VOV4.Sêdang - Hơnăm ki lâi xuân môi tiah mê, drêng hok tro tá hâi mot tung rơnó pơtê hriâm la hiăng hlo ai mâu rôh klâk têa ki pro nôu pâ, rơpŏng hngêi sĭng khéa, châi heăng. Maluâ Chin phuh hiăng ai tơdroăng hbrâ mơdât klâk têa a vâi hdrêng hneăng hơnăm 2016 -2020, tung mê ai hbrâ mơdât klâk têa ƀă rêm hơnăm pơrá ai mâu tơdroăng pơkâ, hnê tối ing mâu Khu xiâm, kơvâ cheăng, kong pơlê ‘na hnoăng cheăng kố, la xuân ối ai hên mâu rôh ki vâi hdrêng hlâ klâk têa. Tiah mê, pro tiah lâi vâ khoh kâi châ kơdroh tơdroăng vâi hdrêng hlâ klâk têa, ti xê to tơdroăng ki tơpui tối to ƀă rơkong xếo mê athế ai troăng hơlâ pêi pro ki tơ-ƀrê khât, drêng rơnó pơtê hriâm hiăng troh kố?

Nếo achê pơla kố, hâi lơ 28/5, môi khu 4 ngế hok tro râ má môi a pơlê kân Hương Khê, tơring Hương Khê, kong pơlê Hà Tĩnh brôk dêi rơpó lăm a têa kroăng Tiêm hum, 2 ngế hok tro lâm 3 tro hliâk chêng tung hnŏng hlối klâk. Hdrối mê, hâi lơ 14/5, péa ngế o kŭn a pơlê kân Đinh Văn, tơring Lâm Hà, kong pơlê Lâm Đồng lăm a deăng  kơphế xah hêi ƀă tro hliâk chêng a têa plông klêh hlối hlâ.

Xuân tung hâi ki mê, a cheăm Giao Long, tơring Giao Thủy, kong pơlê Nam Định, môi khu ai 18 ngế hok tro lâm 7 brôk dêi rơpó lăm a kơpong têa kơxĭ achê tơkăng kong ƀă Giao Long ƀă cheăm Bạch Long hum têa kơxĭ, tung mê, 5 ngế hok tro lo a kơpong troăng cho mơ’no têa vâ lo a têa kơxĭ kơxô̆ 8 vâ xếo dêi chêng, ôh tá mơhúa tro kơtong hlối klêh tung têa kơxĭ, 2 ngế o châ kuăn pơlê tŏng xo châ ối rêh, ối 3 ngế o hía tung dế têa kơxĭ.

Kố cho môi péa rôh vâi o hlâ klâk têa ki ‘ló hơ-ui khât tung kơxô̆ châ ngế hlâ klâk têa tung khế 4 ƀă khế 5 kố nah tung lâp tơnêi têa. Jâ Đoàn Thị Thu Hiền, Ngế pơkuâ Khu tơrŭm cheăng mơhnhôk tŏng kum ‘na pơkeăng pơlât lâp plâi tơnêi ăm ‘nâi, tí tăng ngăn a 8 to kong pơlê, pơlê kong kân dêi Việt Nam ăm  hlo, 66% ngế vâi hdrêng hlâ klâk têa a rơnó tô mơdrăng, 16% a rơnó mêi khía mơhot kân. Pơla rôh vâi hdrêng klâk têa hên má môi cho a khế 4, khế 5 ƀă khế 6:

“Ôh tá xê tối vâi hdrêng kô hlâ hên drêng kong mêi khía mơhot kân mê cho drêng vâi hdrêng pơtê a rơnó pơtê hriâm. Rêm ngế lăm pêi cheăng, mê vâi o mơdoh xah kơtâu lo pa gong ƀă mâu vâi pú ƀă hlối xah klê têa ƀă mơ’nui klâk têa hlối hlâ. Mê cho tơdroăng ti lâi ngin sap apoăng khế pơtê hriâm, drêng pơla pơtê xua pơreăng COVID, mơhé hngêi trung hriâm hâi ai pơkâ po nếo, ngin hiăng thế khu chêh hlá tơbeăng veăng hnê tơbleăng há. Ing mâu tơdroăng tí tăng ‘nâi plê̆ng mê ngin mơhno tiah kố, pin thế hnê tối hên tâ tơdroăng ăm vâi hdrêng. Drêng hiăng tâi hơnăm hriâm ƀă gá kô ton ta troh khế 9  khế 10 ah. Mê cho rôh vâi hdrêng vêh lăm hriâm a hngêi trung”.

Nghệ An cho môi tung mâu kong pơlê ai kơxô̆ mơngế hlâ xua klâk têa hên má môi tung lâp tơnêi têa, bú riân to sap hơnăm 2019 troh nôkố, kong pơlê hiăng ai 119 ngế vâi hdrêng klâk têa ƀă 130 ngế vâi hdrêng hlâ. Pôa Võ Văn Dũng, Kăn phŏ hnê ngăn tơdroăng cheăng kal kí kong pơlê kong pơlê Nghệ An tối nhên, nôkố lâp tung kong pơlê Nghệ An ai lối 1 rơpâu to hngêi trung hriâm la bú ai 25 to tíu ki meăn pro vâ klê têa, tung pơla mê, kong pơlê ai hên têa kroăng, têa plông ƀă kĭng têa kơxĭ xŏn, hơngế.

Rơnó mơdrăng, kong tô pơ-oh, vâi hdrêng oh tá ai mâu ki kân, ôh tá ai nôu pâ ngăn vâi, mê vâi brôk dêi rơpó lăm hum a têa kroăng, têa plông ƀă hên mâu vâi hdrêng klâk  têa a mâu tíu têa hnŏng trâu rơ-iô xua ôh tá chiâng klê lơ ôh tá ‘nâi tơdroăng ki vâ tŏng xo dêi tơná drêng ối tung dế têa. Pakĭng mê, mâu kong pơlê hâi hnê mơhno kơtăng, kal đi đo ai tơdroăng tơkŭm po hnê pơtâng mâu luât pơkâ hbrâ mơdât xía vâ xua klâk têa, hnê hbrâ mơdât tơdroăng ki ai khu ‘nêk mơ’nêa vâi hdrêng, ki pêi pro ‘na tơdroăng mê ối iâ:

“Ing nah, pin tối hnê tối cho kal ‘nâng. Kơ koan ki lâi kơvâ cheăng ki lâi xuân tối: “Ngin xuân tơrŭm ƀă veăng pêi pro, xuân hnê tối, pơtối mơdêk hnoăng cheăng séa ngăn ...” la á hlo ôh tá hâi ai tơdroăng klâi ki nhên, ôh tá xúa tung rêh ối dêi kuăn pơlê, ôh tá tro mơngế. Vâ mơdêk ki hlê plĕng dêi kuăn pơlê ki hdrối thế mâu kăn ƀô̆ i hlê plĕng nhên, pôu râng hnoăng cheăng khât, athế pêi cheăng tâi hnoăng pơcháu dêi khu tơrŭm. Ki hdrối thế râ Đảng, mâu kăn, khŏm thế pêi pro, thế ngăn tơdroăng cheăng dêi tơná drêng mê pin nếo hriăn plĕng ki nếo, châ  tơrŭm ƀă, hbrâ rơnáu hdrối, mê nếo châ chiâng vâ pêi pro”.

Môi tung mâu troăng hơlâ kơdroh iâ má môi cho klâk têa thế ai tíu klê têa ƀă ai ngế hnê klê têa, xua mê, tiô jâ Lê Thị Hoàng Yến, Kăn phŏ pơkuâ Khu xiâm ngăn ‘na pơtâp ivá, Khu xiâm ngăn mơhno túa lĕ tro Tơ’noăng ivá ƀă Ôm hyô: mâu kong pơlê thế mơjiâng môi tơdroăng tơkêa bro ‘na tơdroăng hnê klê têa, malối cho mâu kơpong têa kroăng:

“Pin cho mâu ngế ki kân ƀă mâu ngế tơbleăng tơdroăng kố thế ‘nâi klêi têa mê pin nếo hnê tối, nếo chiâng tối.  Pin ôh tá ‘nâi ki pá gá ulâi, hmôu pơtối cho tơniăn tung tung têa, pin thế mơnúa ngăn hôm tơkâ luâ 25m lơ ti lâi, klê châ 50m môi tiah lâi mê pin nếo hnê tối châ tơ-ƀrê. Xua tơpui to ƀă rơkong ga phá ôh tá môi tiah hlo ƀă mâ, tâng pin ôh tá mơnúa môi hdroh 50-50 pơla rêh ƀă hlâ a têa pin ôh tá ‘nâi ti lâi gá pá, xâu rơ-iô môi tiah lâi drêng dế ôi tung têa. Klê  ti lâi xuân hôm la châ thế đông kơpêng têa, thế hlo ƀă mâ klê ăm hlo ‘nôi mê nếo tơniăn iâ’’.

Tiô pôa Lê Hoài Long, Kăn phŏ hnê ngăn Hô̆i đong Đội trung uơng, Tíu xiâm Đoân ngăn Droh rơtăm Kŏng sản Hồ Chí Minh, hlo tơdroăng kal thế pêi pro, kal thăm mơdêk tơrŭm, tơbleăng tơdroăng hnê klê têa, hriâm klê têa a mâu hngêi trung.

Ƀă tơdroăng pơkâ troh hơnăm 2025, 90% ngế vâi hdrêng tung lâp  tơnêi têa kô chiâng hbrâ mơdât xía vâ rong râ, 50% vâi hdrêng thế ‘nâi klê têa, Khu xiâm  ngăn mố đô̆i rong ƀă pơlê pơla hiăng tơrŭm bă  9 Khu xiâm, kơvâ cheăng, pơtối tơbleăng mâu tơdroăng pêi nhên, mơhnhôk thế mâu kơ koan kal thế pê klêi luât pơkâ ƀă mơdêk hnoăng cheăng séa ngăn pêi pro, pêi tro tiô luât ‘na hbrâ mơdât xía vâ rong râ a vâi hdrêng. Jâ Vũ Kim Hoa, Kăn xiâm phŏ hnê ngăn vâi Hdrêng, khu xiâm ngăn cheăng pêi - Mố đô̆i rong ƀă pơlê pơla hnê tối:

“Mâu ki kân thế hnê ăm mâu vâi hdrêng ‘nâ ki rơ-iô pro chiâng klâk têa vâ vâi hdrêng ‘nâi túa ki vâ hbrâ rơnáu, hbrâ ví xêh; thế đi đo séa ngăn mâu tíu, tâ tá tung rơpŏng hngêi xuân môi tiah tâ tá kơdrum hngêi . Mâu tơdroăng ki tơ’lêi pro klâk têa a vâi hdrêng môi tiah: Mâu rơpŏng hngêi ai mâu vó hdoăng têa ki kân, ai meăn tíu hdoăng têa ƀă hên ki ê... pin thế pro kơlâp klâp, ai long thế pro kâng kơnâng tâ tá. Malối a pơlê kong kơdrâm, drêng hiăng klêi xúa mâu tơmeăm ki hdoăng têa tâng ôh tá vâ xúa xếo, pin thế ok tah têa. Mâu nôu pâ xuân thế mơdêk tí tăng ‘nâi plĕng vâ po ngăn mâu tơdroăng tung măng internet, pơchuât ngăn vâ hlê ‘na hbrâ mơdât klâk têa a vâi hdrêng ki Khu xiâm ngăn cheăng pêi mố đô̆i tro rong ƀă rêh ối pơlê pơla ƀă Khu xiâm kơvâ cheăng hiăng tơbleăng, hnê mơhno hên”.

Vâ pôi tá ai tơdroăng xía vâ ‘na klâk têa, malối a rơnó pơtê hriâm, tơdroăng kal pêi pro má môi xuân cho tơmâng, hnê tối dêi mâu nôu pâ troh mâu kuăn ‘nĕng tơná, kum ăm vâi hlê nhên mâu tơdroăng ki rơ-iô kô pro chiâng xía vâ, lăm klê têa ulâi vâ tơniăn. Tơdrêng amê, kal thế veăng tơmâng dêi mâu kăn, cheăm tơring kong pơlê ƀă mâu kơ koan pơkuâ cheăng tung tơdroăng séa ngăn, tí tăng ngăn, teăm tối tơbleăng tơdrêng ƀă vâ ‘mâi rơnêu mâu tíu, mâu tơmeăm khoăng ki ôh tá tơniăn, tơ’lêi pro chiâng trâm xía vâ ăm vâi hdrêng ƀă hên tơdroăng ki ê, pôi tá ăm ai tơdroăng xía vâ rong râ, klâk têa, kum vâi hdrêng ai môi rơnó pơtê hriâm tro tơdroăng hlối lĕm ro.

Kim Thanh - VOV1

Gương tơplôu ƀă tơbleăng