Môi tiah mê, a pơlê Pác Rà, cheăm Lý Bôn, Cao Bằng, rêm măng tĭng 2 hdrôh a kơxo hâi pŭn ƀă kơxê tâi tĭng, tíu hmâ tơkŭm khôp mê tâng vâi  hơdruê pơ-eăng Pâ Xeăng, pơchuât khôp pâ, rơkâu pâ. Ki tơdjêp tơdroăng hôp ôh ti xê to ai tiô tơdroăng púi vâ ‘na tuăn loi mê ối pro pơ’lêh lĕm tro tung tơdroăng rêh ối. Kuăn pơlê a mâu pơlê ki ê xuân troh a Pác Rà veăng khôp. Ngoh Vàng A Dơ, ối a cheăm Lý Bôn, ăm ‘nâi: “Môi măng tĭng tơkŭm khôp 2 hdrôh a hâi pŭn ƀă hâi tĭng. Veăng khôp á hlo ro, tơdroăng rêh ối pơ‘lêh hên. Pơtih hnê dêi rơpó pôi tá ôu drôu, pôi ôu hât. Hnê tối vâ rêm ngế  rơtế pêi tơdroăng lĕm tro. A hnê tối hên tơpui ngăn to kâi”.

Tơdrêng ƀă mâu tơdroăng pêi pro rêm hâi, mê mâu hâi tĭng kân, hâi mơdĭng tiô khôi hmâ ing nah dêi mâu kuăn khôp châ mâu kăn pro hlâu tơkŭm po kân krip, môi tiah: Tĭng kân Phật đản, Tĭng kân Vesak dêi khu khôp Phop; Hâi tĭng kân Pâ Xeăng chu chiâng kuăn mơngế, Hâi tĭng kân Pâ Xeăng xông erêh dêi mâu ngế khôp Pâ Xeăng ƀă Tin Lành, Tĭng kân Vía Đức Chí Tôn, Tĭng kân Thượng ngươn dêi mâu khôp Cao Đài, Khế ât Ramadan dêi mơngế khôp IS lam; Tĭng kân Phật đản dêi Tịnh độ Cư Sĩ Khu khôp phop Việt Nam, khôp Phop Hòa Hảo….

Ki khât tơdroăng khôp tung tơnêi têa cho xiâm ki vâ Việt Nam chiâng tíu troh tơniăn, hên ngế nhoăm ô eăng mâu hâi tĭng kân tung lâp plâi tơnêi. Mơhno nhên má môi cho Khu lâp kong têa 4 hdrôh rah xo Việt Nam vâ tơkŭm po Hâi tĭng kân Phật đản Khu lâp kong têa (hơnăm 2008, 2014 ƀă 2019, 2025). Ƀok Ven Khemachara Bhikkhu, Phŏ chêh tôm xo rơkong khu tơrŭm khôp Phop lâp plâi tơnêi tối, drêng veăng mơdĭng hâi tĭng kân Vesak 2025, tối tiah kố: “Kố cho môi tung mâu tơdroăng ki kal ƀă ai pơxúa khât. Rêm ngế ing lâp lu tung plâi tơnêi xuân troh a kố vâ veăng mơdĭng”.

Pakĭng mê mơhno nhên ki lĕm ƀă pro hlâu tung luât pơkâ loi tĭng tiô khôp a Việt Nam cho kơjo gum ing mâu ngế ki hdrối nah tro hyông tơdroăng tro prôk tiô mâu khu hêak pơloi tơdroăng khôp. Mâu kăn ƀă kuăn pơlê dế leăng kŏng, pro hlâu, kum mâu ngế ki hdrối nah loi ‘nhiu ‘nháu vêh khôp môi tiah hdrối nah. Ngoh Kpă Pih ối a cheăm Chư Sê, kong pơlê Gia Lai, cho môi tung mâu ngế ki tiah mê: A hiăng prôk tiô Tin lành Đê Ga. A hlo mê cho tơdroăng pêi pro mê ôh tá tro. Drêng á vêh lĕm, á châ kăn ƀô̆ cheăm mơhnhôk hnê, ki lâi xơpá kô châ kăn ƀô̆ cheăng veăng gum”.

Um mơhno ‘na tơdroăng khôp hiăng tối ki rơdêi dêi tơdroăng khôp tung pơlê pơla Việt Nam. Mâu kơxô̆ riân tung hlá mơ-éa tơbleăng tối drêng troh tơbâ 70 hơnăm hâi mơjiâng rak ngăn tơnêi têa ‘na tơdroăng khôp (hơnăm 2025) ăm hlo: tơdroăng rêh ối loi tĭng, tiô khôp a Việt Nam pơtối mơnhông tá ki hên ƀă ki pleăng trâu. Tâng hdrối hơnăm 1990, Việt Nam bú ai 3 khu loi tĭng tiô khôp châ mơnhên mê troh nôkố Tơnêi têa hiăng mơnhên ƀă ăm hlá mơ-éa mơnhên ăm khôp 43 khu tơrŭm dêi 16 tơdroăng khôp. 

Ƀă dâng 27,7 rơtuh ngế tiô khôp (châ dâng 27% pơ‘leăng mâ mơngế), lối 61.000 ngế mâu ƀok, vâ chê 145.000 ngế veăng pêi cheăng ƀă 30.000 to hngêi khôp.

 Kơlo mơhno nhên ƀă tro luât dêi mâu tơdroăng loi tĭng tiô khôp ối châ mơhno rêm hơnăm, rơpâu mơdĭng loi tĭng, ‘na tơdroăng khôp châ tơkŭm po, tơ’mot hên mơngế ki khôp ƀă kuăn pơlê veăng khôp. Mâu tơdroăng pêi pro loi tĭng châ pơtối rak tơniăn, mâu khu tơkŭm ngăn ‘na loi tĭng ai tơmeăm vâ mơnhông ƀă po mâu hâi mơdĭng kân râ lâp plâi tơnêi  tơkŭm po klêi tơniăn, cho mâu tơdroăng mơhno ki kal ăm hlo tơdroăng loi tĭng tiô khôp a Việt Nam dế rak vế pêi pro tiô troăng lĕm tro”.

Luât loi tĭng, tiô khôp (‘mâi hơ’lêh) xêt sap hâi lơ 1/1/2027 kô pơtối tơniăn tâ hnoăng tơniăn krê loi tĭng, tiô khôp dêi kuăn pơlê, hlối pro hlâu vâ tơdroăng loi tĭng, tiô khôp tơ’lêi hlâu, tro tiô pơkâ dêi Luât.

Tơniăn ‘na tơdroăng khôp a Việt Nam châ ‘mâi mơnhông ƀă tơdroăng ki hlo ai khât tung tơdroăng rêh ối dêi lối 27 rơtuh ngế tiô khôp: Tơdroăng rêh ối hơniâp lĕm, tơrŭm krá ƀă kuăn pơlê. Môi tơdroăng ăm hlo ‘na loi tĭng tiô khôp tơrŭm, tơbleăng ăm hlo ƀă rế mơnhông tơƀrê.