Pơyan phĕ chĕh phe sơnăm ‘nâu jĭ 1 pơyan tôch hơiă hăm ƀok Hoàng Mạnh Thoan tơ̆ xăh Dliê Ya, apŭng Krông Năng, dêh char Đắk Lắk. Pơgar xă 3 ha, pơtăm 250 tơnơm ‘long sầu riêng, 800 jrăng tiu, 200 tơm ‘long ƀơ mă lei oei măh ăn 3000 tơnơm ‘long chĕh phe hai, pơyan hơyơ kŭm iŏk đei 15 tân cheh phe găr tŏk tơ̆ kơpal. Tôch hơiă ‘nŏh pơgar âu đei iŏk yoa tôch kơjăp, cheh phe đĭ 30 sơnăm bơih mă pơyan ‘nâu oei phĕ đei truh 16 tân.

Choh jang xa kơjăp ‘lơ̆ng ưh lăp hơnhăk ăn unh hnam ƀok Hoàng Mạnh Thoan iŏk yoa kơjăp, akŏm đĭ đăng hlŏh 3 ti hlak jên đĕch mă oei pơm ăn ƀok sơđơ̆ng jơhngâm, hơmet ăn trong jang xa tih ƀiơ̆ lơ̆m sơnăm truh: “Choh jang xa kơjăp ‘lơ̆ng blŭng a ‘nŏh sư hơnhăk ăn ba tơdrong chơt hơiă. Mă 2 ‘nŏh dôm anih hơdrĕng chĕh phe ‘lơ̆ng đe sư truh răt iŏk chĕh phe bơ̆n. Inh ưh kơmăh tơmam vă tĕch. Sơnăm truh inh vă hơnơ̆ng pơjing dơ̆ng 1 farm plơ̆ng. Tơdăh hiôk hian inh vă pơm hơnih hơdrĕng ot kơdih păng hơnhăk tĕch chĕh phe tơ̆ ‘ngoăih hai.”

Kiơ̆ nơ̆r tơroi dôm tơdrong jang đei mưh bơ̆jang atŏk tơiung mŭk drăm sơnăm 2024, choh jang xa jĭ tơdrong jang hơiă hlŏh kơ dôm dêh char Tây Nguyên, hăm tơdrong jang tŏk dang 5%. Tây Nguyên sơnăm 2024 jĭ tơring jang sầu riêng, mắc-ca, cheh phe, tiu… lơ hlŏh lơ̆m teh đak, jên tĕch mơdro tơ̆ teh đak đe đei dang 7 ti đô-la. Ưh lăp jing grŭp jang tơm jang tŏk pran găh kơjă, dôm tơmam ngĕh lăp lăp hăm tơring teh kơnê̆, nhen găr điêu, ca cao Tây Nguyên kŭm đei tĕch mơdro tŏk pran. Lơ̆m noh, ca cao đei kơjă tŏk ‘lơ̆ng hlŏh, đei khei ‘năr đei truh 12 rơbâu đô la, hơtŏ hăm 300 triu hlak jên 1 tân găr kro, lơ hlŏh 6 ‘măng kơsô̆ jô̆păh lăp dôm sơnăm tơjê̆ âu.

Ƀok Lý Quốc Bảo, bơngai Nùng, tơ̆ Thôn 16 xăh Ea Đar apŭng Ea Kar, dêh char Đắk Lắk tơroi, kŭm hăm hơiă yoa jang đei lơ, yă măk, bơngai pơtăm ca cao oei hơiă yoa tĕch ƀônh hlot hai. Mih ma duch nă gơ̆h tĕch hloi găr plei hơdrih, kiơ̆ trong jô̆ tơplih 4 kĭ găr hơdrih ƀăng 1kĭ găr kro: “Ƀât yă tŏk truh 35- 40 rơbâu hlak 1 kĭ, kon pơlei đĭ hơiă dêh bơih mă lei đang kơ ‘nŏh sư tŏk truh 55.000 păng dang ei ‘nŏh 60.000 kon pơlei roi hơiă hlŏh dơ̆ng. ‘Long ca cao lĕch plei lơ ‘măng păng đum lơ đơt. Hơnơ̆ng 1 giĕng bơ̆n phĕ 1 vât tĕh pơchăh plei dônh iŏk găr hơdrih. Lơ ‘nŏh bơ̆n krao HTX jur chơ oei tŏ sĕt ‘nŏh bơ̆n chơ kơdih kân đang, iŏk jên hloi.”

Kiơ̆ Kơdră tơm vei lăng choh jang xa păng atŏk tơiung tơring tơrang Lê Minh Hoan, truh sơnăm 2024, tơdrong ‘lơ̆ng đơ̆ng Tây Nguyên ưh lăp dơ̆ng ƀât dôm kơloăi ‘long kăp gĭt, ‘long xa plei đĕch mă oei pơih xă truh tơdrong rong kon tơrong hai, mưh đei lơ anih jang tih chih măt tơmât jên ăn lơ tơdrong jang đei kơjă truh dôm jĭt triu đô la, tơmât jang hơdoi tơdrong rong kon tơrong hăm rei pơtăm păng pơm tơmam.

Ƀok Kơdră Lê Minh Hoan akhan, ‘nâu jĭ khei ‘năr đei lơ tơdrong ‘lơ̆ng vă dôm dêh char pơjing 1 anih choh jang xa đei lơ kơjă kăp gĭt: “Inh hơpơi ‘mĕh dôm kơdră chĕp kơ̆l tơ̆ Tây Nguyên năng ‘nâu jĭ jơva đôh pơih tơdrong ‘lơ̆ng ‘nao ăn Tây Nguyên găh choh jang xa. Anih sơng iŏk jên jang tơ̆ Tây Nguyên găh choh jang xa oei tôch lơ, tôch hơiă păng lơ đon tơchĕng rơgei, pơih ăn Tây Nguyên akŏm jơhngâm ăn tơdrong choh jang xa đei lơ kơjă ưh kơsĭ lăp 1 kơjă đĕch ôh.”

Kŭm hăm jơhngâm pran đơ̆ng choh jang xa Tây Nguyên kŭm iŏk đei dơ̆ng tơdrong pran ‘lơ̆ng đơ̆ng ‘ngoăih, ‘nŏh jĭ tơdrong pơm trong. Đơ̆ng rŏng hlŏh 1 sơnăm 1 puăt tơlĕch jang, Trong gre kơdâu hrĕnh Khánh Hòa-Buôn Ma Thuột đei kơjă 22 rơbâu ti hlak jên hlôi đei ƀôh jing. Dôm met trong gre kơdâu hrĕnh mă blŭng tơ̆ dêh char Đắk Lắk hlôi đei tuh yâu hăk, roi tơbăt năr Tây Nguyên đei trong jur tơ̆ đak dơsĭ xă ‘lơ̆ng vă jê̆ truh bơih. Jĭ dêh char tam mă biơh bơ̆ jang, pơm trong gre kơdâu hrĕnh, mă lei hăm đon adrin tôch pơnĕh, Tơdrong jang 3, Trong gre kơdâu hrĕnh Khánh Hòa-Buôn Ma Thuột yoa Đắk Lắk pơm tơ ‘ngla vei lăng, oei bơ̆ jang hrĕnh hlŏh.

Ƀok Phạm Ngọc Nghị, Kơdră vei lăng kon pơlei dêh char hơđơ̆ng jơhngâm lui, tơdrong jang âu gô jang kĕh đang hrôih: “Dêh char Đắk Lắk apinh pơkăp,hơnơ̆ng bơ̆jang tôch ai mưh dăr lăng, pơlung bơ̆ jang, pơjing tơdrong ‘lơ̆ng hlŏh vă jang đang tơdrong jang ‘nâu. Ưh jor tơdrong jang 3 gô jang đang lơ̆m sơnăm 2025 păng đĭ đăng tơdrong jang pơm trong gre kơdâu hrĕnh Khánh Hòa - Buôn Ma Thuột jăl 1 gô jang đang trŏ năr hơgăt.”

Đơ̆ng rŏng kơ trong gre kơdâu hrĕnh Khánh Hòa-Buôn Ma Thuột, tơring Tây Nguyên gô đei dơ̆ng lơ trong gre kơdâu hrĕnh nai, nhen trong gre kơdâu hrĕnh Quảng Ngãi - Kon Tum, năm brih Anih chă tơmang lăng Măng Đen. Trong gre kơdâu hrĕnh Plei Ku-Quy Nhơn, tơƀưh dêh char Gia Lai hăm dêh char Bình Định; Trong gre kơdâu hrĕnh Gia Nghĩa-Chơn Thành, tơƀưh dêh char Bình Phước hăm dêh char Đắk Nông păng trong gre kơdâu hrĕnh găh Pơmât Tây Nguyên, tơƀưh dêh char Kon Tum, Gia Lai păng Đắk Nông. Păng pơm đang hrôih hlŏh lơ̆m dôm trong gre kơdâu hrĕnh tơ̆ hơnăp kơnh kơ Tây Nguyên, ‘nŏh jĭ trong gre kơdâu hrĕnh Tân Phú-Liên khương, tơƀưh dêh char Lâm Đồng hăm plt Hồ Chí Minh.

Tơdrong jang ‘nâu đei 1,2 tơdrong tơhlăk hlôi đei Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà jur hơlen năng păng pơtho tơƀôh hơmet pơ ‘lơ̆ng: “Inh athei Anih tơm vei lăng jên hu tơchĕng hơlen vă roi tơbăt ăn Thủ tướng teh đak set hơlen tơlĕch tơdrong tơchơ̆t đơ̆ng Khul kơdră teh đak dăh mă hơmet ming tơdrong tơchơ̆t 78, tơdrong ‘nâu tơlĕch jang roi hrôih roi ‘lơ̆ng. Yoa dôm trong jang, tơdrong tơgŭm đơ̆ng teh đak đei tơplih lơ, ưh tam mă kơjăp ‘lơ̆ng păng đei hloi tơdrong krê mưh tơmât jên jang, jô̆ hloi hăm anih tơmât jên jang kŭm nhen anih mong jên vang yak hơdoi kơna athei đei hla ar chih roi tơbăt ăn Thủ tướng teh đak vă gơ̆h đei nơ̆r pơtho vă bơ̆n bơ̆jang tơdrong ‘nâu hrơ̆ch ‘lơ̆ng, vă gơ̆h vei lăng ‘lơ̆ng dôm nơ̆r pơkăp đơ̆ng Teh đak”.

  Jang tŏk pran hăm tơdrong pran ‘lơ̆ng đơ̆ng choh jang xa păng đei lơ tơdrong ‘lơ̆ng vă jang tŏk găh trong nơnăm, Tây Nguyên tơpă mơ̆n oei vă mât lơ̆m 1 chăl ‘nao đei ƀĕnh tơdrong hơmĕng. Hăm tơdrong vang jang hơdoi hrơ̆ch ‘lơ̆ng đơ̆ng khul kơdră tơring, anih tơmât jên jang păng kon pơlei, tơring teh đei lơ tơdrong ‘lơ̆ng âu ưh jor gô jing anih choh jang xa đei lơ kơjă kăp gĭt, hơdai hăm ‘nŏh gô tưk tơiung hloi dôm kơjă kăp gĭt găh joh ayŏ kơ dŏ xoang, cham char bri brăh, vang tơgop ‘lơ̆ng ăn tơdrong jang tŏk atŭm kơ teh đak găh mŭk drăm, tơpôl, vei lăng kơjăp ‘lơ̆ng tơdrong sơđơ̆ng teh đak./.