Quảng Đức cho môi tíu kuăn pơlê rêh ối sap ing ton nah a kơpong pá xôp têa Sông Cái, chiâng tung tơdroăng ti tăng, po kơpong tơnêi Phú Yên mơ’nui chal 16, apoăng chal 17, ƀă tơdroăng muih chiâk deăng dêi Phù Nghĩa Hầu Lương Văn Chánh.

A kơpong Quảng Đức, Sông Cái klâ chiâng péa tíu: troăng ki xiâm hiu vêh ngiâ Đông Bắc, mot a kơpong kung king Xuân Đài; môi tíu ki ê hiu vêh peăng Hdroh, djâ inâi têa kroăng Hà Yên, hiu mot a tuâm Ô Loan. Pơlê ối pá kơdâm chêng ko A Man, ngiâ hơlâ pái thông têa kroăng – môi tíu châ mâu ngế hriăn plĕng tối cho ‘’khu têa – khu ngo’’.

Tíu ki mê pro tơ’lêi vâ kuăn pơlê rĕng troh ối, tơdroăng tê mơdró ƀă chiâng mâu pơlê pêi cheăng pro tơmeăm ƀă kŏng. Tung mê ai tơdroăng cheăng teăn ếo pơtâk ƀă tơdroăng cheăng pro tơmeăm ƀă tơnêi hneăn. Troh nôkố, tíu hdró tơdroăng cheăng rôh nah xuân ối ai tung mâu rơpŏng nah tá hâi chói ai hên rơxông meăn pro tơmeăm ƀă tơnêi hneăn. Môi ngế kuăn pơlê Quảng Đức tối ăm ‘nâi:

“Nah ối a pơlê kố pro tơmeăm ki meăn ƀă tơnêi hneăn tê. Mê cho vó, kơ’lo kân pêt tâ reăng, loăng,... hên ‘nâng. Nhŏng, ngoh, nâ o, nhŏng o tung pơlê hngêi ki lâi xuân meăn pro tơmeăm ƀă tơnêi hneăn’’.

Tiô mâu hriăn plĕng tơdroăng rôh nah ƀă hriăn tơdroăng vâi krâ, tơdroăng cheăng meăn pro tơmeăm ƀă tơnêi hneăn Quảng Đức hiăng ai sap ing chal XVII troh apoăng chal XX. Ing môi tơdroăng cheăng ki pêi ƀă kŏng a pơlê, tơmeăm châ tê a kơpong Peăng tơdế tơnêi têa, kơpong Trường Sơn – Tây Nguyên ƀă mâu kơpong ki ê. Mâu tơmeăm ối châ tăng hlo a mâu tuk ki krăm tung têa kơxĭ, gum tơ’nôm ‘noăng chư chêh ‘na troăng prôk tê mơdró dêi khu tơmeăm ki meăn pro ƀă tơnêi hneăn kĭng têa kroăng Sông Cái.

Laga ƀă mâu ngế hriăn plĕng, ki kơnâ dêi Quảng Đức u ối a mâu tíu tơbâ dêi môi pơlê pêi cheăng tiô khôi vâi krâ nah. Pôa Nguyễn Danh Hạnh, Ngế hriăn plĕng tơdroăng rôh nah - khôi túa lĕm tro tối ăm ‘nâi:

“Séa ngăn a pơlê Quảng Đức mê pin hlo ối hên tíu tơbâ dêi môi pơlê pro tơmeăm ƀă tơnêi hneăn hiăng ai sap ing ton nah. Ki rơhêng vâ tối, pá kơdâm chêng ngo ai trâm hên tíu mơ’no tơmeăm ki lo pakong. Mâu hơnăm hdrối hía nah, kơtăn kố dâng 10 – 15 hơnăm, drêng séa ngăn a pơlê Quảng Đức mê ngin ối ngăn hlo mâu tíu hdró tíu ki pôh tơmeăm môi tiah kôa. Mê cho kế ki pôh tơmeăm khoăng rôh ton nah’’.

Mâu tíu ki tah lôi tơmeăm ki meăn ƀă tơnêi hneăn, tíu ki pôh tơmeăm ƀă mâu tơmeăm u ối tung kơdâm tơnêi chiâng mâu “tơdroăng rôh nah” ki lĕm má môi. Ing mê, mâu ngế hriăn plĕng kô chiâng ti tăng tơdroăng ki mơjiâng, mơnhông ƀă pơhlêh dêi môi tơdroăng pêi cheăng ƀă kŏng ƀă kuăn pơlê kơpong pá xôp têa Sông Cái. A hôp tơpui ‘na khoa hok “Rak vế ƀă mơnhông ki kơnâ Tơmeăm kơnía khôi túa lĕm tro tơmeăm ki meăn ƀă tơnêi hneăn Quảng Đức’’ xua Tíu chôu ‘măn tơmeăm khoăng rôh nah Phú Yên ƀă Khu pơkuâ Kơdrum reăng kiâp hmốu Phú Yên tơkŭm po, mâu khu pơkuâ, mâu ngế ki rơkê ƀă mâu ngế ki hnê đăi hok pơtối mơnhên mâu ki kơnâ tơmeăm rôh nah, khôi túa lĕm tro ƀă séa ngăn tơmeăm rôh nah dêi pơlê mơjiâng pro tơmeăm ƀă tơnêi hneăn.

Yăo sư, Tiê̆n sih Nguyễn Văn Kim, Phŏ Kăn hnê ngăn Hô̆i đong Tơmeăm kơnía rôh nah Tơnêi têa, tối ki kơnâ dêi tơmeăm ki meăn ƀă tơnêi hneăn Quảng Đức ối a tơdroăng ki tơdjêp pơla tơnêi hneăn pơlê ƀă tơdroăng ki tơmiêt pêi rơkê dêi mơngế ki meăn.

“Ki lĕm má môi dêi khu tơmeăm ki meăn ƀă tơnêi hneăn kố cho mâu tơdroăng ki kơnía dêi pơlê, ihiâm tuăn mơno tơmiêt pêi rơkê, tơdjêp ƀă tơdroăng pêi pro dêi kơpong tơnêi peăng hdroh dêi mâu pơtáu Nguyễn. Ki rơhêng vâ tối cho tơdroăng xúa tơnêi hneăn dêi pơlê, ing tơnêi ‘lâng, dêi têa kơxĭ, dêi on ƀă dêi khía, rơtế ƀă tơdroăng ki mơjiâng pro rơkê dêi kuăn mơngế vâ mơjiâng tơmeăm ki meăn ƀă tơnêi hneăn. Tơdroăng xúa akrot vâ mơjiâng chiâng tơmeăm ki meăn ƀă tơnêi hneăn pro rêm tơmeăm kơnía ki ai ngê̆ thuât krê. Mê cho môi tung mâu ki kơnâ lĕm phá tơ-ê ki má môi dêi tơmeăm ki meăn ƀă tơnêi hneăn Quảng Đức’’.

Tung mâu tơdroăng ki hdró kơnó tơmeăm ki meăn ƀă tơnêi hneăn Quảng Đức, pló ki bro hdró kơtôu akrot châ mâu ngế hriăn plĕng rơhêng vâ ‘nâi plĕng ‘nâng. Kố cho môi tíu ki tơdjêp ƀă kih thuât pro ƀă tơmeăm dêi pơlê, gum pro chiâng ngiâ méa krê dêi khu tơmeăm ki meăn ƀă tơnêi hneăn kố tung hriăn plĕng tơmeăm ki meăn ƀă tơnêi hneăn Việt Nam. Phŏ yăo sư, Tiê̆n sih Đặng Văn Thắng, Kăn pơkuâ Khu môn Séa ngăn tơmeăm rôh nah, Hngêi trung Đăi hok Khoa hok Xah hô̆i ƀă Nhân văn pơlê kong kân Hồ Chí Minh, tối kal pơtối hriăn plĕng inhên kơpong tíu ‘măn tơmeăm ki meăn ƀă tơnêi hneăn vâ mơnhên hơnăm, kih thuât meăn bro ƀă mâu tơmeăm ki vâ xo meăn bro.

“Ahdrối thế tơkŭm séa ngăn, chiâ rôu xo ngăn inhên kơpong ki ‘măn tơmeăm ki meăn ƀă tơnêi hneăn vâ mơnhên hơnăm. Má péa nếo, cho ƀă khoa hok kih thuât mơnhên pló akrot châ mơjiâng môi tiah lâi, tơnêi môi tiah lâi, vâ la ngiâ kô chiâng gum kuăn pơlê vêh tăng khu tơnêi tê vâ gum tung vêh bro tơdroăng cheăng’’.

Tơdroăng cheăng meăn bro tơmeăm ƀă tơnêi hneăn Quảng Đức hâi kố ôh tá rak ngiâ méa môi tiah ton nah. Mâu kơxô̆ kih thuât hiăng hía lôi, tíu pôh tơmeăm bu ối tơdjâk iâ tê, mâu tơmeăm ki u ối châ rak tung tíu chôu ‘măn tơmeăm khoăng rôh nah, tíu tơkŭm tơmeăm nah ƀă tơdroăng ki tơbâ rôh nah dêi kuăn pơlê. Laga ing mâu tơmeăm ki u ối, môi troăng rak vế ƀă mơnhông dế châ po. Tung tơdroăng tơkêa bro mơjiâng Kơdrum reăng kiâp hmốu Phú Yên la ngiâ inâi Kơdrum reăng kiâp hmốu lâp plâi tơnêi châ UNESCO, mê cho Quảng Đức châ mâu ngế rơkê pơkâ djâ tung tíu tơmeăm khoăng kơnía lĕm tro.

Ing tơnêi, on ƀă kơpeăng kŏng ngế ki pro, tơmeăm ki pro ƀă tơnêi hneăn Quảng Đức hiăng chiâng môi iâ tơdroăng ki tơbâ dêi kuăn pơlê kĭng têa Sông Cái. Mâu tơdroăng ki u ối hâi kố ôh tá xê to hơ’muăn tối to ‘na môi tơdroăng cheăng ƀă kŏng hiăng prôk hluâ hâi khế, mê ối rak môi tiah tơdroăng rôh nah khôi túa lĕm dêi kơpong tơnêi Phú Yên nah – mâu ki kơnâ dế châ vêh tăng, rak vế ƀă hnê ăm rơxông kơ’nâi ah nếo.