VOV4.Sêdang - Nếo achê kố, Khu pơkuâ ngăn lêng ƀă khu pơkuâ ngăn Đảng ủy Đồng Nai tơrŭm ƀă tơkŭm po rôh Hôp khoa hok ‘’Khu lêng tơleăng lĕm peăng hdroh Việt Nam hnoăng cheăng, pơxúa ƀă ƀai hriâm ôh tá kâi piu tung tơdroăng ton nah’’. Veăng hôp a rôh hôp ai pôa Nguyễn Tân Cương, Trung tươ̆ng, ngế cheăng tung Tíu xiâm Đảng, ngế pro xiâm phŏ pơkuâ ngăn lêng; thươ̆ng tươ̆ng Nguyễn Trọng Nghĩa, ngế cheăng tung tíu xiâm Đảng, kăn phŏ pơkuâ khu xiâm ngăn tơdroăng kal kí khu lêng kuăn pơlê Việt Nam; kăn pơkuâ khu ngăn Đảng ủy, Vi ƀan hnê ngăn, Khu pơkuâ ngăn lêng ƀă hên khu râ, kơvâ cheăng mâu kong pơlê, pơlê kong kân peăng Hdroh. Rôh hôp kố cho rôh mâu tươ̆ng lêng cho kăn pơkuâ khu lêng, mâu ngế ki châ hlo tơdroăng ton nah, pro trâu hngế tâ hnoăng cheăng ki pơxúa dêi khu lêng tơleăng lĕm peăng Hdroh tung tơdroăng ton nah ki kal dêi tơnêi têa.

Kơtăn kố 60 hơnăm, pêi pro tiô pơkâ dêi Khu xiâm Kal kí, lơ 15/2/1961, a chiê̆n khu Đ, mâu lêng pro tơleăng lĕm Việt Nam châ tơbleăng  mơjiâng ing tơdroăng môi tuăn dêi mâu lêng amê ƀă mâu lêng ki lo ing peăng Kơnhŏng. Drêng mê, tơdroăng môi tuăn lâp tơnêi têa mâu lêng plâ pro tơleăng lĕm peăng Hdroh tối tơdroăng ki pơxiâm dêi mâu lêng tơplâ a peăng Hdroh ƀă rôh pơxiâm hơ’leh dêi Kăch măng pơla mâu hơnăm pơxiâm vâ tơplâ dêi kăch măng.

Mâu lêng pro tơleăng lĕm peăng Hdroh Việt Nam cho môi khu lêng Việt Nam, ki lăm tơplâ a peăng Hdroh tơnêi têa, ai mâu kăn pơkuâ tơkŭm tơrŭm ôi tuăn tung tŭm tơdroăng dêi khu kăn xiâm Đảng ƀă ing tơdroăng pơkuâ môi tuăn dêi khu xiâm pơkuâ ngăn lêng tơkăng kong - Kăn xiâm pơkuâ ngăn lêng Việt Nam, ki pơkuâ hnê djâ cho Tíu xiâm pêi Khu xiâm peăng Hdroh ƀă Khu ngăn mâu lêng xiâm. Tơbleăng a hneăng hôp tơpui tơno, pôa Nguyễn Trọng Nghiã, Ngế cheăng tung tíu xiâm Đảng, Ngế xiâm phŏ pơkuâ Khu xiâm kăl kí lêng Việt Nam tối nhên ing tơdroăng pơxiâm ai dêi Mâu lêng plâ pro tơleăng lĕm peăng Hdroh Việt Nam.

“Vâ mơdêk hnoăng cheăng Kăch măng Việt Nam xông tơ-ƀrê thế pêi pro troăng hơlâ kăch măng, mê cho xông pơplâ xâ vâ tơbriât pơkuâ dêi tơnêi têa tơvêh ăm  kơpeăng kŏng kuăn pơlê. Xông pơplâ ƀă troăng hơlâ tơrŭm tơplâ kal kí ƀă tơplâ ƀă răng pháu. Ing tơdroăng tơmiât mê, Đảng pin hiăng ai pơkâ troăng hơlâ rơtế ƀă tơdroăng mơjiâng khu lêng kal kí thế rĕng mơnhông tơ-ƀrê khu lêng tơplâ a peăng Hdroh tơnêi têa. Ing mê, pơxiâm ai Khu lêng plâ pro tơleăng lê̆m peăng Hdroh tơnêi têa Việt Nam”.

Lối 90 hơnăm mâu tơdroăng chêh tối dêi mâu kăn pơkuâ, Kăn xiâm pơkuâ mâu tíu pêi cheăng mâu đông lêng, mâu Khu tí tăng ‘nâi plĕng tŭm tơdroăng tung lêng ƀă pákong lêng, mâu ngế ki veăng tơplâ châ chêh pơtroh ăm hneăng hôp hiăng pro trâu rơdâ tâ hnoăng pêi pro, ki pơxúa dêi mâu lêng pro tơleăng lĕm peăng hdroh tơnêi têa tung mâu hơnăm ki kal dêi tơnêi têa.

Mâu tơdroăng chêh tơbleăng a hneăng hôp ai tối nhên: Riên sap hâi mơjiâng ta troh drêng mơgêi tơplâ a hâi lơ 7/7/1076, Mâu lêng plâ pro tơleăng lĕm peăng Hdroh Việt Nam hiăng pê klêi hnoăng cheăng ki Đảng ƀă mâu lêng pơcháu, hlối tơplâ, hlối mơjiâng, ƀă hlối tơ’mot tơ’nôm mâu lêng, ing mâu tơdroăng tơplâ, ing pú iâ râ đăi đô̆i, tiêuh đoân tâk troh khu lêng hên kơdrâm.

Mâu lêng pro tơleăng lĕm peăng Hdroh hiăng ai hnoăng pro tơleăng lĕm, chêh ‘mot hdró tung hlá mơ-eá ki kal ối tiah: Kơtâu Bắc, Bình Giã, Đồng Xoài, Vạn Tường, Plei Me; hdró ki plâ ƀlêi trâng xâ a rơnó mơdrăng hơnăm 1965-1966’ sap 1966 - 1067, pro xiâm tơdroăng ki kal vâ Khu xiâm pơkuâ tơdroăng kal kí pơkâ po môi roh lăm Pơplâ a rơnó Hơngui Mậu Thân hơnăm 1968, pro xiâm ki hdró dêi rôh tơplâ, khŏng thế Mih ối ‘nân a tăng tơpui tơno.

Rơxế kŏm ƀa pro tơbleăng lĕm  mot a tiu pêi cheăng pro tơniăn

Mâu lêng plâ pro tơleăng lĕm peăng Hdroh hiăng kâi plâ hnâp khu lêng Junction City ki rơhú dêi Mih - Ngụy, plâ tơbriât khŏm châ ƀlêi trâng rôh plâ a hơnăm 1972, veăng ‘no hnoăng kal khŏm thế Mih kĭ Hlá mơ-eá tơhrâ Paris, pơtê tơdroăng tơplâ, tơvêh dêi mâu lêng vêh dêi kong têa. Mâu lêng plâ pro tơleăng lĕm peăng hdroh hiăng rơtế ƀă mâu lêng tung lâp tơnêi têa lăm plâ kâi blêi trâng  tung Rôh lăm pơplâ rơnó hơngui hơnăm 1975, pro tơleăng lĕm peăng Hdroh, lâp tơnêi têa tơrŭm môi.

Hneăng hôp hiăng pro trâu tâ hên tơdroăng, mơgêi mâu ƀai hriâm ki kơnía git, mơhno xiâm ki plâ ƀêi trâng, mâu ƀai hriâm ki kơnía, tơdroăng cheăng kơnía, mơhno mâu tơdroăng ki xiâm hnoăng plâ tơleăng lĕm dêi mâu Lêng pro tơleăng lĕm peăng Hdroh tơnêi têa. Kố cho  xiâm vâ rêm râ, mâu kơvâ cheăng tơpui tơno, xúa a tơdroăng tí tăng ‘nâi plĕng, tối mâu troăng hơlâ mơjiâng khu lêng kăch măng ki rơdêi, chôa lâng mơnhông tiô tuá ki rơkê’’, mơjiâng tơdroăng cheăng lêng tâng tâi rơdêi, veăng pro tơdroăng hơniâp lĕm, rak tơniăn mơjiâng ƀă mơnhông tơnêi têa tung rơxông nếo.

Thiê̆u tươ̆ng, Tiê̆n sih Nguyễn Hoàng Nhiên, Viê̆n trươ̆ng Viện Lịch sử Mâu lêng Việt Nam hriâm mâu tơdroăng ki tro tung tơdroăng tơkŭm po mơjiâng mâu lêng pro tơleăng lĕm peăng Hdroh Việt Nam:

“Ai hên ƀai hriâm, ƀai hriâm ki kân má môi vâ tơkŭm mơjiâng khu lêng. Ƀai hriâm ki pin hriâm tung rôh tơplâ xâ Mih tŏng kum tơnêi têa, ngăn tiô kô tơdroăng cheăng mơnhông mơdêk dêi rôh tơplâ ki mâu lêng tơkŭm po tơtro. Nôkố, pin xúa ƀai hriâm mê vâ mơjiâng mâu lêng tơplâ ki rơdêi”.

Kố cho rôh apoăng hneăng hôp tơpui ‘na khoa hok râ Khu xiâm pơkuâ ngăn lêng ‘na xiâm tơdroăng pơlâ Lêng pro tơleăng lĕm peăng Hdroh Việt Nam châ tơkŭm po vâ mơnhên ki pơxiâm ai, tung pơla tơplâ, mơnhông mơdêk dêi Mâu lêng plâ pro tơleăng lĕm peăng Hdroh tơnêi têa Việt Nam, ing mê, hriâm mâu ƀai ki tro xúa tung tơdroăng hnê hriâm, hnê tuăn ngôa rơkê, hriâm tơplâ dêi mâu  học viê̆n, Hngêi trung, kơ koan, tíu pêi cheăng, đông lêng tung tâi tâng mâu lêng ƀă tâi tâng kuăn pơlê.

Pakĭng mê, mơhno tuăn pâ mơnê kơ rơxông mâu kăn ƀô̆ mâu lêng ki hiăng hlâ xua tơplâ pro tơleăng lĕm tơnêi têa tơleăng lĕm hdroâng mơngế ƀă kring vế Tơnêi têa. Đăi tă Nguyễn Văn Sáu, Kăn phŏ Viê̆n trưởng Viê̆n Lich sử dêi lêng Việt Nam ăm ‘nâi:

“Hneăng hôp tơpui tối tơdroăng ‘na ki kal, pơxúa kân dêi mâu lêng pro tơleăng lĕm peăng Hdroh Việt Nam tung tơdroăng cheăng tŏng kum tơnêi têa, ƀă tơdroăng tơplâ pro tơleăng lĕm hdroâng mơngế, ing mê hriâm tơdroăng ki kơnía xúa tung mơjiâng mâu lêng, ‘mâi mơnhông ivá rơdêi ‘na cheăng lêng tâi tâng kuăn pơlê ƀă tơdroăng  mơjiâng  Tơnêi têa Việt Nam xah hô̆i chuh nghiah. Veăng hnê ăm kăn ƀô̆ mâu lêng mâu khu râ kuăn pơlê mơdêk hlê plĕng, tuăn lo dêi hdroâng kuăn ngo, mơjiâng tuăn loi, pơtối rak vế ki môi tuăn ƀă ivá rơdêi tâi tâng hdroâng mơngế tung mơjiâng ƀă kring vế tơnêi têa”.

VOV 1

Gương tơplôu ƀă tơbleăng