A kong pơlê Gia Lai, mâu cheăm bêng dế mơdêk rĕng tơdroăng séa ngăn, chêh pro klêi hlá mơ-éa ƀă hnê mơhno kuăn pơlê pê klêi mâu tơdroăng vâ mơjiâng, hbru ăm mah kơxô̆ kơpong pêt plâi sầu riêng. Ƀă hên kuăn pơlê pêi chiâk, tơdroăng ai mah kơxô̆ kơpong pêt gum po tơ'nôm roh tơ'lêi hlâu vâ tơmeăm châ achê tung mâu kơchơ tê mơdró  ki kal vâ ki dâi lĕm ƀă tí tăng xiâm kối. Pôa Hồ Nhất Cẩn, ngế pơkuâ môi kơdrum plâi sầu riêng a bêng Hoài Nhơn Nam, ăm 'nâi pakĭng tơdroăng tơtrŏng pêi pêt tiô troăng hưh cơ, mơdêk ki dâi lĕm dêi plâi, pôa xuân dế tơmâng troh tơdroăng mơjiâng kơpong pêt châ tiô pơkâ.

“Pơla kố nah ai Pơkâ kơxô̆ 36 mê á ai tơpui tơno ƀă bêng. Bêng xuân tŏng kum ăm á ai inâi. Xuân vâ pêi vâ inâi dêi tơná châ mơnhông. Pói tơngah kôm 3 hơnăm ah nếo mê kô châ mơjiâng tíu ki rôe, tíu  tê mơdró tơmeăm ki á pêi mơjiâng”.

Pôa Võ Tấn Lực, Ngế pơkuâ Ƀơrô cheăng kâ, troăng klông ƀă kơphô̆ bêng Hoài Nhơn Nam, kong pơlê Gia Lai, ăm 'nâi, bêng dế hnê mơhno mâu rơpŏng pêt sầu riêng séa ngăn, chêh pro klêi hồ sơ ƀă pro tơniăn tơdroăng chêh 'măn tung kơmăi. Kố châ ngăn cho rôh apoăng vâ mơjiâng mâu kơpong pêt tơtro tiô pơkâ dêi kơchơ mơdró.

“Tíu pêi cheăng pêi pro tiô Pơkâ 36 dêi Chin phuh ƀă kô hnê mơhno ăm mâu rơpŏng kuăn pơlê ki ai loăng plâi vâ pêi pro tơdroăng chêh inâi vâ châ hnê mơhno hriâm tâp, vâ chêh pro ƀă hlá mơ-éa hlối chêh tŭm tơdroăng ki vâ mơjiâng mah kơxô̆ kơpong pêt a ƀăng tơnêi dêi bêng”.

A hên kơpong pêt plâi sầu riêng ki ê dêi kong pơlê Gia Lai, kuăn pơlê xuân dế tơmâng ngăn troh tơdroăng mơjiâng mah kơxô̆ kơpong pêt vâ tơniăn tíu tê. Rơpŏng pôa Nguyễn Văn Hải ối a cheăm Ia Ly hiăng pêt plâi sầu riêng hên hơnăm. Kơnôm ing tơdroăng ki rak vế pêi pro tiô pơkâ, 2 ha plâi sầu riêng dêi rơpŏng hngêi hên hơnăm kố đi đo châ mâu ngế ki rôe mơnhên tối cho dâi lĕm ƀă pêi lo liăn hên. Maluâ tiah mê, tơmeăm xuân ối tê tiô túa ki hmâ, xua kơdrum deăng tá hâi ai mah kơxô̆ kơpong pêt. Tiô pôa Hải, drêng kơchơ mơdró rế hía rế ai hên tơdroăng ki rơhêng vâ 'nâi plĕng, tơdroăng ki mơjiâng mah kơxô̆ kơpong pêt kô kum kuăn pơlê ki pêi chiâk deăng ai tơ'nôm roh ki vâ tăng tíu tê tơniăn tung la ngiâ.

“Rơpŏng kuăn pơlê pêi chiâk môi tiah á xuân môi tiah hên kuăn pơlê ki pêt plâi sầu riêng mê xuân rơhêng vâ châ ai mah kơxô̆ kơpong pêt. Vâ xo ah hmôi ai tíu tê tơniăn. Xua plâi sầu riêng nôkố, kơchơ tê mơdró plâi sầu riêng rế hía rế hên. Tung mê kơchơ tê mơdró ki vâ tê rôe hên gá chiâng pro ôh tá tơdâng ƀă mâu kơdrum ki ai mah kơxô̆ kơpong pêt”.

Troh nôkố, kong pơlê Gia Lai hiăng châ hbru ăm 440 mah kơxô̆ kơpong pêt mâu kế tơmeăm, tâi tâng ƀăng tơnêi lối 13.000 ha, ƀă 61 mah kơxô̆ tíu tâ tung kơthung. Krê ƀă loăng plâi sầu riêng, lâp kong pơlê ai vâ chê 3.000 ha hiăng châ hbru ăm mah kơxô̆ kơpong pêt. Tiô pôa Huỳnh Việt Hùng, Kăn pơkuâ Tíu xiâm hnê mơhnhôk pêi chiâk deăng kong pơlê Gia Lai, Pơkâ kơxô̆ 36 ai mâu tơdroăng ki nếo vâ pro tơ'lêi hlâu vâ rĕng ăm mah kơxô̆ kơpong pêt ăm kuăn pơlê.

“Tiô pơkâ hdrối nah mê athế 10 ha tơngi klêng nếo châ hbru ăm mah kơxô̆ kơpong pêt. La tiô tơdroăng pơkâ kơxô̆ 36 mê ôh tá pơkâ ƀăng tơnêi. Tơdroăng pơkâ hdrối nah cho môi kơpong tơnêi mê bu châ hbru ăm mah kơxô̆ kơpong pêt xo. Laga ing tơdroăng ki ai khât mê kuăn pơlê pêi chiâk deăng pin môi ƀăng tơnêi ôh tá xê pêt to môi hdrê loăng, mê cho pêt tơvât kơphế, mê tơdroăng pơkâ 36 kố po rơdâ, tơkéa vâ tối môi ƀăng tơnêi pin kô chiâng vâ hbru ăm 2 lơ 3 mah kơxô̆ ăm tơrêm hdrê pêt a ƀăng tơnêi ki mê”.

Kong pơlê Gia Lai dế mơdêk tơbleăng Pơkâ kơxô̆ 36 vâ tối tơbleăng tơdroăng ki kal, tơ'lêi hlê troh kuăn pơlê pêi chiâk deăng, khu pêi cheăng tơrŭm ƀă khu mơdró kâ tung kong pơlê 'na mâu tơdroăng pơkâ ki nếo tung hbru ƀă rak ngăn mah kơxô̆ kơpong pêt. Tung mê pro tơ'lêi hlâu tơdroăng hbru, rak ngăn mah kơxô̆ kơpong pêt, mah kơxô̆ tíu tâ tung kơthung ƀă mơdêk tơdroăng séa ngăn klêi kơ'nâi tê. Ngế chêh hlá tơbeăng 'na tơdroăng kố ai tơpui tơno ƀă pôa Kiều Văn Cang, Kăn phŏ pơkuâ, ƀơrô ngăn 'na hdrê loăng ƀă pơkeăng xôh kơdê ôa hdrong, Khu ngăn 'na chiâk deăng ƀă Hyôh kong prâi kong pơlê Gia Lai 'na tơdroăng kố. Pó vâi krâ-nhŏng o kô tơmâng.

-Ô pôa, Tơdroăng pơkâ kơxô̆ 36 hơnăm 2026 dêi Chin phuh ai mâu tíu ki lâi ki nếo ‘na chêh dêi inâi vâ xo mah kơxô̆ kơpong pêt?

Pôa Kiều Văn Cang: Tiô Tơdroăng Pơkâ kơxô̆ 36/2026 dêi Chin phuh mê ai mâu tơdroăng ki nếo: Má môi: Hnoăng cheăng tơdah xo ƀă ăm mah kơxô̆ kơpong pêt châ pơcháu ăm Vi ƀan hnê ngăn râ cheăm tíu ai inâi dêi kơpong pêt. Má péa: Hâi khế pêi pro hlá mơ-éa 'na ăm mah kơxô̆ kơpong pêt châ kơdroh hên má môi cho 3 hâi ƀă mah kơxô̆ kơpong pêt tung tơnêi têa, ƀă 10 hâi ƀă mâu kơchơ mơdró tê ngi kong têa ê, riân sap ing tơdah xo hồ sơ. Má pái: Mah kơxô̆ kơpong pêt mê châ ăm ăm môi hdrê loăng pêt mơnhên tiô tíu dêi môi lơ hên ƀăng tơnêi, tiô tơdroăng pơkâ thế dêi mâu khu tơrŭm, mâu ngế krê, rơpŏng hngêi lơ khu rơpŏng hngêi. Tíu tơnêi tơníu mê châ mơnhên tiô mah định danh.

-Tiô pơkâ ki nếo, kuăn pơlê lơ khu ngăn ‘na cheăng pêi tơrŭm rơhêng vâ chêh inâi xo mah kơxô̆ kơpong pêt mê kal athế hbrâ rơnáu mâu tơdroăng ki klâi ƀă pêi pro tiah lâi, ô pôa?

Pôa Kiều Văn Cang: Tiô pơkâ ki nếo, tơdroăng ki ăm ƀă rak ngăn mah kơxô̆ kơpong pêt, tá mah kơxô̆ tíu ki tâ tung kơthung mê châ pêi pro tâi tâng tung măng internet tiô tơdroăng ki tơkŭm po, ngế krê tơbleăng ƀă pôu râng dêi hnoăng cheăng. Tơdroăng kố kum kơdroh hâi khế, kơdroh kơxô̆ liăn, pro tơ'lêi hlâu mâu tơdroăng chêh pro hlá mơ-éa ƀă ôh tá ai tơdroăng ki nếo; pro tơ'lêi hlâu ăm mâu khu tơrŭm cheăng, mâu ngế krê tơniăn tơdroăng ki tơbleăng tơdrăng, tơƀrê ƀă tơtro ƀă tơdroăng ki ai khât tung pêi pêt. 'Na tơdroăng ki ăm mah kơxô̆ kơpong pêt mê khu tơrŭm cheăng, mâu ngế krê nâp hồ sơ pâ ăm mah kơxô̆ kơpong pêt troh Vi ƀan hnê ngăn râ cheăm tíu ki ai kơpong pêt (ƀă tá tíu ki tâ tung kơthung) ing Cổng dịch vụ công Quốc gia.

Ƀă kuăn pơlê ƀă mâu khu pêi cheăng tơrŭm vâ chêh inâi kơxô̆ kơpong pêt mê kal hbrâ: Má môi: hbrâ mơ-éa pâ thế ăm kơxô̆ kơpong pêt, chêh tối tiô mơ-éa a Phụ lục 1 dêi Tơdroăng Pơkâ kơxô̆ 36. Tung mơ-éa kố kal hriăn plĕng ƀă chêh tŭm mâu tơdroăng tiô pơkâ dêi hlá mơ-éa chêh. Má péa: Tơpui tơno troh Vi ƀan hnê ngăn cheăm/bêng tíu ki ai kơpong pêt mê.

-Tơdroăng ki xing xoăng râ cheăng, pơcháu hnoăng ăm Vi ƀan hnê ngăn râ cheăm tung rak vế, pêi pro mâu hlá mơ-eá hbru, vêh ăm nếo mah kơxô̆ kơpong pêt kô châ pêi pro tơ’lêi tiah lâi ăm kuăn pơlê pêi chiâk dêi Gia Lai?

Pôa Kiều Văn Cang: Tơdroăng pơcháu hnoăng ăm khu râ kăn pơkuâ cheăm ăm mah kơxô̆ kơpong pêt pro ai pơxúa hên tơdroăng: Pro tơ'lêi hlâu chêh bro hlá mơ-éa, kơdroh hâi khế ƀă kơxô̆ liăn, pro tơ'lêi hlâu chêh bro hlá mơ-éa ƀă pro tơ'lêi hlâu ăm mâu khu tơrŭm cheăng, mâu ngế krê, tơniăn tơbleăng tơdrăng, tơpâ khât, tơƀrê ƀă tơtro ƀă tơdroăng pêi pro a kong pơlê. Kum tơmeăm pêi lo ing chiâk deăng a mâu kơpong hơngế, hơngo rĕng ai mah kơxô̆ kơpong pêt tê ngi kong têa ê tiô troăng ki xiâm vâ mơdêk pêi lo liăn tơdrêng ăm kuăn pơlê. Mơhnhôk mâu khu tơrŭm, mâu ngế ƀă mâu khu pêi cheăng tơrŭm, khu pêi cheăng tơrŭm tung pêi pêt, mơjiâng mâu kơpong pêt tơkŭm hên vâ ăm mah kơxô̆ kơpong pêt.

-Ô pôa, vâ mah kơxô̆ kơpong pêt châ pơtối rak vế ƀă ôh tá tro mơdrếo tơvêh, kuăn pơlê, khu ngăn ‘na cheăng tơrŭm kal athế pêi pro mâu tơdroăng ki klâi tung pơla pêi pêt, rak ngăn, pơkuâ rak kơpong pêt ƀă vêh mơnhên xiâm kối hdrê loăng pêt?

Pôa Kiều Văn Cang: Vâi krâ nhŏng o thế tơtrŏng athế chêh tơdroăng pêt, chêh tŭm tâi tâng, nhên hâi khế pêt, rak ngăn ƀă krí xo. Pơkuâ ngăn trếo pơkeăng: Malối cho phon rơvât ƀă pơkeăng xôh kơdê oâ hdrong, bú xúa mâu phon rơvât ƀă pơkeăng xôh kơdê oâ hdrong ối tung inâi ki ăm phêp xúa; pêi pro tro tiô tơdroăng pơkâ xúa xuân môi tiah hâi khế ki pơklât thế vâ tơniăn ôh tá luâ tơdroăng pơkâ. Pêi pro tro tiô tơdroăng séa ngăn pơkeăng xôh kơdê oâ hdrong: Thế séa ngăn ƀă hbrâ mơdât mâu oâ hdrong a mâu kơpong pêt ki mơni kô ai oâ hdrong kâ 'nhiê ối tung tơdroăng séa ngăn pơkeăng xôh kơdê oâ hdrong dêi Việt Nam ƀă mâu kong têa ki rôe xúa.

Pêi pro tiô pơkâ 'na rak krúa kế kâ tiô pơkâ dêi Việt Nam ƀă tơdroăng pơkâ thế dêi kong têa ki rôe 'mot kế tơmeăm ƀă mâu kế tơmeăm ki tê ngi kong têa ê. Pêi pro tiô tơdroăng séa ngăn, klêi kơ'nâi séa ngăn: Tơrŭm ƀă Vi ƀan hnê ngăn râ cheăm séa ngăn tiô rơnó, 'mâi rơnêu tâi tâng mâu tơdroăng ki ôh tá tro 'na kih thuât châ tối tung pơla séa ngăn, klêi kơ'nâi séa ngăn ƀă mah kơxô̆ kơpong pêt. Pôi tá hmếo pơ ăm mung, tê mơdró mah kơxô̆ kơpong pêt; tơbleăng tro kơxô̆ kế tơmeăm pêi lo tung ƀăng tơnêi chêh inâi vâ kum ăm tơdroăng ki vâ 'nâi xiâm kối.

-Ê, mơnê kơ pôa!