VOV4.Sêdang - Ô vâi krâ nho\ng o [ă pú hmâ ! A pơlê xiâm pêt priât ngeăm, plâi nong xú le\m tơring Yên châu, kong pơlê Sơn La, kong ngo Tây Bắc, ai môi hdrê priât châ mâu hdroâng kuăn ngo Thái a Yên Châu hmâ pêt, rơkong Thái Yên Châu tối dêi cho ‘’Cuổi Nguôn’’. Ôh tá xê to hmâ [ă tơdroăng rêh kâ ối dêi hdroâng kuăn ngo, mâ rơleăng ối cho kơchâi kâ ki kơhiâm ôh tá la lâi păng lôi tung mâu hâi leh tết, hâi ki kal dêi kuăn pơlê tíu kố. A Tây Nguyên, rơleăng kong kố xuân pơxiâm pêt tung mâu kơdrum dêi rơpo\ng hngêi, la vâ pro kơchâi kâ ing rơleăng kô ối hên ngế hâi teăm ‘nâi. Tòng Anh, ngế chêh hlá tơbeăng Rơ’jiu Việt Nam kơpong Tây Bắc ai chêh tối ‘na kế kâ ki pế ing châu rơleăng kong ki kơhiâm dêi mơngế Thái a Yên Châu. 

Tiô mâu vâi krâ a mâu pơlê dêi hdroâng mơngế Thái Yên Châu tối: Sap ing ton t^n na nah, ki hiăng ai mâ a a kơpong tơnêi dêi Yên Châu kố. Vâi krâ nho\ng o hmâ khe#n prât ki ối xêh môi ngế, xua rơleăng ki kố ga ti xê môi tiah priât ki tiah hmâ pêt ki ê, vâi hmâ pêt rơleăng ki kố [ă kloăng, ga hmâ hu\n chiâng xêh môi to, ôh tá ai kuăn. Reăng rơleăng hmâ ai mơngiơk ngiât, drêng priât hiăng tum, kông hlá rơleăng ki kố hmếu pơ răng rêa xêh klêi mê hlâ. Drêng mê, kloăng rơleăng klêh xêh a’nâi, chiâng xiaam rơleăng ki ê nếo. Pôa Lừ Văn Bánh, mơngế Thái a pơlê Nà Và, cheăm Viêng Lán, tơring Yên Châu tối ăm ‘nâi: Nâl dêi hdrông kuăn ngo Thái a Yên Châu tối dêi ‘’nguôn’’. Xua hdrối nah, rơleăng ki kố ga hmâ chiâng xêh tung kong. Klêi mê, ai mâu rơpo\ng ki ‘nâ djâ vêh a hngêi vâ pêt tung kơdrum, a chiâk deăng. {ă tá troh nôkố, tung kơdrum hngêi dêi pơlê akố, tíu ki lâi xuân pêt rơleăng vâ ai kế kâ drêng pơkoăng óng mé, to hngêi nếo [ă hía hé. Rêm rơpo\ng ki vâ iâ hlái xuân ai pêt sap ing 5 troh 10 xiâm rơleăng [ă hngêi ki hên má môi pêt châ sap 40 troh 50 xiâm rơleăng, rơpo\ng ki lâi ôh tí ai xuân athế tăng rôe vâ pêt dêi tung kơdrum.

Thâo mơni ki xiâm kối ga, ing tơdroăng hmâ tí lăm tăng kế kâ tung kong dêi kơpong kong ngo, xua mê, sap ing ton t^n na nah, hdroâng kuăn ngo dêi Yên Châu hiăng ‘nâi mot tung kong vâ tăng lăm đôu tơpăng, tăng kêi kơchâi kong, tung mê, ai rơleăng, priât kong vâ pro kơchâi kâ ăm dêi rơpo\ng hngêi rêm hâi. Rế hía chôa lâng chiâng kơchâi ki kâ kơhiâm má môi, ôh tá păng lôi [ă rêm ngế vâi krâ-nho\ng o akố, hmâ mê cho tơdroăng ki hơniâp ro, sôk suâ, lơ ai mâu tơdroăng mơd^ng ki kal dêi pơlê cheăm akố. Pôa Lừ Văn Bánh tối: Pơkoăng, to hngêi nếo, ‘mé kiâ, tâi tâng mâu kế kâ mơhé mê cho hơ’nêh mâm, kơchâi, plâi, pôm xuân ai tu\m, la ôh tá păng lôi kơchâi. Thăm nếo, troh a mâu tíu ki mơdró kế kâ, vâi ngăn kơchâi châu rơleăng kố cho tơmeăm dêi hdroâng kuăn ngo, dêi hdroâng mơngế Thái a Yên Châu, tâi tâng rêm ngế tơmối bố bố xuân tá hâk git vâ kâ kơchâi châu rơleăng kong kố.

Hdrê rơleăng kố ga xo\n dâng 3 met, ki kân a xiâm ga dâng 3 xơtá, ke#n xơkối rế hroi. Xua cho kế kâ ki kơhiâm tiô hdroâng vâi krâ akố, xua mê, kuăn pơlê xuân hiăng ‘nâi lăm tung kong vâ tăng chiâ xo kuăn rơleăng djâ pêt a kơdrum hngêi lơ a chiâk deăng, xuân ai tíu ki ‘nâ vâi mơdâ [ă kloăng, la lâi xuân ai rơleăng vâ pro kơchâi kâ, malối rêm hdroh pơchên hmê kơchâi xuân ai kơchâi vâ kâ. Klêi kơ’nâi lăm ko rơleăng djâ vêh a hngêi, vâi hmâ lêa kơtôu rơleăng ki hiăng krâ, vâi bu roăng to kơtôu ki ối kơbâng. Klêi mê, vâi chiê châu, kân to hơto [ă môi to pât, ôh tá chiâng ko te#ng châu. Pơtối mê nếo, vâi xo châu ki hiăng chiê râm tung hdro ki hiăng drăng a on cho kơxêng chu, lơ kơpôu, ro, klêi mê, râm mâu têa măm, po, ngot [ă ki tơviah ôh tá păng lôi râm kơchâi chôu. Pôa Lừ Văn Bánh tối ăm ‘nâi thăm: Pế châu, ki hdrối tâ chiê krâ kơ vâ, ôh tá chiâng chiê lôi rơtăng, xuân tá ti chiâng chiê lôi kân, lối hbo. Drêng ai tơdroăng pơkoăng, to hngêi nếo, la lâi pin xuân ai hơ’nêh kơpôu, hơ’nêh ro, hơ’nêh chu, mê pin pế [ă hơ’nêh kơpôu hơ’nêh ro ga nếo kơhiâm. Túa ki bro, pơchên châu rơleăng kong, ki hdrối tâ, vâi athế pế châu i ton. Ki má peá nếo, nhâ ho\m ki râm tung kơchâi ki mê, rơkong ngin tối cho ‘’xổm pon’’ tơkeá tối cho hlá plâi hlếo ki chôu, hlá xổm lồm, lơ plâi hlếo hngêi, plâi măk khăm [ă hía hế. Drêng bro kơchâi kố, tơná pin athế đi đo ối ngăn dêi hdro kơchâi châu mê, [ă athế vâl đi đo. Pin athế pế kơchâi [ă on hdreá, la hdría athế ai loăng ki kân, tô khâng vâ kơchâi chên le\m.

Tá xê to hdroâng kuăn ngo Thái mê a mâu pơlê dêi Yên Châu xuân rơhú vâ kâ kơchâi châu kong kố, hlo tâi tâng mâu vâi krâ, vâi rơxông nếo, ngế ki lâi hiăng ai mâ, xông kân a kơpong kố pơrá vâ kâ kơchâi châu kong tiô túa tơlá dêi hdroâng kuăn ngo. Tung hên mâu túa kơchâi tiah nôkố, kơchâi châu rơleăng kong xuân cho môi tung mâu kơchâi ki ôh tá păng lôi drêng tung rơpo\ng hngêi, pơlê pơla ai tơku\m po mâu hâi leh, hâi mơd^ng, têt, hâi sôk suâ. Tá xê to tiah mê, kơchâi châu rơleăng kong xuân hiăng tê a mâu hngêi mơdró ôu kâ tung tơring, pơtroh kế kâ ki kơhiâm dêi hdroâng mơngế Thái vâ tơbleăng tối ăm mâu tơmối tung tơnêi têa [ă kong têa vâi ê. Jâ Lò Thị Môn, kuăn pơlê a pơlê Tủm, cheăm Chiềng Khoi, tơring Yên Châu tối ăm ‘nâi: Tâng vâ tối ‘na rơleăng, [ă mâu ngế Thái a Yên Châu, tung mâu hâi leh, hâi Têt, hâi sôk ro dêi rơpo\ng hngêi, tung pơlê tâng ôh tá ai châu rơleăng mê ngăn kố tá hâi xê tơdroăng ki ôu kâ hơniâp ro păng ‘nâng. Mơhé mê cho tơdroăng ki hơniâp ro, tơdroăng ki s^ng kheá xuân athế ai kơchâi châu rơleăng kong vâ pro kơchâi ki xiâm, kâ kơhiâm păng ‘nâng, ngế ki lâi xuân rơhú vâ kâ, ôh tá tối ti xê to hdroâng mơngế Thái lơ Xuăn.

Rêm xôh ai tơmối troh a tơnêi dêi Yên Châu kố, kal athế mơnúa kâ ngăn kơchâi châu rơleăng kong ki kơhiâm kố dêi Yên Châu, kô tâ ki kơhiâm le\m dêi châu rơleăng kong, xú kơhiâm têa ki pế [ă kơxêng mâm, [ă ki ngeăm, chôu dêi nhâ, hlá kơchâi kong. Ing mê ah, rêm ngế kô chôu vế, chúa tơbâ đi đo ‘na kế kâ dêi hdroâng mơngế kuăn ngo a kố. {ă a Tây Nguyên, vâi krâ-nho\ng o xuân hmâ bro kơchâi châu rơleăng, xua tung kơdrum deăng dêi kuăn pơlê akố xuân ai rơleăng, priât, tơkeá vâ tối cho Cuổi nguôn tiah rơkong hmâ tối dêi mơngế Thái.

Nhat Lisa tơplôu