A ƀăng tơnêi dâng 8.000m² a cheăm Nam Lâm Hà, pôa Trần Văn Tấn, pêt péa túa hdrê krui kơxái ki xiâm cho ‘nhŭng ngeăm ƀă ‘nhŭng chôu. Túa pêt kố châ tơbleăng pêt sap ing khế 4/2026, pêt tiô troăng VietGAP, xúa kơmăi tôh têa lo i iâ hlối choi phon ƀă kế ki hding xúa tung pêi chiâk deăng.

Kơpong pêt hiăng châ hbru ăm mah kơxô̆ kơpong pêt. Xua mê, rơtế ƀă ki lĕm, pôa Tấn tơtrŏng rak túa pêt, hbrâ mơdât pơreăng kâ ‘nhiê ƀă ki dâi lĕm dêi plâi krui kơxái. Têa ƀă trếo lĕm châ ‘mot tơdrêng troh a rêm xiâm hdrê pêt; kế ki hding pro kơdroh nhâ hŭn, rak ki hngiâm kơchoh ƀă kơdroh iâ cheăng rak ngăn.

Ƀă ƀăng tơnêi kố, pôa Tấn kô krí châ xo dâng 100 tâ̆n plâi krui kơxái tung môi hneăng ai 3 rôh. Yă tê nôkố sap ing 15.000-17.000 liăn/kg. Krui kơxái xuân ối châ tê ing khu ki lăm roê tung tơnêi têa mê pôa Tấn dế pơtối pêi pro klêi túa mơdêk ki lĕm ƀă tí tăng xiâm kối.

“Tâng pin pêt mê phon ƀă trếo kơhiâm pin rơvât tơ’mô ăm xiâm ƀă ki kal cho hbrâ mơdât pơreăng xông tâ tú, lo kâ ‘nhiê. Hiăng hmâ pêi mê á ‘nâi kuăn kiâ ki lâi, oâ hdrong ki lâi hmâ kâ ‘nhiê, hdrê pêt gá hmâ tro pơreăng ki lâi kâ ‘nhiê vâ hbrâ mơdât. Tung pơla pêi á xuân tí tăng mơhriâm ƀối, tơno tơ’nôm ƀă mâu vâi pú, nhŏng o. Nôkố yă tê môi tiah kố gá hôm khât, xua 8 sào á pêi châ hrĭng tâ̆n, yă tê châ kơxô̆ liăn tiah kố châ khu pêi chiâk deăng tơkôm, rơhêng vâ khât”.

Ki păng ‘nâng sap ing túa kố ăm hlo, châ hbru ăm mah kơxô̆ kơpong pêt nếo bu cho hvêa chêng prôk ki apoăng. Vâ rak mah kơxô̆ kơpong pêt ƀă po rơdâ kơchơ tê mơdró, mâu ngế pêt xuân athế pêi pro tro pơkâ, hbrâ mơdât xúa pơkeăng xôh kơdê oâ hdrong, ki dâi lĕm dêi plâi ƀă tơdroăng ki tí tăng xiâm kối.

A cheăm Đơn Dương, ối ai mâu rơpŏng ki pêt plâi krui kơxái dế prôk tơ’nôm môi hvêa chêng drêng ôh tá xê to rak vế mâu tơdroăng pơkâ dêi mah kơxô̆ kơpong pêt mê ối pro hngêi ki hding ƀă ƀaih ki pro hrê hreâk trối hlâm, pêt tiô troăng sinh hok ƀă pơkuâ ngăn tíu chêh ‘măn kơpong pêt vâ mơdêk ki dâi lĕm, ƀă ki kơnâ dêi plâi.

Sap ing khế 6/2024, pôa Nguyễn Ngọc Vân pơ'lêh lối 3ha hngêi nhĕng, hngêi hding ƀă hlâm pêt hdrê plâi krui kơxái TC19. Hngêi hlâm gum kơdroh oâ hdrong lo kâ 'nhiê pá kong, kơdroh kơxô̆ plâi tro tơlêa, tơkrŭn, hlối tơniăn tơdroăng xông kân, mơdêk kơxô̆ plâi châ tiô pơkâ tê ngi kong têa ê.

Tơdroăng pêi pêt châ pơkâ tiô túa sinh hok, kơdroh xúa phon rơvât, pơkeăng rak vế hdrê kơchâi plâi pôm. Hâi khế pêt ƀă plâi hiăng troh khế krí xo châ chêh ‘măn vâ gum ăm cheăng pơkuâ ngăn ƀă tí tăng xiâm kối. Pôa Nguyễn Ngọc Vân ăm 'nâi:

“Mâu khu ki roê plâi krui kơxái ki kân vâ tối tâng pin pêi krúa mê châ ôh tá iâ tâ 40.000 liăn/kg, mê á đi đo mơ-eăm rak vế tơdroăng pơkâ tro mê. Tơkéa vâ tối pêt tung hngêi hlâm mê kơdroh iâ oâ hdrong kâ ‘nhiê ing pa kong. Tro oâ hdrong iâ, plâi gá kân, lĕm tâ, châ tiô tơdroăng pơkâ vâ tê ngi kong têa ê”.

Tung kơdrum, pôa Vân ối mơ'no liăn pro troăng lế lĕm vâ chơ pơto, vâ ăm xiâm loăng lĕm ôh tá tơ’nhiê. Plâi krui kơxái tŭm khế hiăng krâ mê krí, pơtối mơdum vâ ăm gá tum ai mơngiơk ‘nhŭng lĕm hdrối vâ rah xo. Plâi ki túa má 1 châ khu mơdró kâ roê xo tâi tâng ƀă kơlo roê dâng 42.000 liăn/kg.

Xuân a kơpong ki kố, ngoh Nguyễn Phi Hùng pêt dâng 1ha plâi krui kơxái tiô túa ki krúa, ki rơhêng vâ tối cho tơmeăm sinh hok ƀă kơdroh xúa pơkeăng hoă hok. Tơdroăng rak vế mah kơxô̆ kơpong pêt châ tơdjêp ƀă séa ngăn tơmeăm pêt, ki dâi lĕm dêi plâi krui kơxái ƀă séa ngăn hdrối vâ tê.

“Pêt tiô túa kố mê athế xôh mâu pơkeăng hoă hok, yă tê xuân tơniăn tâng vâ pơchông ƀă pêt pa kong. Phon, pơkeăng ki xiâm xúa tiô troăng sinh hok. Plâi krui klêi mê athế djâ lăm séa ngăn, châ tiô pơkâ mê nếo châ tê ăm kong têa ê”.

Mâu rơpŏng pêi chiâk deăng dế chôa 'lâng pêi klêi tơdroăng chêh 'măn mâu tơdroăng tung kơxô̆ kơpong pêt ƀă tí tăng xiâm kối, ing tơdroăng chêh hâi khế pêi pêt, tơmeăm xúa, hâi khế ƀă kơxô̆ plâi kơtóu troh tơdroăng chêh 'na tíu ki tâ tung kơthung, mah kơxô̆ ƀă tíu tê tơmeăm. Ing mê, mah kơxô̆ kơpong pêt chiâng tơmeăm rak ngăn ki dâi lĕm tung pơla pêi pêt.

Pêi pro tiô tơdroăng pơkâ 36/2026 dêi Chin phuh, tơdroăng chêh 'na mah kơxô̆ kơpong pêt, mah kơxô̆ tíu tâ tung kơthung châ pro tơ'lêi hlâu tâ, la pơkâ thế rak vế tơdroăng pêi pro, ki dâi lĕm ƀă tơdroăng chêh 'măn athế châ rak vế. Kố cho xiâm kối vâ plâi krui kơxái Lâm Đồng mơdêk ki kơnâ, po rơdâ kơchơ tê mơdró ƀă pêi pro tro tâ mâu tơdroăng pơkâ tê ngi kong têa ê.

Tơdroăng pơkâ kơxô̆ 36/2026 dêi Chin phuh hiăng pro tơ'lêi hlâu tơdroăng chêh bro hlá mơ-éa 'na mah kơxô̆ kơpong pêt, mah kơxô̆ tíu tâ tung kơthung, pro tơ'lêi hlâu vâ kuăn pơlê, khu pêi cheăng tơrŭm ƀă khu mơdró kâ châ achê tơ'lêi hlâu tâ. Maluâ, châ hbru ăm mah kơxô̆ nếo bu cho rôh apoăng. Ki kal tâ cho pro ti lâi vâ kơpong pêi pêt rak vế tro tơdroăng, séa ngăn ki dâi lĕm, tí tăng xiâm kối ƀă tơdjêp tơrŭm mơ’no tê tơmeăm a kơchơ tơniăn. Pôa Lê Quốc Thanh, Kăn pơkuâ Tíu xiâm hnê mơhnhôk pêi chiâk deăng tơnêi têa tối 'na mâu troăng hơlâ vâ tơdroăng pơkâ châ xúa tung pêi pêt.

-Ô pôa, Tơdroăng Pơkâ 36/2026 dêi Chin phuh hiăng pro tơ'lêi hlâu 'na mah kơxô̆ kơpong pêt, mah kơxô̆ tíu tâ kơxu kế tơmeăm tung kơthung. Tíu xiâm mơhnhôk pêi chiâk deăng tơnêi têa kô pro ki klâi vâ kuăn pơlê pêi chiâk deăng, khu pêi cheăng tơrŭm tơ'lêi châ achê ƀă pêi pro châ tơƀrê tâ?

Pôa Lê Quốc Thanh: Klêi kơ'nâi Pơkâ 36 châ tơbleăng, Tíu xiâm hnê mơhnhôk pêi chiâk deăng tơnêi têa hiăng tơrŭm ƀă mâu tíu pêi cheăng ki rơkê chêh bro hlá mơ-éa kum hnê hriâm, hnê mơhno ƀă hnê ăm khu hnê mơhnhôk pêi chiâk deăng tung lâp tơnêi têa.

Ngin mơjiâng mâu hlá mơ-éa tiô troăng ki tơ'lêi hlâu, vâ rĕng châ teăm ‘nâi, ing mê mâu kăn ƀô̆ cheăm ƀă kuăn pơlê pêi chiâk deăng chiâng xúa tơdrêng hlối. Hlá mơ-éa châ tơbleăng tâi tâng hlá mơ-éa in ƀă tung mâu tơdroăng chêh tối, kum mơngế ki pêi chiâk deăng chiâng vâ tí tăng 'nâi plĕng túa pơkâ, túa tối tơbleăng ƀă mâu tơdroăng pêi pro ki tơdjâk troh mah kơxô̆ kơpong pêt, mah kơxô̆ tíu kơxu tâ kế tơmeăm tung kơthung.

Tơdrêng amê, Tíu xiâm tơkŭm po hnê mơjiâng, pơtâp ăm khu hnê mơhnhôk pêi chiâk deăng, ki rơhêng vâ tối cho khu hnê mơhnhôk pêi chiâk deăng râ cheăm ƀă khu hnê mơhnhôk pêi chiâk deăng pơlê pơla. Kố cho khu ki pêi pro tơdrêng rơtế prôk ƀă kuăn pơlê a kơpong pêi chiâk deăng, tŏng kum kuăn pơlê châ achê mâu tơdroăng pơkâ ki nếo ƀă tơleăng mơnhên mâu tơdroăng ki tro trâm tung tơdroăng ki ai khât păng ‘nâng.

-Châ hbru ăm mah kơxô̆ nếo bu cho hnoăng cheăng rôh apoăng. Troăng hơlâ ki lâi vâ mâu kơpong pêi pêt rak tơniăn mah kơxô̆, rak tơniăn ki dâi lĕm ƀă tí tăng xiâm kối, ô pôa?

Pôa Lê Quốc Thanh: Pakĭng hlá mơ-éa hnê mơhno chêh inâi, chêh tối mah kơxô̆ kơpong pêt tung điê̆n tưh, ngin ối chêh mâu tơdroăng pêt mơjiâng ki nhên ƀă tơkŭm po hnê hriâm vâ kuăn pơlê pêi pro tro hlối a kơpong pêt mơjiâng.

Mah kơxô̆ kơpong pêt bu cho môi tơdroăng. Tơdroăng ki kal tâ cho mơngế ki pêi pêt athế xúa ƀă rak vế tro tiô kih thuât. Xua mê, Tíu xiâm hnê mơjiâng khu hnê mơhnhôk pêi chiâk deăng ƀă khu hnê mơhnhôk pêi chiâk deăng pơlê pơla a kong pơlê vâ đi đo rơtế prôk, hnê tối ăm kuăn pơlê.

Tung pơla pêi pêt, sap ing xúa tơmeăm khoăng pêi chiâk deăng ki apoăng troh hbrâ mơdât pơreăng lơ mâu tơdroăng ki tơvâ tơvân, kuăn pơlê kô chiâng tơpui tơno tơdrêng ƀă khu hnê mơhnhôk pêi chiâk deăng vâ châ hnê tối teăm tơdrêng. Bu drêng pơkuâ ngăn ƀă rak vế tro tiô mah kơxô̆ kơpong pêt mê tơmeăm nếo kâi châ tơniăn tiô pơkâ dêi kơchơ mơdró.

-Ô pôa, ƀă plâi krui kơxái a Lâm Đồng, Tíu xiâm pơkâ troăng prôk ti lâi vâ po rơdâ pêi pêt tiô pơkâ, tơdjêp tơrŭm kơpong pêt ƀă uâ pơliê ƀă tê ngi kong têa ê?

Pôa Lê Quốc Thanh: Nôkố hiăng ai hên khu mơdró 'no liăn pro hngêi kơmăi uâ mơdiê. Tơdroăng ki kal cho thế mơjiâng châ kơpong pêt tơniăn ƀă tơkŭm pêi tiô troăng ki kơnâ dêi kế tơmeăm pêi lo.

Tung mê, hnoăng cheăng dêi khu pêi cheăng tơrŭm, tôh pêi cheăng tơrŭm ƀă khu kăn pơkuâ cheăm bêng cho kal khât. Khu hnê mơhnhôk pêi chiâk deăng ƀă khu hnê mơhnhôk pêi chiâk deăng pơlê pơla kô tŏng kum kuăn pơlê 'na kih thuât, mơjiâng pơkâ pêi, rah xo túa pơkâ kơmăi kơmok ƀă mâu troăng hơlâ xúa tơtro.

Mâu tơdroăng thế châ tơkŭm pêi tơdrêng, xua tâng ôh tá vâ rĕng pêi pro ki klâi mê tơdroăng ki kơnía pơrá chiâng tơdjâk. Tung tơdroăng pêi cheăng nôkố xuân ối kŭn, tơkŭm pêi cheăng cho tơdroăng ki kal má môi vâ mơjiâng kơpong pêt tŭm ƀă tơniăn.

Ƀă túa pơkâ plâi krui kơxái a Lâm Đồng, apoăng á hlo kuăn pơlê hiăng rơkê plĕng 'na túa pơkâ cheăng kơmăi kơmok. La, xuân ối kal séa ngăn nhên tâ 'na ki dâi lĕm, malối cho tơdroăng ki tơdâng tơ'mô dêi kế tơmeăm.

Tơdroăng kố athế châ pêi pro sap ing tơdroăng ki mơjiâng pro kơpong pêt, rak ngăn, krí xo ƀă mâu tơdroăng cheăng ki ê. Môi tơdroăng ki ê nếo cho athế tơkŭm pêi pêt tiô túa ki tơrŭm. Dế nôkố ki hên kuăn pơlê xuân ối tê dêi kế tơmeăm ăm khu ki roê ƀă kơnôm hên a rơnó ki pêi mơjiâng.

Ngin rơhêng vâ mâu tơdroăng tơkêa bro tơrŭm châ pro rĕng tâ, sap ing pơxiâm pêi cheăng. Kuăn pơlê pêi chiâk kal mơnhên sap ing apoăng tơmeăm kô tê ăm kơchơ ki lâi vâ xúa tro tiô pơkâ kih thuât dêi kơchơ ki mê; tơdrêng amê tơrŭm krá tơniăn ƀă khu mơdró kâ ƀă hngêi kơmăi uâ pơliê vâ hbrâ rơnáu tâ 'na tíu tê mơdró.

-Tung la ngiâ, khu hnê mơhnhôk pêi chiâk kô pro ki klâi vâ tơdjêp châ tơƀrê tâ pơla kuăn pơlê pêi chiâk, khu pêi cheăng tơrŭm, khu mơdró kâ ƀă kơchơ mơdró, ô pôa?

Pôa Lê Quốc Thanh: Ki ahdrối tâ, thế hơ'lêh tuăn tơmiât dêi mơngế ki hnê mơhnhôk pêi chiâk deăng. Hdrối nah, tơdroăng hnê mơhnhôk pêi chiâk deăng hên 'na hnê kih thuât; mê nôkố thế hơ'lêh tuăn tơmiât rơtế prôk, hnê tối ƀă hơ'lêh rơtế ƀă mơngế ki pêi chiâk deăng.

Mơngế ki hnê mơhnhôk pêi chiâk deăng thế tơdah tiô troăng hơlâ cheăng kâ pêi chiâk deăng ƀă tâi tâng tơdroăng ki pơxúa. Ôh tá xê to 'nâi kih thuât pêi pêt mê ối thế 'nâi kơchơ mơdró, tơdroăng ki dâi lĕm, tơmeăm ki vâ rôe ƀă mâu tơdroăng ki tơdjâk troh tê tơmeăm pêi lo.

Má péa, ngin pơtối mơnhông mơdêk, mơjiâng athăm khu hnê mơhnhôk pêi chiâk deăng pơlê pơla vâ ai hên kơxô̆ mơngế ki veăng tŏng kum tơdrêng tung mâu hnoăng cheăng pêi chiâk pêi deăng, ing mơdâ pêt trohi a djâ tê mơdró.

Má pái, khu hnê mơhnhôk pêi chiâk deăng kô tơrŭm krá tơniăn tâ ƀă khu kăn pơkuâ cheăm tung tơkŭm vêh pêt, hnê mơhno kuăn pơlê veăng pêi cheăng tơrŭm ƀă tơdroăng ki pơxúa tơdrêng sap ing pơxiâm mơdâ pêt.

Tơdroăng pơkâ ki xiâm cho mơjiâng khu hnê mơhnhôk pêi chiâk rế hía rế rơkê, đi đo rơtế prôk, tŏng kum, hnê tối, tơbleăng ƀă tối pơtâng  tơdroăng cheăng ăm mơngế pêi chiâk. Ai tiah mê, hnê mơhnhôk pêi chiâk nếo chiâng kông tơdjêp khât pơla kuăn pơlê pêi chiâk, khu pêi cheăng tơrŭm, khu mơdró kâ ƀă kơchơ tê rôe.

-Hôm, mơnê kơ pôa!