Pêi ƀă tơdroăng cheăng meăn bro tơmeăm ƀă tơnêi hneăn chât hơnăm kố, jâ Lương Thị Hoà ƀă pôa Lâm Hùng Sổi cho 2 ngê̆ nhân hơnăm hiăng hên a pơlê meăn pro tơmeăm ƀă tơnêi hneăn Bình Đức, thôn Phan Hiệp, cheăm Bắc Bình, kong pơlê Lâm Đồng cho mâu “ngế ki pêi hiăng ton hơnăm” dêi pơlê pêi cheăng tiô khôi vâi krâ nah. Ƀă jâ pôa, ki kơnâ dêi tơmeăm meăn bro ƀă tơnêi hneăn Bình Đức ôh tá xê a ki trâu hơngế khôi túa lĕm tro ‘na loi tĭng tiô khôp pơlê pơla mơngế Chăm mê ối cho tơdroăng hơ’muăn ‘na tơdroăng ki krá tơniăn ôh tá pơ’lok rak tơdroăng cheăng tiô khôi vâi krâ nah tung dế tơdroăng rêh ối tiô rơxông nếo. Jâ Lương Thị Hoà tối ăm ‘nâi:

“Á hriâm cheăng pêi ing jâ Đặng Thị Quá, jâ bu hnê klêi, á pêi pro hlối, pêi ƀối môi tiah mê, vâ pro lĕm tâ mê, mê á kơ-êng jâ. Á pơxiâm hriâm sap ing dâng hơnăm 1978 – 1979’’.

Pôa Lâm Hùng Sổi kơ-êng:

“Hdrối nah, pơlê kố ai lối 120 rơpŏng pêi cheăng meăn pro tơmeăm ing tơnêi hneăn, nôkố tá hâi troh 20 rơpŏng. Drêng mê nah tơmeăm pro ƀă tơnêi hneăn vâ tăng liăn, nôkố mê cho xo hâi pêi cheăng vâ xo liăn rơkâ’’.

Pơlê meăn bro tơmeăm ƀă tơnêi hneăn Bình Đức hiăng sai sap ing ton nah, krá ƀă tơdroăng rêh ối, khôi túa vêa vong dêi mơngế Chăm. Tơdroăng hnê châ pêi pro ƀă troăng hơ’muăn ƀă pêi pro rêm hâi ing ‘’Nôu hnê ăm kuăn rak hnê ăm ngế kơ’nâi’’. Ƀă kơpeăng kŏng ƀeăn ƀĕng ƀă mâu kơteăng chêng tiô tơdrá chôa ‘lâng pro rơtâ tá kơƀăng ‘măn krá môi tíu, mâu ngê̆ nhân hiăng pro mâu pŭm tơnêi hneăn chiâng mâu tơmeăm ki lĕm mơnâ mâ ngăn.

Ƀă ki kơnâ lĕm tui tơdroăng, hâi lơ 29/11/2022 Khu pêi cheăng khoa hok, Hnê hriâm ƀă Khôi túa lĕm tro dêi Khu lâp kong têa (UNESCO) djâ ngê̆ thuât meăn pro tơmeăm ƀă tơnêi hneăn dêi mơngế Chăm tung Inâi Tơmeăm kơnía rôh nah khôi túa lĕm tro ‘na ihiâm mơno kal thâ rak vế. Kố cho tơdroăng ki mơnhên, nhuô̆m dêi lâp plâi tơnêi ‘na môi khôi túa lĕm tro, laga xuân cho rơkong “pơchân tối” vâ kuăn pơlê hlê plĕng hên tâ ki kơnâ dêi tơmeăm kơnía rôh nah, ing mê ai mâu troăng rak ‘măn, rak vế khôi túa lĕm tro hdrông kuăn ngo.

Nôkố, tung pơla tơnêi têa pêi pro rơdêi pơhlêh xúa kŏng ngê̆, xúa măng internet, pơlê meăn pro tơmeăm ƀă tơnêi hneăn Bình Đức xuân dế pơhlêh dêi tơná. Rơxông ối nếo cho mâu ngế hbrâ rơnáu pơhlêh nếo tơmiât pêi rơkê, xúa kŏng ngê̆ măng internet tung tơdroăng rak ‘măn tơmeăm kơnía rôh nah ƀă djâ tơmeăm ki meăn bro ƀă tơnêi hneăn Chăm Bình Đức troh hơngế tâ.

Nâ Xích Mai Chi nâ kot mâ tung rơpŏng hên rơxông meăn bro tơmeăm ƀă tơnêi hneăn rĕng hmâ ƀă ki xú tơnêi, xú ngôi on rêm rôh pôh tơmeăm ki bro ƀă tơnêi hneăn. Laga teăng pôh ƀă hdréa, nâ pơtối hriăn plĕng mơjiâng tíu vâ pôh tơmeăm meăn bro ƀă tơnêi hneăn pôh ƀă kơchâ; teăng xua bu tê ăm ngế tê mơdró môi tiah hdrối nah, nôkố nâ khên tơnôu djâ tơmeăm tơbleăng tung YouTube, Facebook, Zalo vâ tơbleăng ƀă tơdah châ hên tơmeăm tung kong pơlê ƀă pa kong kong pơlê.

“Rơpŏng á pêi tơdroăng cheăng meăn tơmeăm ƀă tơnêi hneăn hiăng ton. Pakĭng mâu tơmeăm tiô khôi vâi krâ nah môi tiah hdro, hdro kŭn, kế ki tâ kơƀăn căn, kế ki pế têa... á ối tơleăng ƀai, pro video tơbleăng tơmeăm tung măng pơlê pơla. Kơnôm mê, tơmối ‘nâi troh hên. Tơdâng rêm khế, á tê châ lối 200 tơmeăm tung lâp tơnêi têa’’.

Mâu đoăn video clip koai bliê tơnêi, pro um, pôh tơmeăm ki meăn ƀă tơnêi hneăn...ôh tá xê to tơdroăng hơ’muăn ‘na tơdroăng meăn pro tơmeăm ƀă tơnêi hneăn dêi mơngế Chăm tíu kố mê ối gum djâ tơmeăm ki meăn bro ƀă tơnêi hneăn Bình Đức prôk lo tơkăng pơlê xiâm, troh ƀă kơchơ mơdró hơngế tâ, kân rơdâ tâ.

Rơtế tơdjuôm tơdroăng pói vâ mê, nâ Dụng Nguyễn Thị Tường Vôn, môi ngế kuăn dêi pơlê meăn bro tơmeăm ƀă tơnêi hneăn Bình Đức xuân hiăng rak tơdroăng cheăng tiô khôi vâi krâ nah dêi nôu ƀă jâ. Tiô nâ Vôn, drêng tơmeăm pro ƀă kŏng châ mơdêk râ châ tâ châ hlo ƀă hơ’muăn ƀă tơdroăng khôi túa lĕm, ki kơnâ dêi gá kô tâk hên ƀă krá tâ hên tâng pơchông ƀă tơdroăng bu tê môi kế tơmeăm ki xúa tung hngêi tơ’lêi hlâu.   

“Sap ing ton nah troh nôkố mâu rơpŏng meăn bro tơmeăm ƀă tơnêi hneăn a pơlê Bình Đức bu tê tiô khôi vâi krâ nah, mê cho ai kơchơ tê tơniăn môi tiah a kơchơ, a mâu ngế ki roê tơmeăm, nôkố pin thế po rơdâ tâ tung mâu măng kŏng ngê̆ măng internet, kĭ a mâu tíu mơdró môi tiah mê cho Shopee lơ Lazada... mê á pêi pro tiô troăng mê. Pro ti lâi ăm tơmeăm meăn pro ƀă tơnêi hneăn dêi pin rế djâ pêi lo liăn, rế mơnhên ki kơnâ dêi pơlê meăn tơmeăm ƀă tơnêi hneăn Bình Đức’’.

Pôa Trần Quốc Tuấn, Phŏ Kăn hnê ngăn Vi ƀan cheăm Bắc Bình, kong pơlê Lâm Đồng tối ăm ‘nâi, tung pơla kố nah, pơlê hbrâ mâu kơxô̆ liăn, ki rơhêng vâ tối cho Tơdroăng pơkâ xiâm Tơnêi têa ‘na mơnhông cheăng kâ kơpong kuăn pơlê hdrông kuăn ngo vâ tŏng gum hnê mơjiâng cheăng pêi, mơ’no liăn rôe kế tơmeăm khoăng ƀă mơdêk pơhlêh xúa kŏng ngê̆ măng internet tung pơlê. Rơtế amê pơlê ối tơtrŏng hbrâ ai tŭm kŏng ngê̆ thông tin, hnê mơhno livestream tê tơmeăm, mơđah tơbleăng tơmeăm tung măng internet ăm kuăn pơlê rơhêng vâ ‘nâi plĕng.

“Nôkố, pơlê meăn bro tơmeăm ƀă tơnêi hneăn Chăm Bình Đức dế ai troăng mơnhông lĕm tro, mauh mah hên tâ, kơchơ mơdró kân rơdâ tâ. Ki kal má môi cho pơlê pêi cheăng tiô khôi vâi krâ nah châ rak ƀă pơtối ƀă mâu tơdroăng pêi mâu pú hmâ hơnăm ối nếo mơđah tơbleăng ƀă tê a mâu măng internet”.

Kơnôm măng internet mê tơmeăm ki meăn ƀă tơnêi hneăn tiô khôi vâi krâ nah Bình Đức, thôn Phan Hiệp, cheăm Bắc Bình, kong pơlê Lâm Đồng châ hên ngế ‘nâi troh. Tơdroăng djâ tơmeăm ki meăn ƀă tơnêi hneăn a măng internet dế mơjiâng tơdroăng ki tơdjêp krá tơniăn, vâ tơdroăng pơhlêh, tơdroăng cheăng ƀă tơdroăng loi tĭng khôi túa lĕm tro Chăm châ rak krá tơniăn ƀă troh hơngế tâ.