Vâ chê péa khế kố, rêm rôh chu a kơdrum dêi mâu rơpŏng tơdjêp a cheăm Ia Nhin, kong pơlê Gia Lai, nâ Nguyễn Thị Diệu, Kăn pơkuâ Khu tơrŭm cheăng Pêi chiâk deăng Tê mơdró môi tơdroăng Ôm hyô Vũ Nam, pơtối rơtế vâi krâ kuăn pơlê ngăn kơxop mơ-éa ki chêh.

Nâ kơ-êng rôh ki achê má môi, drêng lâi rơvât phon, xúa túa ki lâi, hiăng xôh pơkeăng hâi ki lâi ƀă tiô tối hdrối hâi ki lâi krí xo. Mâu tơdroăng ki mê dế châ khu tơrŭm cheăng tơkŭm vâ hbrâ chêh inâi kơpong pêt dêi plâi krui kơxái, kum ăm tơmeăm châ mơnhên xiâm kối ƀă pêi pro tiô tơdroăng ki rơhêng vâ dêi mơngế ki rôe.

Nâ Diệu tối ăm ngin ‘nâi, hdrối nah, troh rơnó, kơbố troh ngăn a kơdrum rôe mê vâi krâ kuăn pơlê tê.  Nôkố, vâ veăng tung kơpong pêt ai mah kơxô̆, rêm rơpŏng athế chêh tối tơdroăng ki rak ngăn loăng drêng tơdroăng cheăng dế pêi pro. Ƀă hên ngế, malối vâi krâ nhŏng o tá hâi hmâ xúa nhật ký điê̆n tưh, tơdroăng rế pêi rế chêh mê kal hâi khế vâ chiâng tơdroăng ki hmâ pêi.

“Ngin hnê tối ăm vâi krâ kuăn pơlê ‘nâi pơkeăng rak vế hdrê kơchâi plâi pôm ki kal. Rơvât pơkeăng, phon ki lâi thế vêh chêh tâi tâng vâ ‘nâi xiâm kối, drêng tê tơmeăm tung kơchơ mơdró mơngế ki rôe xúa ‘nâi mê cho tơmeăm ki pin pêt hâi ki lâi, xôh pơkeăng hâi ki lâi, rơvât phon ki klâi. Á loi khât tiah kố vâi krâ nhŏng o tơmâng mê tơmeăm kô lĕm tâ, krúa tâ ƀă lĕm tâ ƀă mơngế ki rôe xúa. Pro ti lâi vâ vâi krâ nhŏng o hơ'lêh châ tơdroăng ki hlê plĕng xuân cho môi tơdroăng pêi pro ton xŏn’’.

Ing hnoăng cheăng dêi khu mơdró kâ, mah kơxô̆ kơpong pêt ôh tá xê to môi tơdroăng pro hlá mơ-éa. Kố cho môi tơdroăng tung tơdroăng pơkuâ ki dâi lĕm ƀă tí tăng xiâm kối, malối ƀă mâu kơpong tơmeăm ki vâ tê ăm kong têa ê.

Kŏng ti pêi cheăng tiô rơnó môi tung khu pêi chiâk deăng xúa kơmăi kơmok rơxông nếo Hưng Sơn nôkố ai dâng 400 ha priât ƀă krui kơxái vâ tê ngi kong têa ê ƀă dế ai pơkâ po rơdâ tơnêi pêt. Tiô pôa Lê Hoàng Linh, Kăn pơkuâ kơpong pêt dêi khu mơdró kâ, tơdroăng ki pro tơ'lêi hlâu kum khu mơdró kâ tơ'lêi hlâu tâ drêng chêh inâi mâu mah kơxô̆ ki nếo.

Laga drêng kơpong pêt mơjiâng tơmeăm po rơdâ, pơkâ pơkuâ xuân kân.  Hên rơpŏng rơtế pêi cheăng tung môi kơpong tơkéa vâ tối tơdroăng ki xúa kế tơmeăm, rak ngăn, krí xo athế châ séa ngăn tơdâng tơ'mô. Pôa Lê Hoàng Linh tối ăm 'nâi, môi tơdroăng ki ôh tá tro kô chiâng tơdjâk troh ki dâi lĕm ƀă tơdroăng ki vâ 'nâi xiâm rêi dêi tâi tâng kế tơmeăm.

“Nôkố kŏng ti ngin ôh tá xê to tôh a 400 ha, la ngiâ xuân ai pơkâ pêi pơtối po rơdâ ƀăng deăng pêt vâ mơdêk pêt lo châ hên, mơdêk tơmeăm pêi lo ƀă mơdêk pêi lo kơxô̆ liăn tê tơmeăm ngi kong têa ê. Tơdroăng xiâm tơbleăng a rôh hôp 36 nếo mơjiâng tơdroăng tơ’lêi hlâu ăm khu tê mơdró. La ngiâ ah, drêng khu tê mơdró po rơdâ tơ’nôm ƀăng deăng, kĭ tơ’nôm mâu mah kơxô̆ kơpong pêt nếo, mah kơxô̆ tíu tâ tung kơthung nếo kô chiâng pêi pro tơdrêng a pơlê, cheăm, cho tơ’lêi hlâu ăm khu tê mơdró.’’

Rơtế prôk ƀă kuăn pơlê pêi chiâk deăng ƀă khu mơdró kâ, Khu ngăn kuăn pơlê pêi chiâk deăng mâu kong pơlê a Gia Lai xuân dế kum hô̆i viên hơ'lêh tuăn tơmiât 'na mah kơxô̆ kơpong pêt. Pôa Nguyễn Sáng, Kăn hnê ngăn Khu ngăn kuăn pơlê pêi chiâk deăng cheăm Bờ Ngoong, Gia Lai tối ăm ngin 'nâi, nôkố khu ngăn kuăn pơlê pêi chiâk deăng a cheăm dế kơhnâ hnê tối ăm vâi krâ nhŏng o hlê tơmeăm dêi hên rơpŏng kô chiâng rơtế ai inâi môi kơpong pêt, mê túa pêi dêi rêm rơpŏng pơrá tơdjâk troh inâi tơdjuôm.

Tâng môi rơpŏng xúa tơmeăm khoăng ôh tá tro tơdroăng lơ chêh tối ôh tá tơdrăng, tơdroăng ki vêh mơnhên ƀă tê tơmeăm dêi mâu rơpŏng ki ê xuân chiâng trâm pá. Xua mê, tơdroăng cheăng dêi Khu ôh tá pơtê a tơdroăng ki mơhnhôk vâi krâ nhŏng o chêh inâi, mê ối thế hlo ki pơxúa dêi tơdroăng ki rơtế pêi pêt tiô môi tơdroăng.

“ ‘Na peăng Khu pơkuâ ngăn kuăn pơlê pêi chiâk deăng veăng tung Khu hnê mơhno dêi cheăm. Ƀă mâu Kăn hnê ngăn Chi hô̆i, Kăn phŏ hnê ngăn Chi hô̆i ƀă mâu ngế tung Chi hô̆i ngăn kuăn pơlê pêi chiâk deăng a mâu thôn pơlê xuân veăng kơhnâ khât tung Tôh hnê mơhnhôk pêi chiâk deăng pơlê pơla a mâu thôn pơlê vâ rế hía rế hnê mơhno vâi krâ nhŏng o xuân môi tiah mâu ngế tung Chi hô̆i thăm veăng tung mâu tơdroăng tơrŭm cheăng xuân môi tiah tơdroăng pêi cheăng dêi kŏng ti ƀă mâu khu ki rôe”.

Vâ mah kơxô̆ kơpong pêt păng ‘nâng chiâng tơmeăm ki pơkuâ pêt mơjiâng tơmeăm, Gia Lai dế tơkŭm mơjiâng tơdroăng chêh 'măn tung kơmăi ƀă pro tơniăn tơdroăng chêh 'măn tung kơmăi kơpong pêt. Sap mơ'nui khế 8, Gia Lai tơbleăng tơdroăng hnê pêi pro Pơkâ 36, tơdrêng amê séa ngăn tơdroăng chêh 'măn tung kơmăi kơpong pêt sầu riêng, kơphế. Tíu xiâm hnê mơhnhôk pêi chiâk deăng kong pơlê tiô tối hdrối hnê mơhno a 61 to cheăm, bêng ai kơpong pêt péa túa loăng kố.

Troh hâi lơ 9/9, 40 to cheăm, bêng hiăng châ hnê hriâm; 37 to kong pơlê tơbleăng pơkâ, tung mê 15 to kong pơlê mơjiâng tôh pêi cheăng. Tíu xiâm xuân hbrâ 15 to lâm ăm khu hnê mơhnhôk pêi chiâk deăng pơlê pơla ƀă kuăn pơlê ki xiâm. khuyennonggialai.vn

Klêi 55 hâi pêi pro Tơdroăng pơkâ xiâm tơbleăng a rôh hôp kơxô̆ 36, Gia Lai ăm nếo 43 mah kơxô̆ kơpong pêt, mơdêk tâi tâng kơxô̆ tơbleăng a hôp tơpui tơno tâk 424 mah. Rơtế ƀă tơdroăng ăm mah, kong pơlê dế tơkŭm tơdroăng 'na kơdrum loăng ƀă mơngế ki pêi pêt vâ kum mơnhên xiâm kối. Jâ Nguyễn Thị Tố Chân, Kăn phŏ pơkuâ ngăn 'na chiâk deăng ƀă hyôh kong prâi kong pơlê, ăm 'nâi:

“Ki xiâm pin ai pơkâ mê cho ‘noăng chư chêh dêi kơpong pêt kô cho xiâm kối vâ mơjiâng ti tăng xiâm kối, ki rơhêng vâ tối ăm mâu khu kơvâ loăng plâi nôkố dế tơmiât troh kơchơ mơdró tê ngi kong têa ê xuân môi tiah tơdrăng tung ti tăng xiâm kối xiâm kơphế, krui kơxái, sầu riêng ƀă hên loăng plâi ki ê.’’

Ngăn ing tơdroăng ki ai khât Gia Lai, Pơkâ 36 dế po troăng prôk nếo ƀă mah kơxô̆ kơpong pêt: kơdroh hlá mơ-éa la ôh tá kơdroh tơdroăng pơkuâ. Drêng liăn séa ngăn châ pro tơ'lêi hlâu, hnoăng cheăng dêi khu pêi cheăng tơrŭm, khu mơdró kâ ƀă mơngế ki pêt rế athế nhên tâ; ing chêh 'măn tơdroăng pêt, séa ngăn tơmeăm ki vâ pêt troh pơkuâ tơmeăm pêi lo ƀă tí tăng xiâm kối.

Ki kal tâ, kố cho xiâm rêi vâ vêh tơkŭm po pêt mơjiâng tơmeăm, tơdjêp mâu ƀăng deăng kŭn, utâi utá chiâng kơpong pêt tơmeăm tơkŭm, tơniăn, ai tiô tơdroăng púi vâ dêi kơchơ mơdró. Ing tơdroăng chêh 'măn dêi rêm rơpŏng troh kơxô̆ ki chêh 'măn dêi kơpong pêt, ing kuăn pơlê pêi chiâk troh khu mơdró kâ, mâu tíu pêi cheăng dế châ tơdjêp vâ mah kơxô̆ ôh tá xê to tơdroăng ki vâ tê ngi kong têa ê, mê chiâng tơdroăng ki vâ mơdêk ki dâi lĕm, ki kơnâ ƀă ivá tơbriât dêi kế tơmeăm pêi lo ing chiâk deăng Gia Lai.

Tơdroăng pơkâ kơxô̆ 36 po troăng pêi ki nếo tung pro mah kơxô̆ kơpong pêt, mah kơxô̆ tíu tâ tung kơthung. La sap ing tơdroăng kum kuăn pơlê chêh tối tung điê̆n tưh troh tơkŭm pêi pêt, tơrŭm ƀă khu mơdró kâ vâ tơxâng tơdroăng pơkâ dêi kơchơ mơdró, xuân ối hên tơdroăng pêi pro. Mâu tơdroăng xơpá nôkố cho ki klâi ƀă kal pơxiâm ing lâi? Ngế chêh hlá tơbeăng 'na tơdroăng kố ai tơpui tơno ƀă pôa Lê Quốc Thanh, Kăn pơkuâ Tíu xiâm mơhnhôk pêi chiâk deăng tơnêi têa. Pó vâi krâ-nhŏng o ƀă pú hmâ kô tơmâng.

-Ô pôa, ing tơdroăng ki ai khât tơbleăng a mâu kong pơlê, ki lâi cho mâu tơdroăng ki pá kân má môi drêng kuăn pơlê pêi chiâk deăng chêh inâi kơxô̆ kơpong pêt, malối cho tơdroăng chêh tối tung điê̆n tưh?

Pôa Lê Quốc Thanh: Nôkố xơpá, tơvâ tơvân dêi vâi krâ nhŏng o xuân ối cho tơdroăng ki hmâ hơ’muăn tối drêng châ achê mâu phân mêm kŏng ngê̆ mê xuân ối tơvâ tơvân. Drêng chêh tối tung điê̆n tưh, vâi krâ nhŏng o tá hâi hmâ mê kal khât tơdroăng tŏng kum tơdrêng dêi khu hnê mơhnhôk pêi chiâk deăng lơ khu ki rơkê plĕng râ cheăm. Mâu khu ki ngăn ‘na tơdroăng cheăng chal nếo lơ tơdroăng cheăng kŏng ngê̆ a mâu pơlê cheăm 'nâ ối pá khât ƀă vâi krâ nhŏng o, hên kơpong kơpong hơngế hơngo vâ achê ƀă mâu tơdroăng kố xuân ối cho môi tơdroăng ki hơngế, xua mê kal khât tơdroăng tŏng kum dêi kăn ƀô̆ ki rơkê plĕng a pơlê cheăm.

-Ô pôa, ki khât gá ăm hlo hên kong pơlê bú mơdêk pêi drêng vâ chê troh rơnó krí. Tiah mê rơnó dế tơdjâk môi tiah lâi troh tơdroăng mơ'no ƀă rak ngăn mah kơxô̆ kơpong pêt?

Pôa Lê Quốc Thanh: Cho tiah mê păng 'nâng, maluâ ai tơdroăng ki mơ-eăm khât tung tơdroăng cheăng dêi rêm râ, la ƀă mâu tơmeăm ki kal tơdrêng môi tiah plâi sầu riêng, tâng ôh tá teăm pêi pro tơdrêng mê pá vâ châ tê tung kơchơ, xua mê pơkâ thế tơdroăng cheăng athế mơdêk rĕng tâ. Ƀă mâu tơmeăm ki ê drêng tá hâi troh rơnó mê xuân ối ton châ môi pơla, hâi khế pro mâu kong pơlê chiâng tơkôm; maluâ túa pơkâ ƀă hlá mơ-éa rêm ngế pơrá ai hlâu la xua tơdroăng ki pơkâ thế dêi rơnó tá hâi teăm tơdrêng, xua mê, xuân ối ai môi pơla hâi khế ki ai tiah mê. Chiâng ai tơdroăng, drêng mâu loăng plâi hiăng troh rơnó pơkâ thế mê kal ai tá môi khu cheăng, môi tiah a Dak Lak ai tơdroăng pêi cheăng 30 hâi măng. Tâi tâng mâu khu ngế mot pêi cheăng ƀă mơhnhôk vâ chê tâi tâng vâ teăm gum ăm kuăn pơlê.

-Ƀă mâu loăng plâi ki vâ pơxiâm mot tung rơnó krí xo, kong pơlê ƀă mơngế ki pêi pêt kal hbrâ rơnáu ing lâi, sap ing lâi vâ ví tơdroăng ki tơkôm mâu hlá mơ-éa mot tung rơnó krí xo, ô pôa?

Pôa Lê Quốc Thanh: Nôkố ngin pâ thế, 'na hlá mơ-éa xuân môi tiah tơdroăng hnê hriâm pin hiăng tơbleăng tung lâp lu, mâu kăn ƀô̆ ki rơkê ƀă khu hnê mơhnhôk pêi chiâk deăng hiăng hbrâ rơnáu. La pin pôi tá tơngôu, drêng troh rơnó krí, kơxô̆ hlá mơ-éa hên mê tơdroăng séa ngăn kô ôh tá châ nhên, rơhí rơhó. Ngin pâ thế ƀă púi vâ sap ing nôkố thế pơtối mơdêk hnoăng cheăng nhên tâ nếo, veăng pêi kơtăng tâ nếo, pôi tá tơngôu, kơxô̆ hlá mơ-éa tâk hên mê chiâng pro hrá ăm kuăn pơlê.

Má péa, pơkâ thế vâi krâ nhŏng o thế kơhnâ tâ nếo ƀă ngăn kố cho tơdroăng ki apoăng vâ pin veăng châ mơ’no tung kơchơ mơdró, kố cho tơdroăng ki pơxúa khât ƀă vâi krâ nhŏng o. Ngin rơhêng vâ drêng hiăng mơnhên châ veăng tê tung kơchơ mê athế ai mah kơxô̆ kơpong pêt; vâ ai mah kơxô̆ kơpong pêt mê thế pêi pro tơdrêng sap ing nôkố, pôi tá lôi vâ chê troh rơnó krí djâ lăm tê mê nếo tơkŭm pêi pro mah kơxô̆; ngin rơhêng vâ tâi tâng rêm râ thế mơdêk tơdrêng hlối.

Pôa Lê Quốc Thanh, Kăn pơkuâ Tíu xiâm hnê mơhnhôk pêi chiâk deăng tơnêi têa tối tơbleăng.

-Ai mah kơxô̆ nếo bú cho rôh apoăng. Tiô pôa, kal pro ki klâi vâ hên kơpong pêt iâ châ tơrŭm chiâng kơpong pêt ki kân rơdâ, tơniăn, tơxâng pơkâ ƀă hlá mơ-éa kĭ tơkêa dêi khu mơdró kâ?

Pôa Lê Quốc Thanh: Ƀă mah kơxô̆ kơpong pêt, mê nếo cho tơdroăng ki apoăng. Vâ pơhlêh mah kơxô̆ kơpong pêt chiâng kơpong pêt tơmeăm mê pin thế mơnhên nhên khât: kơpong pêt tơmeăm ăm kơbố. Ngin pơkâ thế mâu khu mơdró kâ thế tơrŭm ƀă khu kăn pơkuâ, ƀă kuăn pơlê vâ mơjiâng kơpong pêt tơmeăm ăm dêi tơná, xua kơpong pêt tơmeăm cho ki xiâm dêi khu mơdró kâ, tơxâng tiô pơkâ ƀă tâi tâng mâu tơdroăng ki khu mơdró kâ rơhêng vâ. Ngin rơtế ƀă mâu khu mơdró kâ kô kĭ tơkêa nhên: drêng ai mah kơxô̆ kơpong pêt klêi mê, pơhlêh mah kơxô̆ kơpong pêt chiâng kơpong ki pêt ăm kơbố, ăm khu mơdró kâ ki lâi pin athế nhên sap ing apoăng. Pin athế ai tơdroăng pơkâ pêi, ai túa pơkâ pêi, athế tơkŭm po hên mah kơxô̆ kơpong pêt chiâng môi kơpong ki pêt hên vâ séa ngăn tơdâng tơ'mô; tiah mê pin nếo hmiân tuăn ƀă kơchơ mơdró rế hía rế kal khât tâ.

-Ê, mơnê kô pôa.