Lâm Đồng cho kong pơlê ối má môi tung lâp tơnêi têa 'na ƀăng tơnêi pêt kơphế ƀă lối 328.000 ha, châ xo lối 1 rơtuh tâ̆n. Laga, a hên kơpong pêt, tơdroăng rơvât phon, tôh têa ăm loăng xuân ối kơnôm to a tơdroăng ki rơkê plĕng dêi tơná, tá hâi ngăn tiô kơ tơnêi ƀă tơdroăng ki kal vâ trếo kơhiâm dêi rêm kơdrum. Pôa Vũ Xuân Diện, ối a bêng 1, Bảo Lộc, kong pơlê Lâm Đồng, hiăng  lối chât hơnăm hmâ ƀă loăng kơphế. La xuân môi tiah hên rơpŏng ki ê, tơdroăng rak ngăn kơdrum loăng dêi rơpŏng hngêi xuân ối kơnôm to a tơdroăng ki rơkê plĕng dêi tơná:

"Sap ing nah troh nôkố ngin pêi kơphế cho ing tơdroăng ki tơná hmâ pêi tê. Rơvât phon ăm loăng kơphế môi tiah ngin hmâ hlo cho hưh cơ ki má môi mê nếo troh mâu trung vi lươ̆ng. Nôkố a kơchơ tê mơdró mê phon rơvât ai tŭm khu ki pro, ai tŭm túa".

Kơchơ tê mơdró ai hên túa phon, la ki kal cho rah xo tro túa ƀă rơvât tro hâi khế. Tâng ôh tá 'nâi nhên tơnêi dế kal trếo ki klâi, loăng kal vâ ki klâi a rêm rơnó, tơdroăng rơvât phon kô tơ'lêi trâm tơdroăng ki lối hên trếo ki kố, ôh tá tŭm trếo ki ê; hlối mơhrê hên kơxô̆ liăn, hlối ôh tá pro ăm loăng xông kân tơdâng tơ'mô.

Kố xuân cho xiâm kối ki hên kuăn pơlê pêi chiâk pói vâ châ tŏng gum séa ngăn tối nhên ‘na tơnêi vâ ai tơdroăng ki rơkê plĕng tung rak ngăn kơdrum loăng. Pôa Ngô Xuân Nam, ối a bêng 1, Bảo Lộc, ai 15 hơnăm pêt kơphế, pói vâ:

"Tơnêi lĕm, rak ngăn ăm tơnêi lĕm mê mơni kơphế kô mơdêk ki dâi lĕm. Á rơhêng vâ kong pơlê tơkŭm po hên rôh lăm ngăn tơnêi. Mâu khu mơdró, mâu khu cheăng khoa hok tơmâng ngăn pro ti lâi vâ ngin 'nâi rah xo phon, 'nâi rah xo hdrê loăng ki dâi lĕm".

Ing tơdroăng ki ai khât tung pêi pêt, pôa Thái Như Hiệp, Phŏ  kăn  hnê ngăn Khu tơrŭm pêt kơphế Ca cao Việt Nam, tối tiah kố, ƀă kơphế Robusta, ki xiâm má mơ'nui cho ki dâi lĕm. Laga, môi tơdroăng ki pá nôkố cho tơdroăng rơvât phon ƀă tôh têa a mâu kơpong ki 'nâ xuân ối pêi tiô tơdroăng ki tơdjuôm, xua rêm kơdrum gá ao tơdroăng ki phá tơ-ê dêi pó.

Pôa Nguyễn Thiện Chân, Phŏ pơkuâ ngăn 'na hdrê loăng plâi ƀă pơkeăng xôh kơdê ôa hdrong, Khu xiâm ngăn 'na chiâk deăng ƀă hyôh kong prâi kong pơlê Lâm Đồng, tối tiah kố, kal tơkŭm nếo kơpong pêt ƀă ai tơdroăng ki rơtế prôk pơla khu mơdró kâ ƀă kuăn pơlê:

"Pin thế mơjiâng châ kơpong pêt tơkŭm môi tíu, kô xúa túa pêi cheăng châ tiô pơkâ môi kơpong pêt môi túa pơkâ. Tung mê prôk rơtế ƀă kuăn pơlê thế cho khu mơdró kâ. Khu mơdró kâ thế rơtế pêi ngăn rơtế prôk rơtế ƀă kuăn pơlê. ‘Na Tơnêi têa kô mơ'no xúa khoa hok, kŏng ngê̆ ki nếo má môi, tơ'lêi hlâu má môi ki vâi krâ nhŏng o xuân chiâng pêi pro".

Ƀă kơpong pêt kơphế kân rơdâ ƀă plâi kơtốu hên má môi lâp plâi tơnêi, Việt Nam ai hên tơdroăng ki tơ'lêi hlâu vâ mơdêk ki kơnía dêi kloăng Robusta. La vâ pơhlêh ki tơ'lêi hlâu 'na plâi kơtốu hên chiâng kơnía 'na ki dâi lĕm, kal pơxiâm ing tơná kơdrum loăng. Drêng trếo kơhiâm châ pơkuâ ngăn tơtro, loăng rơdêi tâ, xúa mâu kế tơmeăm ki dâi lĕm tâ, ki dâi lĕm dêi kloăng ai xiâm kối châ mơdêk ƀă mơngế ki pêt xuân chiâng vâ kơdroh mâu kơxô̆ liăn ki ôh tá kal.

Vâ kơphế Robusta Việt Nam ôh tá xê to rak vế ki pơxúa 'na pêi lo châ hên, mê ối rế hía rế mơdêk ki dâi lĕm ƀă ki kơnâ, ki kal cho thế hơ'lêh túa ki rak ngăn trếo kơhiâm ăm loăng. Môi tiah hiăng tơbleăng apoăng tơdroăng, nôkố pó vâi krâ nhŏng o ƀă pú hmâ rơtế tơmâng tơpui tơno ƀă Tiê̆n sih Lê Hoàng Kiệt, ngế ki rơkê 'na troăng hơlâ pêi chiâk deăng vâ 'nâi tơ'nôm mâu troăng hơlâ trếo kơhiâm mơdêk ki dâi lĕm dêi kloăng kơphế Robusta.

-Ô Tiê̆n sih Lê Hoàng Kiệt, pôa hôm ai tối ki klâi 'na tơnêi pêt kơphế Robusta a kơpong Tây Nguyên?

Tiê̆n sih Lê Hoàng Kiệt: Kơpong tơnêi Tây Nguyên dêi pin ai lối 61% tơnêi pêt kơphế cho tơnêi khêi bazan. Tung mê cho tơnêi khêi trĭng cho tơtro má môi ăm pêt mơjiâng loăng kơphế Robusta. Maluâ pin tối cho tơtro, la ki 'nâ gá ai mâu tơdroăng ki pá. Má môi, pin hlo tiah kố ki hngiâm kơchoh dêi tơnêi a kố hmâ hlo cho pH iâ, mê cho tơnêi hngiâm. Tơdroăng ki pá má péa nếo, cho kơpong tơnêi kơphế dêi pin ai trếo hưh cơ hơ'lêh hên ó, ing iâ troh ki hên, ngăn tiô kơ tơdroăng pêi pêt ƀă kih thuât pêi pêt xuân môi tiah troăng hơlâ ki pin dế pêi pêt. Ƀă má pái nếo, mâu tơdroăng tung tơnêi. Mâu trếo ki kal ki vâi krâ nhŏng o xúa môi tiah cho NPK, tung mê lân ƀă kali cho B ƀă K kô chiâng cho trếo ki hên tâ tâi tâng, laga trếo ki tơ'lêi hê, lân, Kali tơ'lêi hê ăm loăng gá iâ vâ triê xo. Ƀă ôh tá tŭm trếo tơdjuôm vi lươ̆ng, mâu trếo ki gá kô chiâng pro mơdêk ki dâi lĕm ƀă mơdêk ki dâi lĕm dêi kơphế, pro ăm kơphế gá lĕm tâ, ki dâi lĕm gá hên tâ, gá xú hŏm tâ, tung mê cho mâu trếo ki ku kŭn la pro pơxúa hên khât laga ôh tá bê tŭm.

-Ô Tiê̆n sih, tơdroăng ki loăng kơphế Robusta tung pơla rak ngăn la ôh tá ai mâu trếo vi lươ̆ng kô tơdjâk môi tiah lâi troh tơdroăng ki xông kân ƀă ki dâi lĕm dêi kloăng kơphế?

Tiê̆n sih Lê Hoàng Kiệt: Ôh tá ai trếo vi lươ̆ng mê chiâng ai tơdroăng, loăng kơphế kơdroh mâu trếo ki ê ôh tá dâi lĕm. Má péa, loăng ôh tá ai trếo vi lươ̆ng mê kơdroh ki kâi trâng ƀă mâu pơreăng ƀă gá tro tâ pơreăng hên tâ. Ƀă má pái kô pro ki dâi lĕm dêi kloăng kơphế gá ôh tá dâi xua gá tro tơdjâk pơreăng kâ 'nhiê mê ki dâi lĕm gá ôh tá dâi lĕm tiô pin púi vâ. Ƀă kố cho mâu tơdroăng ki tơdjâk kân troh ki dâi lĕm ƀă ki dâi lĕm dêi kloăng kơphế dêi pin.

-Ô Tiê̆n sih, trếo kơhiâm ai hnoăng cheăng môi tiah lâi ƀă ki dâi lĕm ƀă malối cho ki dâi lĕm kloăng kơphế Robusta? Ngế ki pêt kal hlê plĕng ƀă mơ'no mâu trếo kơhiâm ƀă mâu nguyên tố vi lươ̆ng ăm loăng môi tiah lâi vâ rế rak tơniăn ki dâi lĕm, rế mơdêk ki dâi lĕm, ki xú lĕm dêi kơphế?

Tiê̆n sih Lê Hoàng Kiệt: Pin thế 'nâi 'na trếo kơhiâm ăm loăng kơphế ƀă tơdroăng kal vâ trếo kơhiâm mê ƀă ki dâi lĕm dêi kơphế môi tiah lâi mê pin nếo 'nâi túa ki pin mơ'no. Akố vâi krâ nhŏng o hmâ xúa phon NPK. Tiah mê N mê tơdjâk troh mâu hormones, mâu trếo ki pro ăm loăng kơphế ai plâi hên ƀă trếo protein tung kloăng kơphế gá hên tơkéa vâ tối ki dâi lĕm gá lĕm. Phon Lân tơdjâk troh tơdroăng ki tum dêi plâi ƀă tâng môi tiah pin ôh tá bê tŭm lân mê tum gá ôh tá tơ'mô vâi krâ nhŏng o krí ôh tá châ hên ƀă krí chiâng hên hdroh ƀă ki dâi lĕm ôh tá tơ'mô drêng uâ pơliê, uâ mơdiê gá xuân ôh tá dâi lĕm. Kali tơdjâk troh ki dâi lĕm plâi gá, pro plâi hngăm tâ. Ƀă mâu tơdroăng ki ê môi tiah mâu trếo ki tơdjuôm vi lươ̆ng mê tơdjâk troh amino acid, troh ki xú lĕm, mâu trếo ki xú lĕm tung kloăng kơphế. Tâng môi tiah ôh tá ai mâu trếo ki kố pro vâi krí xo, vâi uâ pơliê mê tơdroăng ki ‘măn rak ƀă ki xú lĕm tung kơphế kô kơdroh.

-Ô Tiê̆n sih, pro ti lâi vâ kuăn pơlê pêi chiâk deăng kô chiâng rơvât tro túa phon ki loăng dế kal vâ?

Tiê̆n sih Lê Hoàng Kiệt: Pin athế lăm mơnhên ngăn tơnêi. Mê cho troăng hơlâ ki tro má môi vâ kum ăm vâi krâ nhŏng o rơvât phon tơtro. Ƀă rơvât phon tơtro mê cho rơvât phon tro tiô kơ kơpong ki pin pêt, tiô kơ tơnêi pin ai. Môi túa phon, tâng pin rơvât tơ'mô tâi tâng mê tá hâi teăm tơtro. La tâng pin rơvât krâ kơvâ, pin lăm ngăn tơnêi rêm kơpong môi tiah mê pin kô hlo tiah kố, pin rơvât tiô kơ tơdroăng ki dâi lĕm dêi tơnêi. Tiah mê ah, mơnhên ngăn tơnêi mê môi tiah pin lăm ngăn ki dâi lĕm dêi tơmeăm mơjiâng a tơnêi ki mê. Ƀă tơdroăng ki mê kum ăm pin 'nâi tơnêi ki lâi tơtro, ki lâi tá hâi tơtro, ki lâi kal tơ'nôm ƀă ki lâi hiăng lối hên.

-Ô Tiê̆n sih, xua ti lâi tơdroăng rơvât phon ăm kơphế kal ngăn tiô kơ hơnăm dêi loăng, ki dâi lĕm dêi tơnêi ƀă klêi kơ'nâi mơjiâng tơmeăm a tơnêi ki mê, pơhlêh tơdroăng xúa môi túa phon ăm tâi tâng mâu kơdrum kơphế?

Tiê̆n sih Lê Hoàng Kiệt: Pơla pin nếo pêt pin rơvât phon phá tơ-ê. Pơla hơnăm pêt má môi pin rơvât phá, má 2, má 3 pin rơvât phá. Drêng hiăng krí plâi pin rơvât phá. Tiah mê tâng pin rơvât tiô hơnăm pêt, pin rơvât tiô ki dâi lĕm, ƀă pin thế rơvât tiô kơ kơpong tơnêi pin dế pêi pêt ƀă túa rơvât phon pin séa ngăn tơnêi. Ƀă pin thế 'nâi tiah kố, loăng kơphế gá kal mâu trếo ki tơdjuôm vi lươ̆ng, rêm 1 hectar cho to lâi. Ƀă drêng mơnhên ngăn tơnêi pin hlo gá tŭm há, tâng ôh tá tŭm mê pin nếo tơ'nôm, tâng hên mê pin ôh tá kal tơ'nôm. Tiah mê, tâng pin ôh tá ai hlá mơ-éa kố, pin ôh tá ai tơdroăng ki pro tơdroăng kố mê pin ôh tá tơtro.

-Ô Tiê̆n sih, xua ti lâi ƀă loăng kơphế Robusta, ôh tá chiâng xúa môi túa pơkâ NPK ki ôh tá pơrá phá mê thế tơdâng tơ'mô trếo kơhiâm tiô rêm hneăng, ƀă tơdroăng kố tơdjâk môi tiah lâi troh ki dâi lĕm dêi kloăng ƀă ki xú lĕm dêi kơphế?

Tiê̆n sih Lê Hoàng Kiệt: Pin athế hlê tơ'nôm 'na tơdroăng ki tơrŭm pơla trếo kơhiâm, ki dâi lĕm ƀă mâu trếo ki dâi lĕm dêi kloăng kơphế Robusta. Tâng pin rơvât tơdâng tơ'mô NPK mê pin thế rak dâi tơdâng tơ'mô tiô rêm hneăng. Ahdrối vâ lo reăng ki ê, klêi kơ'nâi krí xo ê, păn roăng plâi ê. Tiah mê rêm hneăng mê ki tơdâng tơ'mô gá pơrá phá dêi pó. Tâng pin bú dâi môi túa ki tơdâng tơ'mô cho kơlo 1, 2, 1 lơ cho 3, 1, 3 mê gá chiâng ai tơdroăng ki hơ’muăn tối ôh tá xê drêng lâi gá xuân kal kơlo ki hiăng hmâ pro mê. Ki pin kal cho pin rơvât tro rơvât tŭm ƀă rơvât teăm tơdrêng.

-Hôm, mơnê kơ Tiê̆n sih Lê Hoàng Kiệt, ngế ki rơkê 'na troăng hơlâ pêi chiâk deăng 'na tơdroăng tơpui tơno kố!

Tâng pó vâ tơmâng pó po a tíu kố: 

https://vov4.vov.vn/xodang/pei-chiak-nha-nong/gia-lai-pei-pro-todroang-xiam-tobleang-a-roh-hop-poka-koxo-36-dei-chin-phuh-530336.vov4