Mĭnh lơ̆m anih mơdro sa jang hơdrol lơ̆m pơm tơlĕch jrŭ tơ̆ Đắk Lắk ‘noh jĭ Kŏng an Cheh phe An Thái, joăt pơm tơlĕch tĕch tơ̆ teh đak đe cheh phe hach, cheh phe găr hơdrĕng hơdrô̆ păng cheh phe đak toh 3 lơ̆m 1. Anih mơdro sa âu hlôi tơmơ̆t jên jang lơ̆m tơmam kơmăy kơmŏk ‘nao, kĭ pơkăp hla ar răt iŏk tơmam đơ̆ng dôm hơp tak xăh, pơjing trong jang hơdai đơ̆ng jang sa truh pơm tơlĕch pơm jing trong jang kơjă kăp gĭt kơjăp lơ̆m choh jang sa.

Ƀok Nguyễn Xuân Lợi, Kơdră dơnơm vei lăng Kŏng ti tơroi: “Lăng kăl truh dôm trong jang pơm tơlĕch jrŭ păng lơ̆m noh kŭm tơƀôh hơdăh hơnăp jang ‘lơ̆ng đơ̆ng jang hơdai, yua kơ đei tơdrong jang hơdai 1 trong kơjăp trŏ ƀlep ‘noh hơtŏk đei hơnăp jang vă pơm jing 1 kơjă kăp gĭt đơ̆ng tơmam hơdai”.

Hăm Kŏng ti Minudo Farm – Care, pơlei tơm Buôn Ma Thuột, dêh char Đắk Lắk, iŏk đơ̆ng pơjing hlôi rơih hơtŏk tơiung cheh phe ‘lơ̆ng, pơm tơlĕch tơmam pơyua ăn tĕch tơ̆ teh đak đe. Yak hloh lơ mơmat tat, truh dang ei, kŏng ti hlôi iŏk đei jơ nei ‘lơ̆ng ƀơ̆t dôm tơmam cheh phe đei lơ tơmoi Nhật Bản chă răt. Ƀok Lê Đình Tư, Kơdră vei lăng hơlen lăng:

“‘Noh jĭ 1 tơdrong jang tôch kơ tih hăm Việt Nam lơ̆m prăt trong jang 6 sơnăm bơih. Truh dang ei, ‘ngoăih kơ tơdrong tĕch cheh phe găr jơk bơ̆n pơm đei dôm tơmam hơtuch. Sư hơtŏk kơjă tôch kơ lơ, tŏ sĕt tôch ai ‘noh tŏk hloh 2 ‘măng pơting hăm tĕch tơmam mơdro păng tĕch tơmam pơm, bơ̆n đei lơ tơdrong hiôk athei bơ̆n mă hơdrin lơ hloh dơ̆ng”.

Tơjê̆ âu, hơnăn cheh phe MISS EDE hlôi tĕch tơlĕch container cheh phe ot jing tơmam mă blŭng tơ̆ anih tĕch mơdro Mi. Vă iŏk đei tơdrong ‘nâu, anih mơdro sa hlôi athei pơm lăp hăm đĭ đăng dôm tơdrong hơgăt ‘lơ̆ng đơ̆ng mơdro sa tôch kơ hơlen. Ƀok Hoàng Danh Hữu, Kơdră vei lăng Kŏng ti mơdro sa pơvih pơvăn pơgar jang să EDE akhan, dôm anih mơdro sa tơ̆ Đắk Lắk đei lơ tơdrong đei yua ‘lơ̆ng ƀơ̆t đei hloi tơring tơmam, tơdrong kăl kơ jang vei sơđơ̆ng ‘lơ̆ng tơmam ling lang sơđơ̆ng păng pơjing đei hơnăn. Tơdrong ‘nâu tơgop tơgŭm anih mơdro sa hơmet pơ ‘lơ̆ng mơmat tat găh jên tơmơ̆t jang:

“Jên jang ‘noh jĭ 1 tơdrong tôch kơ gĭt kăl hăm đĭ đăng dôm anih mơdro sa. Mă lei ‘noh ưh kơ sĭ jing tơdrong tơm gĭt kăl hloh ôh. Yua kơ, ƀơ̆t bơ̆n đei 1 tơdrong ‘lơ̆ng pơjei băl hơyơ ‘noh găh tơring pơtăm dăh mă găh lăng băt hơnăn ‘noh bơ̆n gô iŏk yua sư vă hơvơn jên jang. Mưh tơdrong ‘lơ̆ng đĭ sơđơ̆ng bơih, tơring pơtăm kơjăp hlôi đei băt hơdăh păng kơjă hơnăn hlôi pơlung đei bơngai răt yua. ‘Noh tơmoi chu kla hơdrol pơđĭ jên tơmơ̆t tơmam, tơplih yua kơ athei pơkăp lơ̆m ưh kơ pŭn ai athei tơmơ̆t tơmam hơdrol păng gô tơmoi kla jên đơ̆ng rŏng. Mưh bơ̆n đei dôm tơdrong đei yua ‘noh jĭ gô hoei pă kơ mơ̆ng lơ lơ̆m jên jang”.

Vă pơtrŭt pơm tơlĕch jrŭ, Đắk Lắk hlôi đei lơ trong jang tơgŭm hơdrol sơng đei anih mơdro sa tơmơ̆t jên jang lơ̆m tơdrong jang ‘nâu. Đơ̆ng sơnăm 2016 truh dang ei, dêh char hlôi chu drơ̆ng trong jang tơmơ̆t jên jang ăn 20 tơdrong jang pơm tơlĕch cheh phe, hăm akŏm jên tơmơ̆t jang hloh 4.000 ti hlak jên, ‘noh đei hloi pơđĭ anih mơdro sa lơ̆m teh đak păng teh đak đe. Hơdrô̆ sơnăm 2024, Anih vei lăng kon pơlei dêh char hlôi kĭ ăn Hơnăn tơdrong jang tơm sơng đei tơmơ̆t jên jang kơ dêh char truh sơnăm 2025, ‘noh đei 36 tơdrong jang găh rim tơdrong jang, lơ̆m noh tơdrong jang choh jang sa păng pơm tơlĕch dôm tơmam đơ̆ng choh jang sa đei 8 tơdrong jang, akŏm jên tơmơ̆t jang vă jê̆ 1.000 ti hlak jên. Ƀok Nguyễn Thiên Văn, Phŏ Kơdră Anih vei lăng kon pơlei dêh char Đắk Lắk roi tơbăt:

“Nhôn hơnơ̆ng bơ̆jang kiơ̆ tơlĕch jang ‘lơ̆ng pơm tơlĕch jrŭ, hơdrin đơ̆ng 15-20% tơmam cheh phe đei pơm tơlĕch jrŭ. Lơ̆m kơplăh tơlĕch jang, nhôn gô akŏm lơ̆m dôm hơnih jang kơmăy kơmŏk, vă krao hơvơn dôm anih mơdro sa sơng mơ̆t jang sa tơ̆ dôm hơnih jang kơmăy kơmŏk kơ dêh char. Đơ̆ng noh pơm tơlĕch jrŭ hăm dôm tơmam đơ̆ng choh jang sa kơ dêh char păng tĕch tơ̆ teh đak đe pơm hơtŏk kơjă ăn kon pơlei jang chŭn mir kŭm nhen dôm anih mơdro sa, pơm lăp hăm ‘meh vă hơtŏk tơiung mŭk drăm tơpôl lơ̆m tơring”.

Jĭ dêh char đei teh să păng kơsô̆ tơmam cheh phe dơ̆ng hơdrol Việt Nam, hăm 212.000 hec-ta, tơmam hloh 520.000 tấn 1 sơnăm, mă lei kơsô̆ cheh phe đei pơm tơklĕch jrŭ vă pơyua ăn tĕch tơ̆ teh đak đe tơ̆ Đắk Lắk oei tam mă lơ. Rơđăh lơ̆m tơdrong jang, tơmam âu oei tôch kơ lơ. Tơdrong jang tơgŭm hlôi đei, dôm trong năm ‘nao kŭm hlôi đei pơih ăn, lui ngeh akhan gô đei dơ̆ng lơ bơngai tơmơ̆t jên jang lơ̆m Đắk Lắk hơtŏk ‘lơ̆ng kơjă ăn tơmam đơ̆ng choh jang sa tơm, tơgop bơ̆jang kiơ̆ tơdrong hơgăt jang tŏk kơjăp lơ̆m dôm sơnăm truh.