-Cheh phe đei plei, đei yă kơna kon pơlei tơ̆ plei Bu N’Doh (xăh Đắk Wer, apŭng Đắk Rlấp, dêh char Đắk Nông) bu bu kŭm chơt hơiă ‘nă hal. Ƀok Điểu Suynh, phó Bí thư chi ƀô̆, pơm hloi ƀok pơgơ̆r plei Bu N'Doh tơroi: Pơlei đei 130 unh hnam bơngai M’Nông mă lei đei vă jê̆ truh 500 ha ‘long kăp gĭt, lơ̆m noh hlŏh 200 ha ‘long cheh phe. Gơnơm jang kiơ̆ khoa hŏk ki thuơ̆t kơna pơgar cheh phe jing ‘lơ̆ng, đei plei hlŏh 2,5 tân găr 1 ha. Đei 1,2 unh hnam jang đei truh 4 tân/ha. Điểu Suynh ăn tơbăt: lơ̆m pơlei đei hlŏh 10 tŏ gre ô tô, sơnăm 2024 âu ki, đei dơ̆ng 3 tŏ gre ô tô chăl ‘nao. Rim hnam đei gre choh, đei kơmăy ƀôm đak ngăl. 

“Inh jĭ Phó Bí thư chi ƀô̆, pơm hloi ƀok pơgơ̆r plei Bu Nđoh kơna adrin bơ̆ jang tôch tơnăp lơ̆m rim tơdrong, mă loi jĭ vei kơjăp tơdrong sơđơ̆ng tơ̆ pơlei, krao hơvơn mih ma duch nă adrin choh jang xa, vei rong pơgar chĕh phe mă ‘lơ̆ng vă unh hnam đei tơdrong arih xa roi hiôk jơnap, nhôn jang hơdoi hăm khul kơdră pơgơ̆r xăh vă pơlei nhôn roi đunh roi tŏk pơdrŏng, roi tơplih ‘lơ̆ng rŏ.

-Đạ K’Nàng jĭ xăh mơmat tat, tơring hơtăih hơtŏ, tơring bơngai kon kông kơ apŭng Đam Rông, dêh char Lâm Đồng. Dôm sơnăm âu ki, gơnang đơ̆ng lăng kăl tơplih đon tơchĕng lơ̆m jang sa, ‘ngoăih kơ rơbâu hek tar cheh phe, tơring ‘nâu hlôi pơtăm hơlam đei 885hek tar ‘long mắc ca, kơ hrĕng hek tar ‘long sa plei, prit laba păng mơmur rong hơdrông, 60hek tar ‘nhot - pơkao dôm kơloăi kiơ̆ trong choh jang sa kơmăy kơmŏk ‘nao... Lơ̆m noh, lơ tơmam đơ̆ng choh jang sa, ‘long kăp gĭt hlôi đei asong hla ar pơkăp ‘lơ̆ng  OCOP păng tĕch tơ̆ 1,2 teh đak lơ̆m tơring.

Kơlih tơdrong ‘nâu hlôi pơtrŭt mŭk drăm kơ Đạ K’Nàng hơtŏk tơiung, iŏk yua jô̆ păh lăp kơ̆l bơngai lơ̆m sơnăm 2024 đĭ tŏk hloh 45 triệu hlak jên 1 ‘nu 1 sơnăm; kơsô̆ ŭnh hnam dơnuh hin kŭm tơ tĕnh tơ jur lơ đơ̆ng 17% jur oei pă hơla kơ 5% tơdrong hơgăt lơ trong. Ƀôh đei tơdrong tơplih ‘lơ̆ng đơ̆ng tơring, tơdrong tơplih ‘nao yak tŏk đơ̆ng pơlei pơla lơ̆m jang sa, tơdrong hơrih sa păng iŏk yua, yă Ka Phên, bơngai K’ho oei tơ̆ xăh Đạ K’Nàng chhôk hơiă, tơroi:

“Hơdrol sơ̆, cheh phe kơ kon pơlei kŭm nhen ŭnh hnam nhôn ‘noh ‘long pơtăm đơ̆ng tơđăh kơna plei ưh kơ lơ. Đơ̆ng năr đei khŭl kơdră tơring tơroi tơbăt, krao hơvơn tơgep ming, pơtăm hơlam thim ‘long mắc ca, dang ei plei cheh phe đĭ tŏk lơ pơting hăm hơdrol, hơnhăk ăn mŭk drăm ŭnh hnam roi ‘năr roi đei sơđơ̆ng, kon pơlei đei tơdrong hiôk rong kon hơ ‘lơ̆p hŏk pơhrăm ‘lơ̆ng, plei pơla hơtŏk tơiung.”

-Jĭ 1 lơ̆m dôm bơngai năm hơdrol lơ̆m tơdrong tơplih ‘nao đon tơchĕng, trong jang xa mưh choh jang xa, ƀok Y Krông Ayun (ama Tuyên), tơ̆ plei Krum B, xăh Cư Bao, thĭ xăh Buôn Hồ, dêh char Đắk Lắk adrin jang kiơ̆ dôm trong jang pơtăm hrâu lơ kơloăi ‘long lơ̆m pơgar. Ƀok Y Krông ăn tơbăt, ƀok đei 4ha cheh phe pơtăm đơ̆ng sơnăm 1993, truh dang ei đĭ hlŏh 30 sơnăm bơih. Đunh kơ âu 8 sơnăm, ƀok dar dĕh tơplih ming ‘long chĕh phe kră chă pơtăm dơ̆ng chĕh phe yŏng ‘nao đei plei lơ ƀiơ̆, atŭm hăm ‘nŏh, pơtăm hơlam dơ̆ng 250 tơnơm ‘long sầu riêng păng 200 tơnơm ‘long mắc ca lăp ‘lơ̆ng lơ̆m pơgar vă pơm hơtŏk mŭk drăm. Gơnơm thoi noh, jô̆ păh lăp 1 sơnăm, ƀok iŏk đei hlŏh 200 triu hlka jên đơ̆ng rŏng kơ trư tôm jên jang. Mă loi, sơnăm ‘nâu, lơ kơloăi tơmam pơtăm đei plei lơ, kơjă tŏk kơna mŭk drăm hnam ƀok roi sơđơ̆ng, roi đei ƀôh ƀiơ̆, ƀok Y Krông Ayun chơt hơiă ăn tơbăt:

 “Hrei ‘nâu đei ƀôh ƀiơ̆ kơ adrol sơ̆ tơpă, yoa adrol sơ̆ tam mă băt trong jang xa, ưh gơ̆h jang kiơ̆ khoa hŏk ki thuơ̆t, jang kiơ̆ tơdrong juăt jang đơ̆ng kơdih đĕch, sir sơlŭng pơtăm kŭm hăm ti ‘năi. Oei dang ei sir sơlŭng hăm kơmăy khoan, kơna mŭk drăm roi tŏk ‘lơ̆ng ƀiơ̆, jang xa kŭm hiôk hian ƀiơ̆ tơpă.”

-Yak hloh lơ mơmat tat, long nol, sơnăm 2024 mŭk drăm - tơpôl kơ dêh char Kon Tum đei lơ jơnei ‘lơ̆ng. Ƀôh hơdăh mă đơ̆ng tơdrong mŭk drăm oei tam mă gan lơ mă lei jang tŏk đei 8,2% lơ hloh pơting hăm dôm dêh char lơ̆m tơring Tây Nguyên. Akŏp tơmam lơ̆m tơring (GRDP) jô̆ păh lăp kiơ̆ kơ̆l bơngai đei vă jê̆ 64 triệu hlak jên. Lơ̆m sơnăm lơ̆m dêh char Kon Tum kŭm jur đei 3.650 ŭnh hnam dơnuh hin. Chhôk hơiă hăm tơdrong mŭk drăm - tơpôl kơ dêh char tơplih ‘lơ̆ng, tơdrong hơrih sa kơ bơngai Xơ Đăng pơma hơdrô̆ păng kon pơlei dêh char Kon Tum pơma atŭm roi ‘năr roi ‘lơ̆ng hơiă, ƀok A Thiu, 67 sơnăm, Kơdră Khŭl bơ̆jang mặt trận plei Đăk Đe, xăh sơlam Rờ Kơi, apŭng Sa Thầy, tơroi:

“Sơnăm ‘nâu, ĭnh ƀôh tơdrong hơrih sa kơ kon pơlei lơ̆m xăh, lơ̆m plei Đăk Đe đĭ hơtŏk tơiung lơ pơting hăm dôm sơnăm hơdrol. Um ai pơlei pơla hrei ‘nâu đĭ tơplih, kon pơlei tơring ‘nâu ling lang hơdrin jang sa, hơtŏk tơiung mŭk drăm, lơ ŭnh hnam đei iŏk yua lơ; đei lơ ƀa, hơƀo, cheh phe, kơsu... ưh pă đei ŭnh hnam pơngot dơnuh hin nhen sơ̆; kon hơ ‘lơ̆p đei truh tơ̆ hnam trưng hŏk pơhrăm truh trong, jĭ pơ lŏ kŭm đĭ pă gan đei lơ.

-Kiơ̆ kơsô̆ chih jô̆, đơ̆ng 2021 - 2025, dêh char Gia Lai tơlĕch hlŏh 400 ti hlak jên vă bơ̆ jang dôm Tơdrong jang tơm kơ teh đak tơjur tơnuh hin, pơjing tơring tơrang ‘nao păng Tơdrong jang tơm kơ teh đak 1719. Đơ̆ng noh, lơ tơring đei trong jang rơgei, đei yoa lăp hăm yăn âu, pơjing tơdrong hiôk hian vă bơngai tơnuh gơ̆h tưk tơiung tơdrong choh jang xa, rong kon tơrong, pơm hơtŏk iŏk yoa, klăih đơ̆ng tơnuh hin kơjăp ‘lơ̆ng. Mă hơtuch, kơsô̆ unh hnam tơnuh lơ̆m dêh char đơ̆ng 12,09% sơnăm 2021, jur pă 8,11% ƀât hơtuch sơnăm 2024. Lơ̆m noh, kơsô̆ unh hnam kon kông tơnuh đơ̆ng 25,58% sơnăm 2021 jur pă hơla kơ 16% ƀât hơtuch sơnăm 2024, jang đei lơ hlŏh kơsô̆ hơgăt tơjur unh hnam tơnuh hin tơ̆ tơring kon kông jô̆ păh lăp hlŏh 3% 1 sơnăm kiơ̆ tơdrong hơgăt tơnuh lơ pang đơ̆ng 2022 - 2025.

Chơt hơiă tơ̆ hơnăp tơdrong jang sut pơđĭ pơngot, tơjur tơnuh hin iŏk đei lơ tơdrong ‘lơ̆ng, kră pơlei Đinh Văn Chiêm, tơ̆ plei Vơn, xăh Yang Nam, apŭng Kông Chro, dêh char Gia Lai, pơma: "Mĭnh ƀar sơnăm vih tơ̆ âu, rim anih chĕp kơ̆l đơ̆ng Trung ương truh tơ̆ tơring vang tơgŭm ăn kon pơlei choh jag sut pơđĭ pơngot, tơjur tơnuh hin, nhen asong tŏk iŏk jên, pơm tơgŭm hnam, tơgŭm rơmo yŏng vă kon pơlei jang xa. Apinh Trung ương pơjing tơdrong ‘lơ̆ng hơnơ̆ng chă tơgŭm ăn kon pơlei kon kông, vă kon pơlei gơ̆h jang tŏk mŭk drăm, vei kơjăp tơdrong juăt ‘lơ̆ng đơ̆ng sơ̆, vang lăng ‘lơ̆ng tơdrong arih xa păng vang tơgop jơhngâm ăn tơdrong jang tŏk mŭk drăm lơ̆m dêh char".

Kră pơlei Siu Thới oei tơ̆ plei Siu, xăh Ia Me, apŭng Đức Cơ, Gia Lai chhôk hơiă ƀơ̆t ƀôh tơdrong hơrih sa kơ kon pơlei Jrai roi ‘năr roi hơtŏk tơiung, phĭ tơnŏ, hiôk hian ƀiơ̆: “Tơ jê̆ âu, nhôn đei tơdrong tơgŭm đơ̆ng ƀô̆ đô̆i; đe sư pơm hnam oei, hnam trưng hŏk ăn kơ nhôn, kơna dang ei kon sâu bu bu kŭm đei truh tơ̆ hnam trưng. Ĭnh bơnê kơ Binh đoàn, bơnê kơ teh đak hlôi bơngơ̆t truh kon pơlei Jrai nhôn. Dang ei ‘noh nhôn gơh jang ƀa đak kơna tơdrong hơrih sa đei tơplih ‘lơ̆ng. Ƀlă kơ ‘noh dơ̆ng, lơ̆m tơring kŭm đei lơ kŏng ti choh jang sa, nhen kŏng ti kơsu, kŏng ti pơtăm prit, hlôi pơm tơdrong jang sa ăn kon pơlei tơring ‘nâu”.

Lăng dơ̆ng 1 sơnăm sơnăm 2024, mŭk drăm tơpôl dôm dêh char Tây Nguyên iŏk đei dôm jơnei ‘lơ̆ng hơiă; lơ tơdrong hơgăt jing hơnih hơdăh lơ̆m hla kak chih hơmet ming mŭk drăm tơring; dôm tơdrong jang joh ayŏ, tơpôl, khŭl lĭnh, sơđơ̆ng tơpôl đei vei kơjăp; kon pơlei tơgoăt hơdai pôm ƀơ̆r đon, tơdrong hơrih sa tơmam drăm păng jơhngơ̆m đon đei hơtŏk ‘lơ̆ng, tơmam drăm đơ̆ng choh jang sa đei iŏk yua lơ, đei kơjă, tơdrong hơrih sa phĭ tơnŏ hiôk hian ƀrư̆ ƀrư̆ tŏk bŏk đei ƀôh lơ̆m hnam kon pơlei Tây Nguyên, pơm tơdrong ‘lơ̆ng hơtŏk tơiung kơjăp yak lơ̆m sơnăm 2025 truh.