Troăng kân xŏn lối 1 km 7 mot a ƀon Bu Sir, cheăm Quảng Sơn, kong pơlê Lâm Đồng hâi kố kân rơdâ, krúa lĕm, tơdjêp mâu toăng hngêi triăn hơniâp tung dế mơngiơk dêi kơphế ƀă ngo kong. Kuăn pơlê prôk lăm, pơto tơmeăm pêi lo ing chiâk deăng tơ’lêi hlâu; troăng pơlê, kơtâu kân rơdâ, tơdroăng rêh ối tung pơlê tơniăn, triê̆n hơniêp. Jâ H’Thoan, ngế kuăn pơlê Bon Bu Sir tối ăm ‘nâi, lâp pơlê hiăng rơtế veăng mơ’no hâi pêi cheăng, pleăng tơnêi, rơtế Tơnêi têa mơjiâng troăng kân kố.

Ƀă xuân tiô jâ H’Thoan, pôa Y Long, krâ pơlê hlối pro kăn pơkuâ thôn hiăng veăng gum hên tơdroăng pêi cheăng. Pôa khŏm mơ-eăm troh rêm rơpŏng mơhnhôk kuăn pơlê pleăng tơnêi, tơdjuôm ivá po troăng kân.

“Hdrối nah mê, troăng prôk gá xơpá khât, kơnôm ai pôa Y Long lăm troh a rêm hngêi mơhnhôk vâi krâ nhŏng o pleăng tơnêi, veăng tơlo pro troăng. Nôkố troăng lĕm, rơxế ô tô, rơxế hon đa prôk lăm tơ'lêi hlâu, maluâ pin prôk chêng xuân krúa lĕm, hơniâp ro há’’.

Pôa Y Long cho môi tung lối 880 ngế ki châ kuăn pơlê loi tơngah tung kuăn pơlê hdroâng kuăn ngo dêi kong pơlê Lâm Đồng. Ôh tá xê to mơhnhôk pro troăng, djâ troăng ahdrối tung pêi cheăng kâ, pôa ối ai rơkong tơpui ki kal tung pơlê pơla, veăng kum hnê tối, tơbleăng 'na luât, tơleăng mơnhên mâu tơdroăng ki tơhôu tơhêng, mơjiâng tơrŭm môi tuăn ƀă rak tơniăn ing pơlê cheăm.

Pôa đi đo trâm mâ, tơpui tơno, hnê pơchân vâi krâ nhŏng o ƀă kuăn cháu rak vế pêi pro tiô luât, pôi tá hmâng mâu ki 'mêi pơlông djâ, pôi tá tơhôu tơpâm dêi rơpó, tong hơ'vĕng kế tơmeăm; tơkŭm pêi cheăng kâ, pêi lo kế tơmeăm, mơjiâng tơdroăng rêh ối. Ƀă pôa, vâ vâi krâ nhŏng o tơmâng ƀă pêi pro tiô mê ahdrối tơná pôa ƀă rơpŏng hngêi tơná thế djâ troăng ahdrối.

“Mơhnhôk vâi krâ nhŏng o pêi pro ăm tro, ôh tá tiô rơkong vâi tối, hêng hôu ôh tá tơmâng rơkong pơlông kố ki mê cho ôh tá tro. Hêng hôu ôh tá xiăn pâm kế tơmeăm, ôh tá ‘nhê, ôh tá tong tơmeăm… Tơmiât to pêi cheăng tê. Ki hdrối, pin athế hnê tối ăm kuăn 'nĕng rơpŏng hngêi tơná, kơdrâi kuăn rơpŏng hngêi tơná klêi mê nếo tối ăm vâi vâ tơmâng’’.

Tâng môi tiah a ƀon Bu Sir ai tơdroăng ki djâ troăng ahdrối, achê dêi pôa Y Long, krâ pơlê ƀă hên hơnăm pơtối pơlê châ inâi pơlê mơhno túa lĕm tro, tơdroăng gâk kring, tơniăn lĕm, tơdroăng rêh ối kuăn pơlê rế hía rế mơnhông, mê a cheăm Bảo Thuận, pôa K'Tiếu, krâ pơlê, thôn Duệ xuân cho môi ngế ki châ kuăn pơlê loi tơngah, hiăng kum pơlê hdroâng kuăn ngo K'Ho thôn Duệ rak vế, mơnhông khôi túa lĕm tro.

Cho ngê̆ nhân tôu chêng tơgôu koăng tiô khôi vâi krâ nah, pôa kơhnâ hnê tôu chêng tơgôu koăng ăm khu rơxông nếo, hnê kuăn pơlê tah lôi mâu khôi túa ki ôh tá tro, tơrŭm mơnhông pêi cheăng kâ ƀă rơtế dêi pó rak vế gâk kring, kring tơniăn.

Pôa đi đo veăng tung mâu rôh hôp a pơlê cheăm vâ 'nâi tơdroăng pơkâ, troăng hơlâ, klêi mê hnê tối ăm dêi rơpŏng hngêi, hdroâng hdrê ƀă vâi krâ nhŏng o ƀă túa ki achê, tơ'lêi hlê. Ing mâu tơdroăng ki nhên tung tơdroăng rêh ối, pôa K'Tiếu, krâ pơlê kơhnâ mơhnhôk rêm ngế rak vế pêi pro tiô luât, rêh ối tơrŭm, pôi tá ăm mâu tơdroăng tơhôu tơhêng ki kŭn chiâng tơdroăng ki ôh tá tơniăn.

“Pin athế kơhnâ veăng tung mâu rôh hôp vâ châ tơmâng mâu troăng hơlâ, luât pơkâ dêi Đảng ƀă luât dêi Tơnêi têa, klêi mê vêh hnê tối ăm dêi rơpŏng hngêi, ăm pơlê pơla ƀă ăm hdroâng hdrê dêi tơná. Pin mơhnhôk, djâ mâu troăng hơlâ, luât pơkâ xúa tung tơdroăng ki ai khât vâ ăm vâi hlê plĕng.’’

Sap ing Quảng Sơn troh Bảo Thuận ƀă hên kơpong hdroâng kuăn ngo ki ê, khu vâ chê 900 ngế ki châ kuăn pơlê loi tơngah dế chiâng kông tơdjêp pơla kuăn pơlê ƀă khu râ kăn pơkuâ, Măt trâ̆n ƀă khu lêng Kŏng an. Ƀă tơdroăng ki hlê plĕng tơnêi tíu ƀă rơkong tơpui ki ai pơxúa tung pơlê pơla, vâi veăng kum djâ troăng hơlâ, luât troh rêm rơpŏng hngêi; teăm châ 'nâi, tơleăng mơnhên mâu tơdroăng tơhôu tơhêng, mơhnhôk vâi krâ nhŏng o pôi tá pro xôi luât, pôi tá hmâng mâu rơkong ki pơlông djâ pro tơklâ tơdroăng tơrŭm.

Hnoăng cheăng mê ối châ mơdêk ing mâu túa pơkâ pơkuâ a pơlê pơla. Troh nôkố, Lâm Đồng hiăng mơjiâng 214 túa pơkâ pơkuâ xêh 'na gâk kring, tơniăn ai tơdroăng ki veăng dêi mâu ngế ki kuăn pơlê loi tơngah, tung mê 186 túa pơkâ pêi cheăng đi đo, tơƀrê. Mâu túa pơkâ môi tiah "Hngêi khôp hơniâp lĕm", "Idrâp loa kring tơniăn lĕm", "Chuât teng nĕng kring tơniăn lĕm", "Kơpong kuăn pơlê rêh ối tơniăn 'na gâk kring, kring tơniăn lĕm…" dế mơdêk ivá rơdêi pơlê pơla tung pơkuâ xêh, hbrâ rơnáu ƀă rak vế hơniâp lĕm a pơlê pơla.

Pôa Bon Yô Soan, Kăn phŏ hnê ngăn Vi ƀan Măt trâ̆n Tơnêi têa Việt Nam kong pơlê Lâm Đồng tối tiah kố, krâ pơlê, ngế kuăn pơlê pâ nhoăm cho mâu ngế ki kal tung tơkŭm kuăn pơlê, tơrŭm môi tuăn ƀă mơjiâng pơlê pơla hơniâp lĕm ing pơlê cheăm.

“Hnoăng cheăng dêi krâ pơlê, mâu ngế ki châ kuăn pơlê loi tơngah tung hdroâng kuăn ngo mơhno nhên khât tung tơdroăng troh tah, tah lôi mâu khôi túa tơlá ki ôh pá tro xếo. Malối cho pơtroh tơdroăng pơkâ, troăng hơlâ dêi Đảng, luât dêi Tơnêi têa tung pơlê pơla; cho ngế ki djâ troăng ahdrối, ngế ki djâ troăng lĕm djâ mâu tơdroăng ki ai pơxúa tung mơjiâng pơlê pơla, mơjiâng pơlê cheăm, mơjiâng kơpong kuăn pơlê rêh ối mot tung luât pơkâ, tơdroăng pơkâ dêi pơlê. Hnoăng cheăng dêi krâ pơlê, kăn pơlê, ngế ki châ kuăn pơlê loi tơngah cho kal khât 'nâng ‘’.

Môi rơkong pơchân tối teăm tơdrêng, môi rôh tơleăng drêng tơdroăng tơhôu tơhêng nếo ai lơ tơdroăng mơhnhôk kuăn pơlê ôh tá tơmâng rơkong pơlông djâ, pơlông pro pơlăm pơlối pơrá veăng kum mơdât mâu tơdroăng ki ôh tá tơniăn sap ing hdrối, sap ing pơlê cheăm. Xua ing tơdroăng ki loi tơngah, tơdroăng ki djâ troăng ahdrối ƀă hnoăng cheăng pôu râng dêi mâu krâ pơlê, ngế ki châ kuăn pơlê loi tơngah, tơdroăng gâk kring, tơniăn châ mơjiâng ing pơlê pơla ƀă tơdroăng ki hơniâp ro châ mơjiâng rêm hâi tung rêm pơlê, cheăm dêi kong pơlê Lâm Đồng.