Idrâp chêng chuât xơtó tung dế hngêi trá dêi ƀuôn Puăn, cheăm Ea Phê, kong pơlê Dak Lak, rơtế ai tá túa kơhnhon xuăng ki lĕm ro mơhno tối môi rơnó leh tơbleăng hiăng vâ chê troh. Rơtế ai tung mâu hâi ki thâ tơbrê rak ngăn dêi kơdrum loăng hbrâ vâ mot tung rơnó krí xo, mâu vâi krâ ƀă khu hơdruê xuăng dê pơlê thâ pơtâp, mơhriâm vâ veăng mơđah a Leh tơbleăng sầu riêng kong pơlê Dak Lak a la ngiâ. Ƀă kuăn pơlê a tíu kố, leh tơbleăng ôh tá xê to hâi ki hơniâp ro dêi plâi sầu riêng mê ối cho roh ki vâ mơhno tối khôi túa, vêa vong túa lĕm tro Tây Nguyên troh ƀă pú hmâ achê, hơngế. Pôa Y Čư Aun, môi ngế a ƀuôn Puăn tối ăm ngin ‘nâi, leh tơbleăng hiăng vâ chê troh mê rêm ngế pơrá kơhnâ khât tung tơdroăng ki pơtâp, mơhriâm:

“Ai po leh tơbleăng Sầu riêng la ngiâ, mê khu tô chêng ƀuôn Puăn ngin kơdo mơ-eăm má môi vâ veăng tô chêng ƀă kơhnhon xuăng ăm i lĕm tro tâ. Á pói rơhêng vâ leh tơbleăng sầu riêng vâ vâi krâ-nhŏng o pin châ mơnhông ‘na pêi cheăng kâ, pêt sầu riêng, púi tơngah sầu riêng tê châ yă kơnâ, tơniăn ăm tơdroăng rêh kâ ối kuăn pơlê”.

Cho kơpong ki pêt hên plâi ai dâng 850 ha plâi sầu riêng, cheăm Ea Phê ngăn Leh tơbleăng Sầu riêng ôh tá xê to roh ki vâ châ tơbleăng mơhno kế tơmeăm ki pêt mơjiâng mê ối cho roh ki vâ tối tơbleăng túa lĕm tro dêi 23 hdrông mơngế ki dế rêh ối a cheăm kố. Klêi kơ’nâi hâi ki tơniăn kêi Hâi xah hêi Túa lĕm tro mâu hdrông kuăn ngo hơnăm kố hiăng tơ’mot lối 25.000 ngế, mê cheăm pơtối hbrâ pêi pro mâu túa lĕm tro, pơchên hmế kơchâi, mơhno mơđah tơmeăm OCOP ƀă mơnhông ôm hyô pơlê pơla hnối ai pêi pro tá hnoăng rak vế túa lĕm tro. Tiô jâ Nguyễn Thị Kim Oanh, Kăn hnê ngăn Vi ƀan cheăm Ea Phê tối, tơdroăng ki lĕm tro dêi cheăm a leh tơbleăng mê, cho pêi pro mâu hnoăng cheăng ki vâ tơbleăng, mơhno túa lĕm tro dêi hdrông Bru-Vân Kiều, hnối pêi pro tơdrêng tá mơnhông kơvâ ôm hyô pơlê pơla.

“Veăng pêi pro a tơdroăng Leh tơbleăng sầu riêng roh má môi hơnăm 2026 kong pơlê Dak Lak, cheăm Ea Phê xuân hiăng mơjiâng hnoăng pêi pro mâu tơdroăng, trối pế pơchên hmê kơchâi vâ tơbleăng mơhno, klêi mê, mơđah ‘măn mơhno mâu tơmeăm châ dó inâi OCOP ƀă mơđah mâu tơdroăng cheăng dêi mơngế Bru-Vân Kiều. Ki lĕm ro dêi cheăm mê cho po troăng prôk ƀă a la ngiâ ah kô châ mơnhông kơvâ ôm hyô pơlê pơla ƀă hdrông mơngế Bru-Vân Kiều”.

A cheăm Krông Pač, cho tíu ki po hên tơdroăng ki tê plâi sầu riêng tung hneăng leh tơbleăng mê, xuân hiăng thâ pêi pro mâu tơdroăng cheăng ki kal. Pakĭng tơdroăng ki mơđah tơbleăng tê kế tơmeăm dêi kong pơlê, mê cheăm Krông Pač ối tơkŭm po thăm 5 hnoăng cheăng ing tơdế khế 8 troh apoăng khế 9. Pôa Lại Đức Đại, Kăn hnê ngăn Vi ƀan cheăm Krông Pač, tối ăm ‘nâi, túa cheăng ki tơbriât tê rôe yă plâi kố púi tơngah kô mơjiâng thăm tơdroăng ki tơrŭm pơla mâu ngế ki pêt tung kơdrum, khu mơdró ki hmâ rôe ƀă hnoăng cheăng ki mơ’no tê, tơdrêng amê, tơveăng gum mơjiâng inâi sầu riêng Dak Lak tro tiô tơdroăng ki nếo.

“Cheăm ngin pói tơngah hên tung hnoăng cheăng ki tê mơ’no yă plâi sầu riêng, kố cho roh ki tơ’lêi hlâu vâ po túa cheăng ki nếo vâ châ tơrŭm tung tê rôe plâi tro tiô tơdroăng ki pơkâ tung pêi chiâk pêi deăng, xuân cho roh ki tơ’lêi vâ châ tơbleăng mơhno inâi plâi sầu riêng Krông Pač tối krê ƀă sầu riêng dêi kong pơlê Dak Lak tối tơdjuôm”.

Leh tơbleăng Sầu riêng kong pơlê Dak Lak po sap ing hâi lơ 15/8 troh tâi hâi lơ 2/9, tung mê ai po hên mâu tơdroăng ki lĕm tro, ôm hyô, mơhnhôk thế tơrŭm tê mơdró mơ’no liăn cheăng ƀă tơrŭm tung tê mơdró plâi sầu riêng. Kố cho roh apoăng leh tơbleăng kô châ tơkŭm po ki kân a râ kong pơlê, hdró hvêa chêng prôk ing môi tơdroăng  cheăng dêi môi tơring hdrối nah chiâng môi tơdroăng leh tơbleăng dêi kơvâ cheăng ki xiâm kố. Pôa Trần Hồng Tiến, Kăn hnê ngăn Túa lĕm tro, Tơ’noăng Ivá ƀă Ôm hyô kong pơlê Dak Lak púi tơngah:

“Ngin púi tơngah a leh tơbleăng roh kố ah kô tơdah lối 300.000 ngế tơmối troh pôu ngăn, ôm hyô a kong pơlê Dak Lak. Pakĭng mê, kô gum thăm mơdêk inâi dêi sầu riêng Dak Lak troh a kơchơ tung tơnêi têa ƀă kong têa ê, ing mê, mơjiâng chiâng inâi krê. Kô ai hên tơdroăng cheăng pakĭng vâ mơhno tơbleăng, tối tơbleăng um méa túa lĕm tro, ‘na kuăn mơngế dêi kong pơlê Dak Lak, ing mê, mơjiâng ivá mơnguân, ki lĕm tro vâ tơ’mot tơmối mot ôm hyô, pro lân rơdâ rơdih ki kơnía kơnâ dêi plâi sầu riêng Dak Lak troh tung lâp tơnêi têa ƀă mâu kong têa tung lâp plâi tơnêi”.

Dak Lak dế kố ai vâ chê 45.000 ha plâi sầu riêng, châ lối 20% kơxô̆ ƀăng tơnêi sầu riêng dêi lâp tơnêi têa. Hơnăm 2025, kơlo ki tê mơ’no plâi sầu riêng ai dâng 1 rơtal 100 rơtuh USD, djâ plâi sầu riêng chiâng môi tung mâu kơvâ ki ó rơdêi dêi kong pơlê. La pa rŏng mâu tơdroăng ki mê, cho tơdroăng rêh kâ ối dêi dâng chât rơpâu rơpŏng kuăn pơlê, cho tơdroăng ki pơhlêh dêi hên pơlê cheăm ƀă ivá cheăng vâ pơtối rak vế mâu tơdroăng ki kơnía git tiô khôi hmâ dêi vâi krâ roh nah.

Leh tơbleăng Sầu riêng kong pơlê Dak Lak roh má 1 xua ti mê pơtroh ki ai pơxúa kân khât dêi môi tơdroăng ki vâ mơhno tơbleăng ‘na kế tơmeăm. Mê cho roh ki vâ tơdjêp pơla mâu khu ki pêi pêt troh  a kơchơ ki kân, tơrŭm mơnhông kơvâ ôm hyô ƀă hnối rak vế túa lĕm tro, chôa mơjiâng um méa kong pơlê Dak Lak cho tíu ki troh tơkŭm dêi mâu rơnó plâi ngeăm ƀă kơpong mơhno túa lĕm tro ‘na chêng koăng ki kơnía git. Drêng mâu rơ-rêk dêi chêng hiăng chuât tung dế rơnó plâi sầu riêng tum xuân cho roh ki kơpong tơnêi Tây Nguyên pơtroh ăm pú hmâ tung tơnêi têa ƀă lâp plâi tơnêi môi tơdroăng ‘na kong pơlê ki ‘nâi mơdêk dêi kơvâ cheăng chiâk deăng, châ pơtối rak vế dêi khôi túa, vêa vong ƀă vâ prôk troh a tơdroăng ki mơnhông tơtêk khât.