A hên pơlê cheăm dêi kuăn pơlê hdrông kuăn ngo cheăm Tân Hội, kong pơlê Lâm Đồng kuăn pơlê dế rế hía rế pơhlêh túa pêt tơmeăm khoăng, rah xo mâu hdrê pêt ki tơtro vâ mơdêk ki tơƀrê ‘na pêi lo liăn ngân. Mâu xiâm kơchâi pêt drêh ngiât lĕm a kơpong tơnêi hdrối nah bu pêt to báu môi rơnó, mâu kơdrum kơphế ki hiăng krâ châ pơklĕp tơkâng ki dâi lĕm, plâi kơtóu hên tâ.

A ƀuôn Bia Ray, rơpŏng ngoh K’Ming ai 1 ha 6 sao tơnêi pêt tơmeăm, tung mê ai 8 sào klâng báu, 6 sào kơphế ƀă 2 sào pêt kơchâi. Teăng ăm tơdroăng rak vế ƀăng tơnêi pêt báu môi rơnó ki ôh tá kơpâu lĕm, ngoh pơhlêh pêt kơchâi, hlối pơklĕp tơkâng kơphế ƀă pêt hdrê báu ki lĕm. Kơnôm tiah mê, rêm hơnăm rơpŏng ngoh châ xo liăn dâng 200 rơtuh, ai liăn ngân pêi lo tơniăn ƀă ai liăn ngân pêi pêt tơmeăm ki ê. Hvái ngăn mâu tơdroăng ki pơhlêh tung cheăng kâ dêi rơpŏng hngêi, ngoh K’Ming phiu ro:

“Sap ing pơhlêh môi iâ tơnêi pêt kơchâi hiăng pro pơxúa kơxô̆ liăn châ xo tơniăn ăm rơpŏng hngêi. Pakĭng mê, rơpŏng hiăng pơklĕp tơkâng kơphế, pêt mâu hdrê báu ki lĕm. Cheăng kâ rơpŏng hiăng tơniăn ƀă hiăng tơtêk rêm hâi”.

Túa pêi môi tiah rơpŏng ngoh K'Ming dế châ hên rơpŏng kuăn pơlê hdroâng kuăn ngo a cheăm Tân Hội pêi pro ƀối. Ing tơdroăng mơhnhôk, hnê mơhno dêi kăn ƀô̆ cheăm, kuăn pơlê chôa 'lâng hơ'lêh túa pêi pêt, khên tơnôu hơ'lêh hdrê pêt ki ôh tá dâi lĕm chiâng mâu túa pơkâ ki tơtro tâ. Pôa K'Mơi, kăn pơkuâ thôn Đoàn Kết, cheăm Tân Hội, ăm 'nâi:

“Tung pơla hdrối nah, thôn hiăng tơkŭm mơhnhôk vâi krâ kuăn pơlê pơhlêh pêt mâu hdrê loăng môi tiah pêt loăng yâu păn hdrong, ko tah xiâm kơphế ki hiăng krâ ‘mâi pêt kơchâi, ing mê tơdroăng rêh ối dêi vâi krâ kuăn pơlê hiăng châ mơdêk hlo nhên”.

Tơdroăng ki hơ'lêh a Tân Hội ôh tá xê to mơhno ing mâu túa pơkâ pêi cheăng châ tơƀrê mê ối tung hiâm mơno mơjiâng thôn pơlê nếo, rak vế kong prâi ƀă mơnhông hiâm mơno pơkuâ dêi pơlê pơla. A ƀuôn Srê Đăng, tíu ki châ rah xo mơjiâng túa thôn pơlê nếo tiô túa, vâi krâ kuăn pơlê rơtế mơgrúa lĕm troăng prôk tung pơlê, pêt reăng, ‘mêng pro lĕm kơpong kuăn pơlê ối ƀă pêi dêi kdrum deăng. Tung pơla kố, mâu ngế ki châ kuăn pơlê loi nhuô̆m mơdêk hnoăng mơhnhôk, djâ troăng ahdrối vâ kuăn pơlê rơtế veăng pêi. Pôa Liêng Hót Ha Kim, ngế ki châ kuăn pơlê loi nhuô̆m a buôn Srê Đăng, tối ‘na túa ki mơhnhôk kuăn pơlê mơjiâng thôn pơlê nếo:

“Tung pơla mơjiâng, ngin hiăng hnê tối troh vâi krâ nhŏng o pêi pro gô̆m văng mơgrúa lĕm hyôh kong prâi a mâu troăng pơlê, pêt reăng pơla 2 pâ troăng tung pơlê. Malối, cho mơhnhôk pơhlêh dêi ƀăng tơnêi kơphế ki hiăng krâ chiâng pêt kơchâi, plâi pôm ƀă mâu hdrê pêt ki plâi kơtóu lĕm, tê yă kơnâ”.

Ki khât kố a Tân Hội ăm hlo, hnoăng dêi ngế djâ troăng ahdrối cho kăn ƀô̆ pơlê cheăm, ngế ki châ kuăn pơlê loi nhuô̆m dế gum kuăn pơlê pơhlêh sap ing pêt tiô túa ki hmâ chiâng hbrâ rơnáu riân ngăn ki tơƀrê, veăng tơdjuôm ivá mơjiâng thôn pơlê nếo.

A cheăm kơpong hngế hngo Quảng Sơn, mâu tơdroăng pơkâ dêi tơnêi têa rơtế ƀă tơdroăng tŏng gum ăm hdrê, tơmeăm, kih thuât dêi kăn pơkuâ ƀă mâu tíu pêi cheăng dế gum kuăn pơlê mơnhông túa rêh kâ ối. Cheăm ai lối 23.000 ngế kuăn pơlê, tung kuăn pơlê hdrông kuăn ngo châ lối 50%.

Rơpŏng jâ Nguyễn Thị Nẩy a thôn 3A hdrối nah ối tung rơpŏng kơtiê xua kơdrum kơphế hiăng krâ. Châ Khu ngăn tơdroăng cheăng kâ – Cheăng lêng gâk kring Quảng Sơn, Kuân khu 5 gum pêi ăm kơdrum, klâi kơ’nâi pái hơnăm, ki lĕm dêi hdrê pêt tiô tối hdrối châ 5 tă tung ha, vâ chê péa xôh tâng vâ pơchông ƀă hdrối. Hluăn ing kơtiê, jâ tối pơklĕp tơkâng, ki rơkê ‘na rak ngăn kơdrum loăng, gum mâu rơpŏng xơpá rơtế mơnhông pêt mâu hdrê loăng.

“Hdrối nah, cheăng kâ rơpŏng hngêi xơpá, kơdrum kơphế hiăng krâ, ki plâi kơtóu gá bu iâ. Kơnôm tíu pêi cheăng mố đô̆i tŏng gum phon rơvât, pơklĕp tơkâng ‘mêng pêi kơdrum ƀă hnê kih thuât mê kơdrum kơphế xông kân lĕm tâ, rơpŏng xuân hiăng hluăn ing kơtiê. Nôkố á ối tối ăm ngế ki ê pơklĕp tơkâng châ vâi krâ kuăn pơlê ki xơpá rơtế pơklĕp tơkâng, mơnhông pêt kơphế”.

A cheăm Quảng Sơn, mâu túa pơkâ tŏng gum ro hdrê, păn mơnăn, pêt loăng yâu păn hdrong rơtế ƀă pơhlêh ngăn kơphế dế veăng gum pơhlêh túa rêh kâ ối, pêi lo liăn tơ’nôm ăm kuăn pơlê. Troh mơ’nui hơnăm 2025, tâi tâng ối 134 rơpŏng kơtiê, châ 2,7%, tung mê ai 98 rơpŏng kuăn pơlê hdrông kuăn ngo; kơxô̆ rơpŏng vâ chê kơtiê cho 90 rơpŏng, châ 1,87%.

Rơtế ƀă tơdroăng tŏng gum pêi pêt, mâu tơdroăng pơkâ dêi tơnêi têa ối veăng gum pro hngêi trăng troăng prôk ƀă mâu tơmeăm kal ki ê, pơhlêh tơdroăng rêh kâ ối, tơdroăng túa lĕm tro a kơpong hdrông kuăn ngo. Tiô tơkŭm dêi kong pơlê tâi tâng kơxô̆ liăn gum ăm cheăm Quảng Sơn tung pơla tơbleăng pêi mâu tơdroăng châ lối 200 rơtal. Pôa Đoàn Văn Phương, Kăn hnê ngăn Vi ƀan cheăm Quảng Sơn, mơnhên tối:

“Klêi kơ’nâi lăm ngăn ƀă tơkŭm tâi tâng mê tung hneăng ki kố, tâi tâng cheăm châ tŏng gum ƀă kơlo liăn lối 200 rơtal. Ƀă kơlo liăn ki kố, cheăm Quảng Sơn châ pơxúa hên khât. Malối, ngiâ méa thôn pơlê xuân môi tiah kơlo rêh ối, kơxô̆ liăn pêi lo dêi vâi krâ nhŏng o kuăn pơlê, malối cho tơdroăng rêh ối hiâm mơno xuân châ mơdêk”.

Sap ing Tân Hội troh Quảng Sơn, mâu tơdroăng pơkâ dêi tơnêi têa dế veăng gum pro pơhlêh túa rêh kâ ối, kơdroh kơtăn mơnhông a kơpong hngế hngo, kơpong hdrông kuăn ngo. Lâm Đồng nôkố ai lối 683.000 ngế kuăn pơlê hdrông kuăn ngo, châ 17,6% pơ’leăng mâ mơngế tung lâp kong pơlê. Vâ tơmiât roh pơkâ pêi troh hơnăm 2030 ôh tá ai xếo rơpŏng kơtiê, kong pơlê kal krâ kơxô̆ liăn pêi cheăng ƀă mơdêk ivá pêi cheăng, tŏng gum túa rêh ối tơniăn ƀă mơdêk hiâm mơno mơ-eăm xêh dêi kuăn pơlê. Drêng kuăn pơlê hdrông kuăn ngo hbrâ rơnáu pơhlêh nếo túa tơmiât, túa pêi, kơxô̆ liăn tŏng gum kô chiâng tơdroăng ki kal ăm kơdroh kơtiê krá ton, mơjiâng pơlê cheăm phâi hơtôu, rơkê plĕng, kro mơdrŏng.