VOV4.Sêdang - Dak Lak dế mot tung pơla kong tô mơdrăng khăng khoăng, xuân cho rơnó ki treăm chiâk deăng. A hên tíu, kong tro ko ‘nhiê hên hĭn. Ki rơhêng vâ tối, ngế ki pơkuâ ngăn kong, khu kăn pơkuâ tơring, cheăm ƀă mâu kơ koan ki ai tơdjâk troh ôh tá ‘nâi tiah lâi tung tơdroăng ki kuăn pơlê ko ‘nhiê kong.

Mâu kơpong kong ki tro ko ‘nhiê a mâu hơnăm hdrối mê hía nah, mê nôkố hiăng hlo pêt pôm loăng, pêt alâi hiăng xông kân, tung pơla mâu kơpong kong ki ê dế pơtối tro ko ‘nhiê. Ki rơhêng vâ tối, tơdroăng ki ko ‘nhiê kong a Dak Lak tung pơla achê kố ai tơ’nôm mâu tơdroăng pêi pro dêi khu ki nếo, rơkê, tơnôu.

Tung mâu hâi mơ’nui khế 3, ngin vêh lăm ngăn a  xá 704, kong nhâ loăng dêi kŏng ti rak ngăn kong Ia Kar, a cheăm Čư Bông, tơring Ea Kar. Akố, vâ tối tâi tâng tơnêi kong ki tro muih, ko ‘nhiê hên tung hơnăm 2020 mê ngin hiăng tối,  xuân hiăng chiâng chiâk ki muih pêt pôm loăng. Mâu chiâk pêt pôm loăng pơtối dêi rơpó rê rế kân rơdâ. Pơla mâu pôm loăng cho mâu kong ki hâi teăm chếo tâi, xuân ối hlo loăng ki vâi ko kơdong hơ’gok hơ’gâ.

Pôm loăng akố xŏn luâ dâng ko mơngế, mơni pêt hiăng vâ châ 1 hơnăm, hiăng ai pôm hiăng troh khế vâ lâk xo.. Môi ngế kăn ƀô̆ Kŏng ti rak ngăn kong ăm ‘nâi, tơdroăng ko muih kong akố hiăng hlo hên hơnăm kố ƀă la lâi tâng kong vâi hiăng ko muih ah kô chiâng tơnêi pêi chiâk chói báu pêt pôm. Tơdroăng mơdât mâu ki ko muih kong xo tơnêi cho tơdroăng ki pá khât.

Kong tro ko 'nhê

Akố, mâu ngế ki ko muih kong vâi pêi pro tiô túa ki nếo, ôh tá êa ko kơdong loăng, bú chôu kong mê 1 - 2 hơnăm hiăng chiâng vâ pêt tơmeăm , pá vâ châ ‘nâi ngế ki lâi ko muih kong ƀă xuân pá vâ mơdât kuăn pơlê pêt tơmeăm a tơnêi kong ki vâi hiăng ko ‘nhiê:

“Kơpong kố tro ko vâi hdi xo chôa i-iâ, môi tiah kơpong ai loăng răng tá, klêi on chếo loăng hlâ tâi klêi mê vâi pêi chiâk. Pôm loăng kố pêt hiăng 1 hơnăm, hbrâ va lâk xo pôm.

Ki kố ngin hiăng tối tơbleăng ăm râ kơpêng. Hdrối nah ai pêi tơdroăng tơkêa bro tah lôi hdrê loăng ki kố, la pơtroh ăm tơring la hâi tâng tiâ mơnhên xua tâng tah lôi mê râ tơring troh râ kơpêng chiâng phêp ăm, mê ngin ti chiâng phêp pro ti mê. Kuăn pơlê vâi chôu la ôh tá êa ko kơdong loăng, hmôu pơ môi tiah kố dâng 3 hơnăm ah nếo kơpong kong ki kố ôh tá ai xếo”.

Cho kơpong ki xiâm oh tá tơniăn ‘na tơdroăng ko ‘nhiê kong hdi xo tơnêi vâ pêi chiâk, pôa Bùi Quốc Tuấn, Ngế xiâm pơkuâ Kŏng ti rak ngăn kong tơring Krông Bông ăm ‘nâi, tơdroăng ko ‘nhiê kong tối kơpêng mê a tơnêi kong ai nhâ loăng kŭn dêi Kŏng ti rêm hơnăm ai môi tơdroăng pá, ƀă mâu khế apoăng hơnăm kố thăm rế ó tâ.

Tơdroăng ko muih kong dêi mâu ngế thăm rế kí, rơ-iô tâ nếo, pá vâ châ rak ngăn kong. Ki tô tuăn tâ cho kong loăng nhâ ki nếo xông dêi kong ti achê kơpong kong Tơnêi têa dế pêi pro tơdroăng pơtối pro pơlê nếo dêi long têa kâng rơchoâ Krông Pač thượng. Lối 700 rơpŏng kuăn pơlê ƀă vâ chê 4.000 ngế ki hên cho hdroâng kuăn ngo ki lo ing peăng kơnhŏng tơnêi têa lăm rêh ối a kơpong ki achê kong. Tơdroăng rak ngăn kong thăm rế pá tâng ôh tá pơkâ troăng hơlâ tơniăn tung pêi cheăng kâ rêh ối ăm kuăn pơlê:

“Mâu rôh vâi ko ‘nhiê kong a kong nhâ loăng nếo xông kân dêi kŏng ti rế ton rế tâk, hơnăm 2019 hiăng ai 114 hdroh, hơnăm 2020 ai 24 hdroh ƀă malối 2 khế apoăng hơnăm 2021 kố ai 94 hdroh ko ‘nhiê kong túa ki ko loăng hmâng vâ. Tơdroăng vâi ko kong túa ki nếo cho vâi trâ nhâ, uâ mâu loăng ki kŭn, troh a rơnó tô mơdrăng mê vâi chôu pro ăm mâu loăng ki kân chếo há’’.

Tơdrêng ƀă tơring Ea Kar, Krông Bông, tơdroăng ko muih kong hdi tơnêi pêi chiâk xuân hlo hên a tơring Ea Súp tung pơla mê ngế ki rak ngăn kong ôh tá kâi ngăn. Pôa Nguyễn Văn Quyến, Ngế pơkuâ kŏng ti pêi cheăng tiô rơnó Môi tung khu ki pro kế kâ ƀă pro tơmeăm ƀă rak ngăn kong dêi Dak Lak ăm ‘nâi, krê tung hơnăm 2020, a tơnêi kong loăng nếo xông kân pa kĭng kong kân dêi kong ti a lối 31 ha kong tro ko ‘nhiê ƀă vâ hdi xo pêi chiâk.

Lâp ngo kong chếo tâi tâng

Mâu ki ‘mêi mê hlĕg rơkê, ôh tá xâu ki klâi, laga, tơdroăng vâ rup mâu ki mê khu râ hâi pêi pro kơtăng, mê chiâng pro ăm vâi khên ko ‘nhiê xo hdi kong rế ton rế ó tâ:

“Mâu ki ko ‘nhiê kong hdi tơnêi mê vâi pro kí, ăm pin kơdrâ, vâi ôh tá xâu ki klâi, tâng mơdât vâi ‘nêk hlối mâu ki rak ngăn kong dêi kŏng ti. Mâu rôh ki vâi ‘nêk, mơnhâu bă ‘nhiê tơmeăm khoăng, ‘nhiê mâu hơpăm pro tíu ối rak ngăn kong dêi kŏng ti, kŏng ti xuân hiăng pơtroh hồ sơ ăm mâu kơ koan khu râ pơkuâ cheăng, la troh nôkố xuân hâi rup pơxâu phak mâu ki pro xôi.

Malối, mâu rôh ki hdi tơnêi pro hngêi, pro hơpăm tung tơnêi dêi kŏng ti xuân hiăng hlo hên hĭn”.

Ki rơ-iô tâ a Dak Lak tung pơla achê kố, tơdroăng ko kong hdi tơnêi ôh tá xê to vâ pêi chiâk mê ối ai khu, ai tơdroăng ki vâi vâ pro vâi hiăng hriă tơmiât hdrối. Ai mâu ngế ki xiâm pơkuâ djâ vâi tơkŭm hên kong vâ tê, tăng liăn heâk pơloi kơ kuăn pơlê ki ôh tá ‘nâi hlê ki klâi. Tơdroăng tê rôe tơnêi kong hdi tơnêi hmâng vâ rế hên pro tơdroăng ko muih kong a mâu tơring môi tiah Ea Súp, Ea Kar, Krông Bông thăm rế ó,  rơ-iô tâ.

Pêt tơvât pôm tung ƀăng tơnêi kong

Pôa Ngô Văn Thắng, Ngế xiâm phŏ Vi ban tơring Ea Súp ăm ‘nâi,  tơring dế tơkŭm tăng troăng tơplâ mơdât, tí tăng rup ƀă mơdât mâu ngế ki ai xôi nếo, ki pro rơ-iô mê:

“Ôh tá xê to tơdroăng ki hdi tơnêi hmâng vâ, mê ối ai tơdroăng tê rôe, heâk pơloi. Mâu kuăn pơlê lo ung tíu ê troh ôh tá ‘nâi ki klâi xiâm rêi dêi tơnêi mê ti lâi mê mâu khu khu xuân tơkum ăm vâi pêi tơhrâ kô pro hlá mơ-éa mơnhên xúa tơnêi a mâu poh xá ki mê. Tung pơla pêi mâu khu séa ngăn, mâu kơ koan, malối mâu kơ koan kŏng an ăm ‘nâi tâi tâng mâu tơdroăng hiăng tơbleăng hên ‘na khu kăn Đảng tơring, Vi ƀan tơring.

Tiô tối tơbleăng dêi Khu ngăn ‘na pêi chiâk ƀă mơnhông thôn pơlê kong pơlê Dak Lak, riân troh apoăng hơnăm 2021, ai vâ chê 20 rơpâu ha kong dêi mâu kŏng ti rak ngăn kong, dâng 5. 400 ha kong dêi mâu tơdroăng tơkêa pêi châi rak ngăn kong ƀă ma lối ai lối 25 rơpâu ha kong xua Vi ƀan cheăm rak ngăn hiăng ƀă dế hdi xo hmâng vâ.

Tơdroăng hdi tơnêi kong a Dak Lak dế tô tuăn ƀă rế tâk tung mâu hâi achê kố. Pôa Nguyễn Hoài Dương, Ngế xiâm pơkuâ ngăn pêi chiâk deăng ƀă mơnhông thôn pơlê dêi kong pơlê Dak Lak tối tiah kố, tơdrêng ƀă ivá pêi cheăng oh tá kâi dêi ngế pơkuâ rak ngăn kong, tơdroăng kong tro hdi xo ai xiâm ki kân ing luât, pơkâ luât tŏng kum. Xiâm ‘no liăn cheăng rak ngăn, ƀă rak ngăn kong nôkố pá khât, tơdroăng rêh ối dêi mâu kăn ƀô̆, mâu ngế rak ngăn kong hâi tơniăn, tung pơla mê hnoăng cheăng pêi hngăm hngo:

“Á tơmiât tiah kố thế seá ngăn ƀă mơdêk hnoăng cheăng tâ nếo ing kơxŏ liăn ‘no ăm rak ngăn kong ki chiâng xêh. Kong ki chiâng xêh mê nôkố tâi tâng oh tá chiâng ko mê cho hnoăng cheăng dêi Tơnêi têa thế ‘no liăn ăm hnoăng rak ngăn. ‘No liăn akố cho thế ‘no liăn tơxâng nếo kô chiâng rak, tâng ôh pin tối bú veăng kơjo kum to lâi mê ngế pơkuâ rak kong tăng xêh, tâng ti mê oh tá tá kâi vâ rak ngăn. Pakĭng mê nếo, thế pơxâu kơtăng mâu ngế ki mơhnŏng pro xôi, hdi tơnêi, tê rôe tơnêi kong’’.

Hiăng 5 hơnăm Ngế pro xiâm hnê ngăn Chin phuh hiăng hnê mơhno klĭng péa kong ƀă pêi pro mâu troăng hơlâ rak ngăn, ‘mâi mơnhông ăm kong loăng ki chiâng xêh xông nếo. Laga, a Dak Lak ăm hlo, hnoăng cheăng rak ngăn kong dế trâm hên xơpá xua rế ai hên ngế ko ‘nhiê kong pêi chiâk, ôh tá xê to kuăn pơlê mê ối ai tá mâu ngế ki nếo, mâu ki ai tuăn ‘mêi, ki ai troăng gá, ki ai khu. Tung pơla mê mơngế ki vâ cheăng rak ngăn kong bú iâ, oh tá ai, hên ngế pơkuâ rak ngăn kong tối ôh tá kâi, hên ngế rak ngăn kong lôi oh tá vâ rak ngăn khât, chiâng ai tơdroăng khu ‘mêi kong ‘nhiê kong ôh tá kâi vâ mơdât. 

Công Bắc chêh

Gương tơplôu ƀă tơbleăng