VOV4.Sêdang – Nhak sih Phan Huỳnh Điểu châ pơtih ‘’Cho kăn ki ploh tung tơpuâ chêm’’ ki xiâm dêi âm nhak kăch măng Việt Nam. Mâu [ai hơdruê dêi pôa pơrá hiăng châ chêh tối a hên mâu tơdroăng ki phá tơ-ê dêi pó, tung mê, chêh tối ing mâu tơdroăng pro hmâ pơla vâi droh rơtăm, pú hmâ lêng tơplâ roh nah troh a hiâm mơno mơjo pâ tơnêi têa. {ă Tây Nguyên, [ai hơdruê ‘’Bóng cây Kơnia’’ xua pôa pơtâ tơdrá, hiăng chiâng môi tung mâu [ai hơdruê ki hên ngế athế tơmiât, đi đo rơhêng vâ tơmâng. Pôa nếo kơtê hiâm a lơ 29 khế 6 achê kố, cho tơdroăng ki hía hot kân păng ‘nâng ăm kơvâ âm nhak dêi tơnêi têa. Tơbâ vế hnoăng cheăng chêh bro âm nhak dêi pôa, Ngọc Ngà - Ngế chêh hlá tơbeăng Rơ’jíu Việt Nam ai chêh tối ‘na tơdroăng: ‘’Pơ’lâng ngế ki rơkê kơnía-djâ troăng ahdrối dêi kơvâ âm nhak kăch măng Việt Nam’’.

Nhak sih Phan Huỳnh Điểu cho môi tung mâu nhak sih ki rơkê kơnía ó má môi tung khu chêh bro tơdrá, cheăng ‘na kơvâ âm nhak a chal ki nếo dêi Việt Nam. Tơdroăng ki mơjo pâ tơnêi têa cho môi tung hiâm mơno ki kum pro ăm tuăn ngôa nhak sih Phan Huỳnh Điểu khoh chiâng rơkê păng ‘nâng, khoh chiâng ai chêh bro mâu [ai ki ro tơniâ, rơkê má môi, pro hên ngế phoih rơ-rêk tung hiâm mơno, đi đo rơhêng vâ châ tơmâng, châ tâng.Ing [ai chêh ki apoăng dêi pôa, cho ‘’Trầu cau’’  troh hên mâu [ai ki ro tơniâ ki ê kơ’nâi mê, môi tiah ‘’Đoàn vệ quốc quân’’, ‘’Tình trong lá thiếp’’, ‘’Mùa đông binh sĩ’’ … pơrá hiăng châ chêh tối tung hiâm mơno ki rơhêng git vâ ‘nâng tung hnoăng cheăng chêh bro. Nhak sih Phạm Ngọc Khôi, Kăn xiâm pho\ pơkuâ ngăn Khu nhak sih Việt Nam, tối tiah kố: Mâu [ai hơdruê ki meh Điểu chêh bro a hơnăm 1940 nah, dêi chal hdrối, pơrá hiăng châ chêh tối, ai tơdjâk troh tơdroăng ki mơnhông mơdêk ‘na tơdroăng roh ton nah dêi hdroâng mơngế, hnối tơtro [ă tơdrá dêi hdroâng kuăn ngo, vâ ing mê, pin thăm rế mơnhông mơdêk ó hluâ tâ mê nếo. Mê cho ki xiâm kal má môi vâ mâu [ai chêh bro dêi meh khoh chiâng rêh ối ton tơ’mô [ă khế hơnăm hâi kố. Mơni tâi tâng mâu [ai chêh tối dêi meh pơrá hiăng ‘măn lôi tung kuăn pơlê, chiâng môi [ai chêh ki tiô chal ton nah [ă chal nếo dêi rơxông mơngế Việt Nam.

Tối troh nhak sih Phan Huỳnh Điểu, vâi ối chôu vế môi ‘’ngế ki rơkê chêh thơ’’, ai hên [ai thơ klêi kơ’nâi châ pôa chêh bro tơ’nôm tơdrá hiăng chiâng kơneăng hơngế [ă châ kơdrâm kơdre#ng kuăn pơlê púi vâ tơmâng, đi đo hêng hmâng. Mơni, mâu [ai hơdruê ki pôa hiăng chêh tơdrá xo thơ rôh mê nah cho ‘’Những người đã chết’’, thơ dêi Tế Hanh, hơnăm 1946.

Klêi kơ’nâi mê, cho ‘’Điệu buồn’’, thơ dêi Huy Cận, hơnăm 1949 [ă hía hé. La troh a hơnăm 1970 [ă mâu [ai hơdruê, môi tiah: ‘’Bóng cây Kơnia’’ (Thơ dêi Ngọc Anh) ‘’Cuộc đời vẫn đẹp sao’’ (thơ dêi Dương Hương Ly), ‘’Hành khúc ngày và đêm’’ (thơ dêi Bùi Công Minh) [ă hía hé mâu [ai hơdruê xo thơ dêi nhak sih Phan Huỳnh Điểu mê pơrá hiăng pro hên ngế hâk tơmâng [ai hơdruê vâ chúa vế. Ki hâk mơnâ ‘na rah xo thơ dêi nhak sih Phan Huỳnh Điểu ối pơtối [ă tơdroăng ‘’Anh ở đầu sông em cuối sông’’ (thơ dêi Hoài Vũ), ‘’Sợi nhớ sợi thương’’ (thơ dêi Thuý Bắc). Ki rơhêng vâ tối, troh a mâu hơnăm 1980, âm nhak, tơdrá dêi nhak sih Phan Huỳnh Điểu hiăng mơnhông châk hơngế ăm thơ dêi Xuân Quỳnh, [ă tơdroăng ‘’Thơ tình cuối mùa thu’’, ‘’Thuyền và biển’’, ‘’Sóng’’ [ă hía hé. Nhak sih Phan Huỳnh Điểu hiăng hmâ tối tiah kố: ‘’thơ [ă tơdrá môi tiah prế ngoh nâ ki kot mâ tơdrêng’’. Ngế ki chêh thơ chêh bro, ‘mâi rơnêu tơrêm kơ’noăng chư, mê nhak sih chêh bro, ‘mâi rơnêu tơrêm tơdrá, kô chiâng ai môi [ai hơdruê ki ro tơniâ [ă mơhno tối hiâm mơno tơná púi vâ. Xua mê, tơkéa vâ tối, ai lối tơdế mâu [ai hơdruê dêi nhak sih Phan Huỳnh Điểu, cho [ai hơdruê ki chêh xo thơ dêi mâu vâi ki ê. Nhak sih Phạm Ngọc Khôi tối tiah kố:Loăng Kơnía la triê têa sap ing kong tơnêi peăng kơnho\ng tơnêi têa lơ ai môi tíu ki rơdâ ulâi mê ki vâ kâi vê ngăn hiâm mơno khíu pâ, chôu vế, lơ ai tíu ki rơdâ ulâi kâi vê ngăn ki trâu hơngế dêi tơdroăng mơjo pâ [ă hía hé … hiăng mơnhên tối tơdrá [ă thơ dêi meh Điểu cho môi. Mâu tơdroăng ki mê vâ mơhno tối ivá ki rơkê hlê trâu hơngế, hiâm mơno ki ó rơdêi, ki hlê ple\ng, ki tro, ro tơniâ ăm hiâm mơno rêm ngế tơmâng. Xuân chiâng tối, tâi tâng mâu [ai hơdruê ki meh chêh bro ki hiăng chôu ‘măn tung hiâm mơno rêm ngế, troh hâi kố hiăng kơneăng châk hơngế lâp lu tíu tơníu, plâ khế hơnăm, thăm nếo, sap ing nah tá troh nôkố..

Tơmâng mâu [ai hơdruê dêi nhak sih Phan Huỳnh Điểu, vâi pơrá châ tơmâng hiâm mơno ki hơ-ui pâ, mơjo phe#ng ki trâu hơngế xua mâu tơdrá ki mê pơrá cho tiô tơdrá dêi vâi krâ roh nah la châ ‘mâi bro ăm i ro tơniâ le\m. Thăm nếo, tá mâu [ai ki vâ mơhnhôk lo lăm pêi cheăng, lo tơplâ xâ xuân ối ai drăng tíu ki rơmuăn, tơniâ rơ-eăng. Ti xê to tiah mê, tơdrá hơdruê dêi nhak sih Phan Huỳnh Điểu tơ’lêi chúa vế, hlâu rơbot, klêi mê, mot trâu tung hiâm mơno rêm ngế la lâi xuân tí pâ. Mâu [ai hơdruê dêi pôa hên h^n mâu ‘noăng chư, mâu rơkong tối ki tiah hmâ, tơ’lêi hlê ple\ng la ga le\m tro, pro hiâm mơno hơngui le\m, rơhêng vâ tơmâng, hlê ple\ng: ‘’Nhìn ngôi sao nhấp nháy suốt đêm thâu. Như mắt ai nhấp nháy đang tìm nhau’’ tung [ai hơdruê ‘’Đêm nay anh ở đâu’’; ‘’Ngôi sao như xuống thấp cho …ta gần nhau thêm. Đêm nghe tiếng mưa rơi. Đếm mấy triệu hạt rồi mà chưa vơi nỗi nhớ’’ tung [ai hơdruê ‘’Ở hai đầu nỗi nhớ’’ lơ ‘’Em dang tay, em xoè tay. Chẳng thể nào mà xua tan mây. Mà chẳng thể nào mà che anh được. Chứ rút sợi thương, nay anh chắp mái lợp. Rút sợi nhớ, đan vòm xanh’’ [ă hía hé … Tối môi tiah nhak sih Văn Dung, mơhé vâ tối mơhnhôk, kơbông krếo, la ‘noăng chư, tơdrá ki rơmuăn, ro tơniâ xuân pơrá ai tung rêm mâu [ai hơdruê dêi nhak sih Phan Huỳnh Điểu. Meh chêh hên mâu [ai hơdruê, chêh tối hên tơdroăng phá tơ-ê dêi pó, pin pơrá hiăng ‘nâi troh nhak sih Phan Huỳnh Điểu [ă mâu [ai hơdruê ki ro tơniâ, tung mê, ‘măn ăm pin ‘nâi nhên tung rơxông plâ xa Mih nah vâ to\ng xo dêi tơnêi têa [ă hdroâng mơngế. Xuân chiâng tối, hên h^n mâu [ai hơdruê dêi nhak sih Phan Huỳnh Điểu hiăng chôu ‘măn ăm kuăn pơlê pin tung plâ rơxông mơjiâng [ă mơnhông mơdêk tơnêi têa, ki malối, tung rôh xông pơplâ xâ Pơhlăng [ă xâ Mih nah, ai hên h^n mâu [ai hơdruê ki ro tơniâ.

{ă mâu hnoăng cheăng dêi tơná ki pleăng ăm tơnêi têa, nhak sih Phan Huỳnh Điểu châ kơde#n tối ‘’Chêm mêa ki djâ troăng ahdrối ăm kơvâ âm nhak Việt Nam’’ [ă hiăng châ Tơnêi têa diâp Pri kân Hồ Chí Minh ‘na văn hok nge# thuât. Mơhé ‘nâi kuăn mơngế bố bố tá môi tiah, klêi kot mâ, xông kân, ah krâ pá hro, tro châi tamo, hlâ hía ôh ti roăng kơbố, la tơdroăng ki hía dêi nhak sih Phan Huỳnh Điểu cho tơdroăng ki ôh ti ai ki klâi kâi chêl thiăn tơdroăng ki hiăng hía he#ng [ă mâu ngế ki hâk git âm nhak Việt Nam. Pơ’lâng pôa, pơ’lâng môi ngế ki rơkê kơnía hnúa kân dêi âm nhak Việt Nam-cho nhak sih Phan Huỳnh Điểu.

Nhat Lisa tơplôu