VOV4.Sêdang - Tơ-uân drêng “kong măng, kong gâ’’, tơkôm drêng ai troăng hơlâ pơ’lêh tơnêi kong ki ôh tá lĕm xếo a tơring tíu tơkăng kong Čư̆ Prông, kong pơlê Gia Lai vâ pêt loăng kơxu, hneăng hơnăm 2008 – 2010, mê mâu khu tê mơdró hiăng kếo loăng, hdi xo tơnêi vâ pêt hrĭng hectar kơxu tung tơnêi kong. Mơhé hiăng châ ‘nâi hên hơnăm kố, la xuân tá hâi châ rup mâu ngế ki pro xôi, kong pơlê Gia Lai xuân tá hâi châ pơxâu phâk, tơleăng tơdroăng mê.

Pôa Nguyễn Anh Vũ, Ngế pơkuâ rak ngăn kong ki rak kơnhŏng tea Ia Puč, tơring Čŭ Prông ăm ‘nâi, 395,8 ha kong tro mâu khu mơdró ko ‘nhiê, hdi tơnêi dêi 9 poh xá (889, ing 919 troh 924, poh xá 229 ƀă 019A), tơnêi kong dêi tíu kố rak ngăn. Tung mê, 200 ha hiăng pêt loăng kơxu xông ngiât lĕm, dế kúa xo chhá. Mê cho, tơnêi pêt loăng kơxu akố loăng gá hiăng kân châ 20-30cm. Kơtăn kố, dâng 2 hơnăm, tung pơla pêt rak ngăn a tơnêi ki mê, kăn ƀô̆ rak ngăn kong châ hlo ai chât ngế kuăn pơlê ki ối a mâu tíu ki ê châ vâi mơhá kuá chhá kơxu. Tiô pôa Vũ tơdroăng kố kum mâu tíu ki pêt kơxu pêi tơdroăng ôh tá tro a tơnêi kong ki kơtôa inâi mơngế ki pêt:

“ ‘Na hơnăm dêi loăng kơxu, tiô á hlo tơnêi ki mê châ pêt a pơla hơnăm 2008-2010 nah. Ngin châ hlo mâu kuăn pơlê kúa chhá kơxu, vâi kuá chhá mê la vâi ôh tá ‘nâi kơxu dêi khu pêi cheăng ki lâi. Klêi kơ’nâi kơ-êng klêng tê, vâi tối mâu tíu ki ê tăng vâi thế lăm kúa chhá kơxu”.

1.200 ha kơxu hiăng kân dế troh hơnăm kúa xo chhá ki “tong pêt’’ kơtăn kố lối chât hơnăm a tơring Čŭ Prông

Pơla “môi pâ rơmăng, môi pâ bâ” tung pêi pro tiô troăng hơlâ Hơ’lêh kong ki kơtiê pơ’lêh pêt loăng kơxu a tơring Čŭ Prông, kong pơlê Gia Lai, ai lối 1 rơpâu 200 ha kong dêi khu rak ngăn kong rak kơnhŏng têa Ia Puch hiăng tro ko ‘nhiê, hdi tơnêi vâ pêt loăng kơxu. Laga, troh nôkố, nếo bú ai vâ chê 870 ha xua kuăn pơlê hdi xo ki hiăng ‘nâi nhên.

Krê ƀă 359,8 ha kong ki u ối, mê Khu séa ngăn kong pơlê Gia Lai tối tiah kố, ngế pơkuâ rak ngăn kong hiăng ‘nâi, la ôh tá tối tơbleăng (Mơgêi dêi khu Séa ngăn kơxô̆ 11/KL - TTr khế 9/2019). Tung rôh riân ngăn kong hơnăm 2014, ngế pơkuâ ngăn kong ối riân tá kong pêt kơxu ki oh tá tro luât a tơnêi pêt kong dêi tíu pêi cheăng. Khu séa ngăn kong pơlê Gia Lai xuân hiăng tối nhên, mâu ngế  ki lâi ko ‘nhiê kong, hdi tơnêi kong akố cho mâu khu mơdró.

Sap hơnăm 2019, klêi châ pơcháu tơdroăng cheăng, Kơ koan Kăn sát Séa ngăn (kŏng an kong pơlê Gia Lai hiăng tơleăng tơdroăng mê, pơxâu phâk 2 ngế cho Nguyễn Thị Hương ƀă Phan Quốc Huy (cho mâu ki pơkuâ rak ngăn kong Ia Puch tung pơla hơnăm sap 2008-2012 vâ séa ngăn tơdroăng xôi “ôh tá vâ rak ngăn krâu khât pro chiâng ai tơdroăng mơhía kong hên”. Mơhé tơnêi pêt kơxu tro pêt hmâng vâ mê ga achê tơnêi kong ki pơ’lêh pêt kơxu mê kong pơlê Gia Lai pơcháu ăm mâu tíu pêi cheăng: Kŏng ti Veăng tơlo liăn ‘no pêi cheăng Quốc Cường Gia Lai, Kŏng ti Tê mơdró tơmeăm ăm kong têa ê dêi Quang Đức, Kŏng ti pêi cheăng tiô rơnó môi tung khu Kơxu Čŭ Prông, Kŏng ti pêi cheăng tiô rơnó kơxu Trung Nguyên, la troh nôkố, mâu ki pro xôi mê xuân ôi “kơtôa hâi teăm ‘nâi”. 

Hơnăm 2019, Khu séa ngăn kong pơlê Gia Lai tăng ngăn tối mâu ki pro xôi mê cho mâu khu mơdró, la troh nôkố, kong pơlê Gia lai xuân hâi vâ tối nhên tơdroăng mê

Pôa Phạm Vũ Tú, Kăn phŏ hnê ngăn Vi ƀan tơring Čŭ Prông ăm ‘nâi:

“Tơring ngin ai hnoăng cheăng tơrŭm ƀă mâu kơvâ cheăng dêi kong pơlê vâ tơrŭm mơnhên, châ ‘nâi hlo mâu khu tơrŭm, mâu ngế ki pro xôi luât. Ngin púi vâ kơ koan khu râ pơkuâ cheăng dêi kong pơlê rĕng tơleăng mơnhên klêi tơdroăng, vâ rak ngăn tơnêi têa châ pêi tơ-ƀrê má môi tung hnoăng heăng rak ngăn kong ki u ối ƀă tơnêi kong ki hdi xo ôh tá tro luât”.

Rơpâu ha kong tro ko ‘nhiê, la xua hrá châ ‘nâi, mê hrĭng ha kơxu hiăng hlo pêt hmâng vâ, ki vâ tối mâu kăn pơkuâ ôh tá rơkê tơxâng tung pơkuâ rak ngăn kong a tơring Čư Prông. Tơdroăng séa ngăn, pơxâu phak mâu ngế ki pro xôi a kong pơlê xuân hrá, pro pá chiâng ai tơdroăng ‘mêi tơdjâk troh ki vâ tơ-ƀrê dêi kong a kong pơlê Gia Lai.

Nguyễn Thảo chêh

Gương tơplôu ƀă tơbleăng