamo mơheăm ôh tá kâi kơtâu troh a ngoâ hmâ pơlât a hngêi pơkeăng râ Trung ương. Laga troăng prôk hngế hiăng pro tơkâ luâ lôi chôu ki châ pơlât tơƀrê tung tơdroăng pơlât túa châi tamo kố. Hrá troh hngêi pơkeăng môi tiah ƀă tơdroăng ki châ rêh dêi ngế ki tamo tro mơnhâu troh ivá, tâng mơhúa ối rêh gá kô trâm hên tơdroăng ki rơ-iêo. Khế 3 hơnăm 2025, Hngêi pơkeăng kân Thiện Hạnh mơjiâng tíu pơlât mơheăm ôh tá kâi kơtâu troh a ngoâ ối thung khoa Nội, ai tŭm kế tơmeăm kơmăi kơmok mâu ngế cheăng dêi môi tíu pơlât mơheăm ôh tá kâi kơtâu troh a ngoâ tiô pơkâ dêi Khu xiâm ngăn pơkeăng pơlât, hiăng gum pơlât rêh, mơnhông ivá ăm hên ngế ki châi tamo ‘na ngoâ a kong pơlê.

Tiô ƀok thái pơkeăng Bùi Văn Mạnh (Kơbong pơlât mơheăm ôh tá kâi kơtâu troh a ngoâ, khoa nội, Hngêi pơkeăng kân Thiện Hạnh), tung pơla 5 hơnăm vêh ngi kố mâu ngế ki tamo ‘na mơheăm ôh tá kâi kơtâu troh a ngoâ hlo rế tâk hên ƀă rế hía rế hên a mâu ngế hơnăm ối nếo. Laga hên ngế tamo hrá troh a hngêi pơkeăng xua ai hên tơdroăng mê chiâng pro ăm châi tamo mê chiâng rế râ.

“Tung môi hơnăm vêh ngi kố, môi khế hngêi pơkeăng Thiện Hạnh tơdah xo pơlât sap ing 150 – 200 ngế ki tamo mơheăm ôh tá kâi kơtâu troh a ngoâ. Túa ki tơdjuôm dêi mâu ngế ki tro tamo kố pơrá hrá troh a hngêi pơkeăng, luâ chôu ki kơnía tung pơlât apoăng ƀă pơlât ăm mâu ngế ki tamo; má péa, cho xúa mâu túa pơlât chal krâ, túa ki tung măng hnê lơ ôu xúa mâu pơkeăng ki tâng ing ngế ki kố ngế ki ê. Tâng ngế ki châi tamo mơheăm ôh tá kâi kơtâu troh a ngoâ xua pơchêh troăng mơheăm ngoâ mê mâu túa pơlât kố kô pro rế râ tâ ăm ngế ki tro tamo”.

Tiô mâu ƀok thái pơkeăng chuyên khoa, tung pơlât apoăng ƀă pơlât mâu ngế ki tro mơheăm ôh tá kâi kơtâu troh a ngoâ, chôu pơlât cho tơdroăng ki pơkâ rêh hlâ ăm ngế ki tro. Drêng troăng mơheăm ngoâ tro tot, rêm phut tơkâ luâ, lối rơtuh tế bào thần kinh gá kô chiâng hía hlô̆ng hlối, ôh tá kâi prêi lĕm xếo. Bu ai to mâu ngế ki tro tamo hiăng tơkâ luâ rôh ki xông rêh xua mơheăm ôh tá kâi kơtâu troh a ngoâ nếo hlê nhên ki rơ-iêo dêi túa tamo kố ƀă tơdroăng ki châ pơlât teăm tơdrêng gá cho pơxúa môi tiah lâi ƀă tơdroăng rêh dêi vâi.

Môi tiah tơdroăng châi dêi jâ Nguyễn Thị L. 57 hơnăm a cheăm Nam Dong, kong pơlê Lâm Đồng. Tung pơla chôu pơtê têt mê kơdrâ jâ L tâ dêi tơná rơlâi, chêng kŏng ôh ti tâ klâi. Jâ châ ngế pú hnê tung hngêi trung djâ pơlât a Hngêi pơkeăng kân kơpong Tây Nguyên ƀă pơhlêh troh pơlât a Hngêi pơkeăng kân Thiện Hạnh, akố, klêi kơ’nâi châ khăm ngăn tối cho mơheăm tro kơdât a troăng ki kơtâu troh angoâ, jâ châ ƀok thái pơkeăng pâk ăm pơkeăng pro mơheăm tơprâ, laga, ivá dêi jâ ôh tá tơngah mê jâ pơtối châ pâ nô̆i soi. Klêi kơ’nâi lối 4 hâi pơlât, jâ L hiăng chiâng têk dju dêi kŏng, tơpui, ôu kâ hiăng vêh tiah hmâ. Hdrối mê, jâ Nguyễn Thị L. ai pơlât tamo ‘na ai rơmâ tung mơheăm, tá hâi tơchĕng tơná kô tro mơheăm ôh tá kâi kơtâu troh a ngoâ ƀă tối tiah kố châ rak ivá ƀă pơlât prêi môi tiah hâi kố cho tơdroăng ki mơhúa khât.

“Thái cô tung hngêi trung hlo chêng kŏng cô khăng kơbrĕn mê djâ cô troh a veăng khăm a Nam Dong mê krếo rơxế taxi chơ troh a hngêi pơkeăng kân, klêi xup CT Scan mê vâi tối nôkố rơpŏng ai 2 troăng, môi cho lăm Sài Gòn pơlât, péa cho lăm a hngêi pơkeăng kân Thiện Hạnh. Troh akố mê ƀok thái pơkeăng teăm pơlât tơdrêng tung chôu ki kal, tâng hrá môi iâ mơni kô ôh tá kâi pơlât xếo, rôh ki mê chêng kŏng khăng kơbrê̆n tâi môi pâ, ôh tá chiâng tơpui. Nôkố cô hiăng chiâng tơpui, ivá hiăng tơniăn. Cô ôh ti ‘nâi tối klâi pakĭng mơnê mâu ƀok thái pơkeăng”.

Môi ngế ki ê nếo mơhúa châ teăm pơlât mê cho Nguyễn Thị Kim L. 55 hơnăm a bêng Buôn Ma Thuột. Măng dế tung pơla dế koi, jâ L. tâ tơbrêi rơlâi, chêng kŏng ôh ti ‘nâi klâi, jâ krếo dêi rơpŏng hngêi djâ lăm a hngêi pơkeăng. Bu lối 1 chôu klêi kơ’nâi tâ tơdroăng ki mơhno ăm ‘nâi mơheăm ôh tá kâi kơtâu troh a ngoâ, jâ hiăng châ mâu ƀok thái pơkeăng Hngêi pơkeăng kân Thiện Hạnh pơlât, klêi mê dâng 6 chôu, jâ L. hiăng chiâng ôu kâ, chêng kŏng hiăng chiâng râng, chiâng kuâ, ivá hiăng rế hlo prêi lĕm. Jâ Nguyễn Thị Kim L. ăm ‘nâi:

“Kơxê măng á xuân ối koi lĕm tiah hmâ, troh a kong măng dế cho luâ pơla 1 chôu kơxo má mê tâ dêi chêng kŏng kơbrĕn, râng xo tơmeăm ôh tá chiâng, á xông ‘nân mê tâ tung châ ôh tá lĕm, tơbréa, ôh tá kâi hiâm, xo kung kếo yâu pik xuân ôh tá kâi râng, kung kếo yâu klêh, kŏng ôh tá ‘nâi klâi. Troh a kơbong pơlât tơdrêng, xup MRI hlối, châ pâk ‘mot ăm pơkeăng pro ăm mơheăm tơprâ, to lâi chôu kơ’nâi mê ah kŏng nếo tâ kơbrĕn, châi, troh kơhâi dế kŏng hiăng chiâng râng hmê vâ kâ”.

Ƀok thái pơkeăng Bùi Văn Mạnh pơchân rêm ngế kal rĕng ‘nâi mâu tơdroăng ki nhôm dêi pơreăng mơheăm ôh tá kâi kơtâu troh a ngoâ vâ djâ ngế ki tro mê lăm hngêi pơkeăng pơlât rế rĕng rế ‘ló, tung pơla 4,5 chôu klêi kơ’nâi tro mâu tơdroăng ki apoăng. Tâng tơkâ luâ lôi chôu ki kố, tơdroăng pơlât xo ah hmôi gá kô pá tâ. Mâu tơdroăng ăm hlo, mê cho: rơlâi rơlo, chêng kŏng kăng tơbrĕn lơ ôh tá chiâng tâk dju; pá tơpui, ôh tá chiâng tơpui; rơkong tơvế, môi pâ ngiâ gá ôh tá lĕm. Drêng tơdah xo khăm ƀă thế pâk xo túa vâ séa ngăn mơheăm cho tơdroăng ki kal, mâu ƀok thái pơkeăng xúa túa pơlât ki tơtro ƀă châ chăn dêi ngế ki tro pơreăng. Ƀă pơreăng mơheăm ôh tá kâi kơtâu troh a ngoâ lo mơheăm tung ngoâ, ngế ki tro kô châ ‘nâi xiâm kối lo mơheăm tung ngoâ ƀă hbrâ mơdât  mơheăm ăm lo. Ƀă tơdroăng ki tro kơdât troăng mơheăm a ngoâ, ai péa túa pơlât ki xiâm, tâng mơdât troăng mơheăm ki kŭn, ngế ki tro mê kô ôu pơkeăng ăm mơheăm tơprâ, tâng tât troăng mơheăm kân, pakĭng ôu pơkeăng, ƀok thái pơkeăng kô pâ tiô troăng ki kŭn vâ hrik tah lôi mơheăm ki kâ, pro ăm troăng mơheăm chiâng phuâng lĕm tiah hmâ.

Vâ hbrâ mơdât mơheăm ôh tá kâi kơtâu troh a ngoâ, mâu ƀok thái pơkeăng pơchân mâu ngế ki mơni kô tơ’lêi tro môi tiah ngế ki hơnăm hiăng hên, tro mâu pơreăng kơtêi kơtâu têi, ai rơmâ tung mơheăm, châi ‘na plâi nuih ƀă hên ki ê kal séa ngăn tro mâu túa pơreăng kố, pêi pro tro mâu túa ki ôu kâ, rêh ối pơtâp ivá tiô ƀok thái pơkeăng pơchân. Ƀă mâu ngế ki ối lĕm tiah hmâ kal rak vế túa rêh ối tơniăn lĕm, pôi tá ôu hât; pôi tá ôu drôu ƀiê̆r; ôu kâ tro tơdroăng; pơtâp ivá ƀă khăm séa ngăn tơdroăng châi tamo iâ hlái môi hơnăm môi xôh; drêng ‘nâi mâu tơdroăng ki tơdjâk troh mơheăm ôh tá kâi kơtâu troh a ngoâ, kal troh a hngêi pơkeăng rế rĕng rế ‘ló.

Mơheăm ôh tá kơtâu troh a ngôa hmâ kơdrâ ƀă pro chiâng rơ-iô troh ivá tâng ôh ta rĕng châ ’nâi, ôh tá pơlât tơdrêng. Tiah mê mâu khu ngế ki lâi kô tơ’lêi tro tơdroăng mê ƀă tâng ôh tá mơhúa trâm tiah mê kal thế pro ti lâi vâ kơdroh ki rơ-iô mê pro, Khu chêh hlá tơbeăng ‘na tơdroăng mê hiăng tơpui tơno nhên ƀă ƀok thái pơkeăng Bùi Văn Mạnh, Tíu pơlât Mơheăm kơtâu ôh tá troh a ngôa, khoa Nội, Hngêi pơkeăng kân Thiện Hạnh. Pó vâi krâ nhŏng o ƀă pú hmâ kô tơmâng!

-Mâu khu ngế ki lâi kô tơ’lêi kơdrâ mơheăm ôh tá kơtâu troh a ngôa, ô ƀok thái pơkeăng?

Ƀok thái pơkeăng Bùi Văn Mạnh: Mơheăm ôh tá kơtâu troh a ngôa cho tơdroăng châi ngôa ki râ, xua ngôa ôh tá châ tơ’mot tŭm ô-xy ƀă trếo kơhiâm. Mâu khu ngế ki hmâ tro mơheăm ôh tá kơtâu troh a ngôa cho mâu hơnăm hiăng hên, tung châ ai hên mâu tơdroăng châi. Mơhé nôkố mơheăm ôh tá kơtâu troh a ngôa dế hlo hên troh a mâu hơnăm ối nếo tơkŭm hên xuân a péa khu ngế ki mê, malối cho mâu ngế tung châ ai tơdroăng châi ‘na plâi nuih, mâu ngế  lơ hmâ ôu hât, ôu drôu biêr hên.

-Mơheăm ôh tá kơtâu troh a ngôa hmâ mơhno ăm hlo ti lâi tung châ? Ƀă thế pro ti lâi tâng nhôm mơheăm ôh tá kơtâu troh a ngôa?

Ƀok thái pơkeăng Bùi Văn Mạnh: Mơhno ăm hlo má môi, khăng kơbrĕn kŏng chêng, môi ngế dế rêh ối kơdrâ khăng kơbrĕn môi pâ châ, ôh tá chiâng tơdro; má péa nếo ngế ki mê tơpui pá, kŏng chiâng tơviâ; ngiâ chiâng dju tê; tơpui ôh tá chiâng hleăng, ôh tá lĕm môi tiah hdrối, ki ‘nâ hlối ôh tá chiâng tơpui. Pakĭng mê, ối ai mâu tơdroăng ki pro ngế ki tro mê kơdrâ pôu prĭng ko, ko ối ôh tá tơdrăng ‘nâ hía mâ ngăn hlo môi tiah tơpéa to, mâ ôh tá hleăng tá xâu hlo to lâi. Kố cho mơhno ăm ‘nâi ki iâ hlo ƀă tơ’lêi nhôm tro pơreăng ki ê tung châ, ga ôh tá ăm ‘nâi nhên khât môi tiah 3 tơdroăng ăm ‘nâi a pêng nếo tối.

Drêng châ ‘nâi ngế ki mơheăm ôh tá kơtâu troh a ngôa, tâng hlo gá ối tơleăng iâ thế rĕng djâ troh a hngêi pơkeăng ki achê má môi bă djâ lăm pơlât a hngêi pơkeăng ki chiâng pơlât mơngế tro mơheăm ôh tá kơtâu troh a ngôa pơtroh. Tâng ngế ki mê ôh tá tơleăng mê thế ăm ngế ki mê koi ching iăng dêi ko peăng 1 pâ vâ ví tro hrik lơ kơtâk, klêi mê, djâ ngé ki châi mê troh a hngêi pơkeăng. Tâng tơdroăng má 3, khăm ngăn tung châ ngế tro mê ối hiâm há lơ ôh, tâng ôh thế tăng ai ngế ki lâi rơkê pêi pro tơdroăng pơlât tơdrêng hlŭm rơkong ăm gá hiâm, tâng rơkê tiê hmât a plâi nuih kơjo kum troăng hiâm ăm ngế ki tro, hlối pơlât tơdrêng.

Ai môi tơdroăng hnê tung kơvâ cheăng tối mơheăm ôh tá kơtâu troh a ngôa “cho chôu phut ngôa”. Xiâm ki kal vâ pơlât tơdrêng ăm châ tơƀrê 1 rôh mơheăm ôh tá kơtâu troh a ngôa mê cho hâi chôu. Tơkéa vâ tối, ngế ki rĕng châ ‘nâi, rĕng châ pơlât ƀă châ xúa mâu kơmăi, pơkeăng kô tro tâ hrá pơlât, lăm troh a mâu hngêi pơkeăng hâi teăm châ pơlât ki mơheăm ôh tá kơtâu troh a ngôa mê kô mơdoh chôu vâ chơ pơlât râ kơpêng mê kô ôh ta lĕm tơ’mô ƀă tơdroăng châ pơlât mơheăm ôh tá kơtâu troh a ngôa sap apoăng. Ƀă tơdroăng mơheăm ôh tá kơtâu troh a ngôa lơ lo mơheăm ngôa xuân ai chôu ki kal gá. Ƀă tơdroăng mơheăm tơkŭm a ngôa, tâng ngế ki mê rĕng troh a hngêi pơkeăng rế tro tung pơla 4,5 chôu apoăng mê pin kô chiâng xúa pơkeăng ki pro tơprâ mơheăm kơtó, vâ mơheăm chiâng kơtâu lĕm tiah hmâ; má péa, pâ pơlât nội soi vâ xo mơheăm kơtó pro chiâng tât troăng mơheăm kơtâu. Ối pá 4,5 chôu mê bú pơlât ƀă tơdroăng ôu pơkeăng tê, pơtâp ăm vêh lĕm ivá, tâng lơ tro kơdât troăng mơheăm mê tơdroăng pơlât ki tơƀrê gá ôh tá tơngah to lâi. Mơhé vâ lo mơheăm ngôa tâng ngế ki mê rĕng troh a hngêi pơkeăng gá tro tâ ngin kô rĕng châ khăm ngăn vâ ’nâi mơheăm tung ngôa hên lơ iâ.

-Mâu tơdroăng ki ôh tá tro hmâ trâm thế ví drêng pơlât pơtân ăm ngế ki mơheăm ôh tá kơtâu troh a ngôa?

Ƀok thái pơkeăng Bùi Văn Mạnh: Mâu tơdroăng ôh tá tro ki kuăn pơlê hmâ trâm mê ngin hmâ trâm há, mê cho: Ăm ngế ki mê koi môi tíu lơ ối môi tíu, ôh tá lăm lâi, tơdroăng pro ti mê oh tá tro. Má péa xo trum pâk ăm lo mơheăm pa gong; má pái tiê bliu, tiê kơtêi lơ xúa mâu pơkeăng chal krâ hmâ hnê ƀă rơkong, mâu pơkeăng ki tơbleăng tung măng ôh tá tro. Mâu tơdroăng pêi pro mê thăm rế râ tâ nếo xua mơngế ki mê ôh tá châ lăm pơlât tơdrêng a hngêi pơkeăng, ôh tá châ pơlât teăm tơdrêng, tơdroăng mê kố pro chiâng ai tơdroăng châi ki ê xo ah hmối, ‘na kô pro ngế ki mê chiâng hlâ.

-Nôkố Hngêi pơkeăng kân Thiện Hạnh dế xúa mâu tơdroăng pơlât  tơdrêng, pơlât ăm ngế ki mơheăm ôh ta kơtâu troh a ngôa?

Ƀok thái pơkeăng Bùi Văn Mạnh: Ai 2 túa mơheăm ôh tá kơtâu troh a ngôa. Ƀă tơdroăng lo mơheăm ngôa mê ngin kô tăng troăng ki xiâm pro lo mơheăm, tâng lo mơheăm hên luâ râ mê kô pâ pơlât vâ tah mơheăm kơtó. 85% ngế mơheăm ôh tá kơtâu troh a ngôa nôkố lơ tro kơdât troăng mơheăm kơtâu troh ngôa, ki kố kô ai hên troăng hơlâ, hên tơdroăng rah xo vâ pơlât tâ. Nôkố tíu pơlât mơ-heăm ôh tá kơtâu troh a ngôa a Khoa nội dêi hngêi pơkeăng Thiện Hạnh ai tŭm ivá vâ pơlât ăm môi ngế ki tro kơdât troăng mơheăm kơtâu. Ƀă mơngế mơheăm ôh tá kơtâu troh a ngôa tung pơla chôu ki kal tâk tro kơdât troăng mơheăm kơtâu iâ kô châ ôu pơkeăng ki pro ăm mơheăm tơprâ. Ai mâu ki ‘nâ troh akố, bú 1 chôu ôu pơkeăng pro tơprâ mơheăm kơto hiăng prêi lĕm hlối. Tâng ngế ki mê tro kơdât troăng mơheăm kơtâu hên ton tung pơla chôu ki kal mê ngin kô pêi pro tŭm péa tơdroăng ăm ôu pơkeăng ƀă pâ pơlât nội soi xo tah mơheăm kơtó, pro ăm troăng mơheăm phuâng lĕm mơheăm vâ châ kơtâu.

-Mơnê kơ ƀok thái pơkeăng hiăng tối mâu tơdroăng ki pơxúa.

Tâng vâ tơmâng ƀai má má péa pó ngăn akố:

https://vov4.vov.vn/xodang/iva-suc-khoe/va-gum-kuan-nga-ki-kot-ma-oh-ta-tum-khe-xong-kan-mo-sei-511000.vov4