Kong tô lĕm, ngoh Ksor Y Viên ối a ƀuôn Hwing, cheăm Ea Hiao, rơtế ƀă dêi kơdrâi rak ngăn plâi sầu riêng pêt tơvât tung kơdrum kơphế. Ngoh ăm 'nâi, plâi sầu riêng nếo klêi krí djâ ăm rơpŏng hngêi vâ chê 100 rơtuh liăn. Riân tơdjuôm tá kơphế, chiâk deăng 1 ha môi kố, hiăng djâ ăm ngoh 350 rơtuh liăn tung hơnăm kố. Ngoh Y Viên vêh pâ tối, tơná mơjiâng on veăng hơnăm 2015 ƀă pêi 3 sao tơnêi nôu pâ ăm, on veăng ngoh rế pêi cheăng vâi, rế kơdĭng ƀă mung liăn hngêi rak liăn vâ rôe tơnêi, 'no liăn pêi cheăng. Liăn mung hngêi rak liăn hiăng kum ngoh mơjiâng cheăng kâ châ tơƀrê. Ngoh tơmiât kô khên mung kơxô̆ liăn ki hên tâ nếo, vâ pêi pro túa pơkâ păn mơnăn mơnôa, tá pêt loăng plâi ƀă păn mơnăn mơnôa:

“Ngin dế păn ro ƀă kô tê vâ rơtế ƀă kơxô̆ liăn mung vâ mơjiâng kơdroăng păn chu. Rơpŏng pói vâ hngêi arak liăn pro tơ’lêi hlâu ăm mung tơ’nôm dâng 300 rơtuh liăn nếo vâ pơhlêh pêt mâu loăng plâi, păn mơnăn, ƀă hâi khế ăm mung dâng 5 hơnăm. Ai tơmeăm tê châ liăn, ngin kô mơdrếo ăm hngêi arak liăn ƀă ai liăn ngân rak ngăn kuăn ‘nĕng lăm hriâm’’.

Tâng pơchông ƀă Y Viên mê pôa Kpă Liêm ối a ƀuôn Hwing, cheăm Ea Hiao, kong pơlê Dak Lak, rế hlo nhên ki kal dêi tơdroăng ăm mung liăn pêi chiâk deăng - thôn pơlê. Tâng môi tiah hơnăm 1997, pôa bu châ mung ƀă kơxô̆ liăn 5 rơtuh liăn vâ pêi pro túa pơkâ pêi kŭn, pơkâ cho kơdroh kơklêa, mê nôkố kơxô̆ liăn châ mung hiăng troh 500 rơtuh liăn. Kơxô̆ liăn kố châ pôa mơ'no cheăng ăm 6 ha tơdế, ƀă vâ chê 7.000 xiâm kơphế, 150 xiâm loăng plâi sầu riêng ƀă 500 xiâm tiu. Krê rơnó kố, kơdrum loăng châ xo dâng 15 tâ̆n kơphế, 10 tâ̆n plâi sầu riêng ƀă 2 tâ̆n tiu, kơxô̆ liăn châ xo dâng 3,2 rơtal liăn. Tiô pôa Kpă Liêm, rơtế ƀă kơlo mung liăn chía châ hên, hâi khế pro hlá mơ-éa xuân châ kơdroh hên xua pơhlêh pêi cheăng tiô kŏng ngê̆ hyôh măng xúa kơmăi tĭnh.

“Hdrối nah lăm mung athế ton 3 hâi nếo châ mung liăn xua tơdroăng pro mơ-éa gá tơvâ tơvân, athế lăm pro mơ-éa kŏng chứng, môi tiah mê nếo lăm troh a hngêi rak liăn vâ châ mung. Nôkố gá rĕng tâ. Tôh mung liăn a kơpong cheăm Ea Sol ton nah, peăng kơxo séa ngăn, peăng kơxê lo a hngêi rak liăn pro hlá mơ-éa mung. Tối tơdjuôm, tung hâi kô châ mung liăn, tơ’lêi hlâu khât.’’

Cheăm Ea Hiao ai ƀăng tơnêi lối 361 km2, ai 7.100 rơpŏng, 31.400 pơ'leăng mâ mơngế, tung mê kuăn pơlê hdroâng kuăn ngo châ lối 52%. Tung tơdroăng pơkâ nếo dêi kong pơlê Dak Lak, Ea Hiao ối tung kơpong mơnhông cheăng kâ peăng kơnhŏng dêi kong pơlê, tíu ki kô mơnhông tơƀrê 'na pêi chiâk deăng. Tiô pôa Huỳnh Văn Vịnh, Kăn phŏ hnê ngăn Vi ƀan cheăm, vâ pêi pro tơdroăng pơkâ, kơxô̆ liăn ăm mung pêi chiâk deăng cho kal má môi. Khu kăn pơkuâ cheăm dế tơrŭm ƀă peăng hngêi rak liăn, pro tơ'lêi hlâu ăm kuăn pơlê châ mung liăn. Pôa Huỳnh Văn Vịnh tối tiah kố:

“Drêng kuăn pơlê tơpui vâ mơnhên mâu hlá mơ-éa mung liăn, Vi ƀan cheăm pơkâ kơtăng Tíu xiâm pro hlá mơ-éa ƀă Ƀơrô cheăng kâ dêi cheăm tơkŭm pro hlá mơ-éa dêi kuăn pơlê tung pơla 1 troh 2 chôu hiăng klêi. Pâ thế hngêi rak liăn tŏng kum mơ'no tơ'nôm mâu kơxô̆ liăn mung, malối cho mâu kơxô̆ liăn tŏng kum rơpŏng kơtiê, rơpŏng ai hnoăng tơnêi têa ƀă kuăn pơlê hdroâng kuăn ngo a kơpong hơngế hơngo châ mung liăn’’.

Tơbleăng troăng hơlâ ăm mung liăn pêi chiâk deăng ƀă thôn pơlê a Dak Lak, Agribank cho tíu pêi cheăng ki djâ troăng ahdrối, ki xiâm. Bu krê Tíu pêi cheăng peăng Kơnhŏng Dak Lak, hiăng ai tâi tâng kơxô̆ liăn chĕn 19.500 rơtal liăn ƀă lối 29.000 ngế mung liăn; tung mê 2.800 ngế mung cho hdroâng kuăn ngo, ƀă kơxô̆ liăn chĕn 1.872 rơtal liăn. Tiô pôa Nguyễn Văn Tùng, Kăn phŏ pơkuâ Agribank Tíu pêi cheăng Bắc Dak Lak, pêi pro Pơkâ 55/NĐCP dêi Chin phuh ƀă hngêi rak liăn râ kơpêng 'na mung liăn pêi chiâk deăng thôn pơlê, mâu hơnăm hiăng hluâ, pakĭng tơkŭm kơxô̆ liăn ăm pêi chiâk deăng, thôn pơlê, tíu pêi cheăng malối tơmâng tŏng kum kuăn pơlê hdroâng kuăn ngo a kơpong hngế hngo ai liăn 'no pêi cheăng, păn mơnăn mơnôa.

Tơdrêng ƀă mung liăn, tơdroăng rêh ối pơlê pơla xuân châ tíu pêi cheăng tơmâng, veăng kum kuăn pơlê tơniăn tơdroăng rêh ối, mơnhông cheăng kâ. Pôa Nguyễn Văn Tùng tối ăm 'nâi:

“Tíu pêi cheăng ngin hiăng pêi pro 15 tơdroăng, troăng hơlâ ăm mung liăn kơjo, ai liăn laih rơpâ tâ liăn laih ăm mung tiah hmâ sap ing 1 - 2%/hơnăm, ăm mâu ngế ki mung cho mâu ngế krê, tung mê ai vâi krâ nhŏng o hdroâng kuăn ngo. Mâu troăng hơlâ kố gá hên, ing hngêi ối, tơdroăng rêh ối troh pêt mơjiâng tơmeăm, tê mơdró pêi chiâk deăng, pêt mơjiâng tơmeăm, păn mơnăn mơnôa, tơnăng ká xi xŏng ƀă hía hé… Xua mê, ngăn tiô kơ tơdroăng ki kal vâ dêi tơná, kô chiâng rah xo tơtro vâ châ mung liăn tơ'lêi hlâu tâ.’’

Ing mâu kơxô̆ liăn mung tơtro, hên rơpŏng kuăn pơlê hdroâng kuăn ngo a kơpong hngế hngo kong pơlê Dak Lak hiăng ai tơ'nôm tơdroăng vâ 'no liăn pêi cheăng kâ, păn mơnăn mơnôa, chôa 'lâng hluăn ing kơtiê, mơ-eăm pro kro mơdrŏng. Kơxô̆ liăn ôh tá xê to kum hơ'lêh tơdroăng rêh ối rêm rơpŏng mê ối veăng kum kơdroh ki kơtăn hơngế pơla kro ƀă kơtiê, vâ bố bố xuân rơtế châ mơnhông mơdêk, mơjiâng pơlê cheăm rế hía rế kro mơdrŏng, thăm loi tơngah dêi Kuăn pơlê a mâu troăng hơlâ dêi Đảng, Tơnêi têa. Kố xuân cho môi tung mâu tơdroăng ki xiâm veăng kum vâ Dak Lak mơnhông mơdêk rĕng, krá tơniăn tung hneăng nếo.

https://vov4.vov.vn/xodang/troang-mono-pro-xiam-ba-reh-oi-chinh-sach-va-cuoc-song/tonong-ki-va-modek-dja-kuan-pole-hdrong-kuan-ngo-a-tay-nguyen-xong-totek-531447.vov4