Jĭ mĭnh lơ̆m dôm ŭnh hnam jang hơdrol tơplih hơgăt teh ưh kơ ‘lơ̆ng jing pơtăm kơtao đơ̆ng sơnăm 2016, truh dang ei ƀok Rmah Bun (bơngai Jarai, plei Kte, xăh Ia Hrú, dêh char Gia Lai) đĭ pơih să hloh 7 hek tar. Ƀok tơbăt kơtao pơtăm ƀônh. Tơdăh vei lăng ‘lơ̆ng, iŏk yua đei 100 tấn lơ̆m 1 hek tar 1 pơyan. Hăm kơjă tĕch dang 1 triệu hlak jên 1 tấn, đơ̆ng rŏng kơ jô̆ đĭ jên jang, mĭnh hek tar oei lơi 50 – 60 triệu hlak jên, lơ hloh pơting hăm pơtăm hơƀo, ƀum ƀlang dăh mă tơh. Ƀok Rmah Bun tơroi.

“Pơtăm hơƀo, ƀum ƀlang lơi ưh kơ đei dôm yơ, oei kơtao ‘noh lăp hăm teh, ăn iŏk yua lơ ƀiơ̆. Tơ̆ xăh HBông so, ưh kơ pơtăm kơtao rŏ lăng hơnat đei ‘long hơyơ lăp hloh. Sơnăm ‘nâu jô̆ đĭ jên jang, hnam nhôn lơi dang 450 triệu hlak jên. Sơnăm âu kơnh, hnam nhôn tơchĕng vă thuê dơ̆ng 3–4 hek tar vă pơih să mă lei jên oei ưh kơ măh, ‘meh teh đak ăn tŏk iŏk jên tơgŭm dăh mă tơgŭm đơ̆ng tơdrong jang 1719 jên tơjur dơnuh hin vă răt hơdrĕch, phŏng hơtŏk tơiung mŭk drăm đơ̆ng tơm kơtao.”

Ŭnh hnam ƀok Ksor Bớt (bơngai Jarai) oei tơ̆ plei Ia Sa, xăh Ia Hrú, dêh char Gia Lai pơtăm 4hek tar kơtao. Ƀok tơroi: vă jê̆ 10 sơnăm tơklep hăm tơm kơtao, ŭnh hnam sư đĭ đei mŭk tơmam pơkom.

“Đơ̆ng pơtăm kơtao mă ĭnh man đei hnam, rong 6 ‘nu kon hŏk hlôi hlang, chă klo chă hơkăn. Hnam hloh 1 ti âu Têt gô tom pơm đang vă sơng pơyan Puih mak. Đĭ đăng tă kơ gơnang đơ̆ng tơm kơtao ngăl. Pơyan truh kơnh kŭm tơchĕng vă thuê dơ̆ng teh pơtăm kơtao, mă lei jên oei ưh kơ măh, ‘meh teh đak đei kơsô̆ jên asong tŏk iŏk tơgŭm jên cheh tŏ sĕt. Ĭnh ‘meh iŏk đei tơgŭm đơ̆ng tơdrong jang 1719 vă răt hơdrĕch păng phŏng. Đei jên, kon pơlei gô hơtŏk tơiung đei mŭk drăm, ưh pă dơnuh hin dơ̆ng bơih”.

Ƀok Đỗ Văn Hoà, kang ƀô̆ Kŏng ti Choh jang sa Agris Gia Lai, roi tơbăt, đơ̆ng sơnăm 2016 anih mơdro sa hlôi jang hơdai hăm hloh 1.000 ŭnh hnam kon pơlei tơ̆ xăh Ia Hrú pơtăm vă jê̆ 2.900 hek tar kơtao. Vă tơgŭm kon pơlei sơđơ̆ng jơhngơ̆m tơklep hăm tơm kơtao, kŏng ti tơlĕch lơ trong jang tơgŭm đơ̆ng hơdrĕch, phŏng, bơngai jang koh iŏk truh tơdrong pơvei kơjă răt iŏk sơđơ̆ng:

“ ‘Ngoăih kơ dôm tơdrong jang tơgŭm jên, kŏng ti oei răt iŏk hăm kơjă tŏ sĕt tôch ai 1 triệu hlak jên 1 tấn lơ̆m 3 pơyan truh. Hnam kơmăy kŭm ăn bơngai jang koh iŏk, hơmet ăn gre năm truh tơ̆ mir răt iŏk, kon pơlei lăp kăl năm tơ̆ chŭn răp hơlen lăng.  Dang ei kŏng suơ̆t rŏl 8.000 tấn 1 năr, vă jê̆ hơtŏk tơ̆ 10.000 tấn 1 năr kơna tơring tơmam oei kăl kơ pơih să. Nhôn gô jang hơdai hăm khŭl kơdră krao hơvơn kon pơlei, mă loi ‘noh jĭ kon pơlei kon kông, vang pơtăm kơtao vă hơtŏk tơiung mŭk drăm, sut pơngot tơ jur dơnuh hin.”

Kiơ̆ kơ yă Đinh Thị Hoan, Phŏ Kơdră Anih vei lăng kon pơlei xăh Ia Hrú, dang 1.000 ŭnh hnam tơklep hăm tơm kơtao đĭ đei tơdrong hơrih sa đei ƀôh, nhen vă ưh pă đei ŭnh dơnuh hin. Xăh tŏk bŏk jang hơdai hăm anih mơdro sa kơtao dăr hơlen teh trŏ lăp vă tơplih dơ̆ng; hơdai hăm hơvơn rim kon jên tŏk iŏk tơgŭm jên cheh dăh mă tơdrong jang tơgŭm tơ jur dơnuh hin tơgŭm kon pơlei tơmơ̆t jên jang sa, mă loi ‘noh jĭ hăm tơm kơtao. Yă Đinh Thị Hoan tơbăt:

“Hăm jên 1719 tơgŭm kon pơlei kon kông, tơdăh rim ŭnh hnam pơtăm tao đei ‘meh vă, Anih vei lăng kon pơlei gô pơjing trong tơlĕch jang tơgŭm răt hơdrĕch kơtao păng phŏng. Nhôn gô dăr hơlen rim ŭnh hnam, rim tơring; mưh băt hơdăh ‘meh vă tơpă, xăh gô tơlĕch jang klăih song jên păng rim jên tơgŭm vă vei sơđơ̆ng tơdrong gơh đei sa yua ăn rim ŭnh hnam”.

Kơtao hlôi tơƀôh hơdăh iŏk yua mŭk drăm tơ̆ groi teh tơmo hrâu hăm chuơh tôch kơ nê̆, tơgŭm rơbâu ŭnh hnam kon kông tơ̆ Gia Lai yak tŏk klăih đơ̆ng dơnuh hin. Mưh kon pơlei khŏm jang, anih mơdro sa vang yak hơdai păng khŭl kơdră tơgŭm ƀlep trong, tơm kơtao ưh khan lăp hăm teh mă oei pơih ăn tơdrong jang sa kơjăp dơ̆ng. Hơnơ̆ng thoi âu, dôm pơyan kơtao ‘ngam tơ̆ tơring kon pơlei kon kông Gia Lai gô hơnơ̆ng đei pơ ‘yoi kơjung dơ̆ng.