Mâu hâi hdrối kố nah, po mơdĭng Katê hơniâp ro khât a mâu pơlê dêi mơngế Chăm a peăng Hdroh kong polê Khánh Hòa. Idrâp chuât dêi hơkâ, idrâp chuât dêi khiê̆n, mâu túa kơ’nhon xuăng chal krâ rơtế veăng ro trâm mâ dêi mâu vâi kuăn pơlê tung hâi po mơdĭng. Peăng kơ’nâi tơdroăng ki hơniâp ro dêi rôh po mơdĭng cho mâu pơhlêh tung rêh ối pơlê pơla, sap ing troăng prôk châ ‘mêng pro troh mâu tíu ki trâm mâ ối tơdjuôm krip lĕm tâ.

A cheăm Phước Hậu, tíu ki ai 4 to thôn hdrông kuăn ngo Chăm Bà La Môn ƀă lối 11.000 ngế rêh ối, mâu hngêi trăng troăng prôk dế pro pơhlêh tơdroăng prôk lăm ƀă túa rêh ối dêi kuăn pơlê. Sap ing apoăng hơnăm troh nôkố, cheăm hiăng pro klêi 5 tơmeăm ƀă tâi tâng liăn pro vâ chê 5 rơtal liăn a 4 to thôn. Jâ Quảng Thị Kim Thoại, phiu ro ăm ‘nâi:

“Châ ai tơdroăng tơmâng ngăn, tŏng gum dêi Đảng ƀă Tơnêi têa, pơlê cheăm hiăng pơhlêh môi tiah mâu troăng prôk châ ‘mêng pro lĕm vâ vâi krâ kuăn pơlê prôk lăm tơ’lêi hlâu. Plông kơtú ƀa long, tíu ki po mơđah xuân châ ‘mêng pro lĕm vâ vâi krâ kuăn pơlê ai tíu ki vâ xah hêi, kơhnhon xuăng tung rôh po mơdĭng Katê”.

Rơtế ƀă tơdroăng ki ‘no liăn pro mâu troăng prôk, mâu tơmeăm xúa dêi tơnêi têa pơkâ ối tơmiât troh tŏng gum túa rêh kâ ối, mơdêk ivá pêi cheăng, gum kuăn pơlê kơpong hdrông kuăn ngo ƀă kong ngo pêi pro tơƀrê ki pơxúa dêi cheăm. Mâu tơdroăng cheăng hnê hriâm, hnê kih thuât hiăng gum hên rơpŏng hbrâ rơnáu pơhlêh pêt mâu hdrê loăng, mơnăn păn, tăng troăng pêi lo liăn tơ’nôm.

A thôn A Xây, cheăm Tây Khánh Vĩnh, pôa Cao Dáng, krâ pơlê, 71 hơnăm, kuăn ngo Raglai, cho môi tung mâu ngế djâ troăng ahdrối tung pơhlêh pêi cheăng kâ. A ƀăng tơnêi pêt 3 sào krui ƀŏng, pôa hlối păn mơnăn ƀă păn ká, châ pơxúa liăn ngân lối 100 rơtuh rêm hơnăm. Sap ing ki ai khât kố, pôa pơtối mơhnhôk vâi krâ kuăn pơlê tung thôn hriâm ƀối, xúa tung mâu tơdroăng ki ai hlâu dâi rêm rơpŏng. Pôa Ca Dáng tối tiah kố:

“Tơnêi kơpong kong ngo mê pêt mâu hdrê ki tê kơnâ liăn môi tiah pêt plâi krui ƀŏng, chiâ klôh păn ká, păn chu. Á pêi tiô hdrối ăm vâi krâ kuăn pơlê ƀối. Klêi kơ’nâi Tơnêi têa tơkŭm po lâm hnê hriâm túa pêt rak ngăn kơdrum pêt hdrê loăng, môi tiah pêt hdrê loăng ki lâi rak ngăn môi tiah lâi hiăng pơkâ mê tơkŭm hnê hriâm klêi séa ngăn amê, mê á xúa vâ pêi dêi a kơdrum dêi tơná. Krê kuăn pơlê hdrông kuăn Raglai ngin pêi tơƀrê mê vâi krâ pêi tiô ƀối, kuăn pơlê tối á pêi hlo tơƀrê khât mê á xuân mơ-eăm pêi tiô tối há yoh”.

A cheăm Nam Khánh Vĩnh, troăng mơnhông pêi cheăng kâ kơdrum tơrŭm ƀă ôm hyô pơlê pơla xuân dế châ tơmiât vâ mơdêk ki kơnía dêi tơmeăm pêi lo ing chiâk deăng, tăng cheăng pêi ăm kuăn pơlê. Khu pêi cheăng tơrŭm Pêi pêt ƀă Rôe tơmeăm pêi lo ing chiâk deăng Hiệu Linh nôkố ai 30 ha krui ƀŏng kơtôu ngiât. Kơpong kố ối ai long, rơchôa, têa kroăng ƀă têa plông, pro tơ'lêi mơnhông mâu tơdroăng ki mơnúa ngăn, tơbleăng tơmeăm pêi lo ing chiâk deăng ƀă túa lĕm tro pơlê pơla.

Ki rơhêng vâ tối, dâng 90% ngế tung khu pêi cheăng tơrŭm cho hdroâng kuăn ngo, ki hên cho mơngế Raglai ƀă mơngế Tày. Tiô pôa Đoàn Văn Hưởng, Kăn pơkuâ khu pêi cheăng tơrŭm Hiệu Linh, mơnhông ôm hyô pơlê pơla kô pro tơ'nôm tíu tê tơmeăm ƀă po rơdâ roh tơ'lêi tăng cheăng pêi a pơlê.

“Khu pêi cheăng tơrŭm ai troh 90% cho hdrông kuăn ngo. Po troăng túa pơkâ pro ôm hyô pơlê pơla kố, ki hên cho mơđah tơbleăng tơmeăm, túa lĕm tro dêi cheăm, dêi vâi krâ nhŏng o kơpong kố. Ôm hyô châ mơnhông, mơdêk ki kơnía dêi cheăm châ mơdêk hên tâ, tăng cheăng pêi tơ’nôm ăm vâi krâ nhŏng o, pêi châ lo liăn dêi Khu pêi cheăng tơrŭm xuân châ hên tâ tâng vâ pơchông ƀă dế cheăm nôkố”.

Hneăng hơnăm 2021-2025, tâi tâng kơxô̆ liăn ngân Tơnêi têa ƀă kong pơlê pơkâ pêi pro 3 Tơdroăng pơkâ dêi tơnêi têa a Khánh Hòa châ lối 3.300 rơtal liăn. Tung mê, Tơdroăng pơkâ dêi tơnêi têa mơnhông cheăng kâ - rêh ối kơpong hdroâng kuăn ngo ƀă kong ngo châ xing xoăng lối 1.920 rơtal liăn.

Kơxô̆ liăn kố veăng kum mơjiâng pro hngêi nếo vâ chê 1.700 rơpŏng, tŏng kum pơ'lêh cheăng ăm vâ chê 3.000 rơpŏng kơtiê ôh tá ai tơnêi pêi kâ; tơdrêng amê tŏng kum têa ôu kâ hum roh ăm lối 1.000 rơpŏng ƀă 'no liăn pro 20 tíu mơ'no têa tơkŭm. Mâu troăng hơlâ ôh tá xê to tŏng kum mâu tơdroăng ki kal mê ối pro tơ'lêi hlâu vâ kuăn pơlê tơniăn tung rêh ối, chôa 'lâng mơnhông pêi cheăng kâ.

Laga, vâ kơxô̆ liăn mơnhông châ tơƀrê ton troh tá ah, tơdroăng tơbleăng pêi kal tơrŭm ƀă tơdroăng kal vâ, tơdroăng pêi cheăng ƀă ivá châ achê dêi rêm pơlê pơla. Hngêi trăng, troăng klông kal rơtế ƀă hnê kih thuât, tŏng kum cheăng kâ ƀă po rơdâ mâu túa pêi ki hiăng châ tơƀrê. Kuăn pơlê xuân kal châ veăng rah xo túa pêi, hbrâ tơkŭm pêi cheăng ƀă tăng tíu tê tơmeăm pêi lo.

Jâ Chamalea Thị Thủy, Kăn pơkuâ Khu ngăn hdroâng kuăn ngo ƀă tơdroăng loi tĭng - tiô khôp kong pơlê Khánh Hòa, ăm 'nâi tung la ngiâ, kong pơlê pơtối mơnhên mơnhông cheăng kâ kơpong hdroâng kuăn ngo ƀă kong ngo cho hnoăng cheăng ki kal.

“Tung la ngiâ, kong pơlê Khánh Hòa mơnhên tơdroăng mơhnhôk tâi tâng mâu kơxô̆ liăn tơkŭm ăm tơdroăng mơnhông cheăng kâ kơpong hdroâng kuăn ngo kong ngo - cho hnoăng cheăng ki xiâm pơla hơnăm 2025-2030. Kong pơlê Khánh Hòa xuân mơnhên mâu tơdroăng ki xiâm, ki kal vâ mơnhông ki pơxúa, ki rơdêi dêi kơpong kong ngo, ing mê, mơhnhôk kơxô̆ liăn tơtro vâ mơnhông kơpong hdroâng kuăn ngo ƀă kong ngo rế hía rế lĕm tro tâ".

Ing mâu troăng prôk gum ăm tơdroăng rêh ối, leh mơdĭng troh mâu túa pơkâ pêi cheăng kâ ƀă troăng pêi ôm hyô pơlê pơla, tơdroăng ki hơ'lêh a kơpong hdroâng kuăn ngo ƀă kong ngo Khánh Hòa ăm hlo hnoăng dêi mâu troăng hơlâ tŏng kum drêng châ tơdjêp ƀă tơdroăng ki rơhêng vâ khât. Ki pơxúa krá tơniăn ôh tá xê to a kơxô̆ liăn 'no cheăng, mê ối a tơdroăng ki mơjiâng cheăng pêi tơtro, mơnhông ivá ƀă gum kuăn pơlê mơ-eăm xêh.