Tơdăm Klak Nhu\ng

(Tơdrong tơroi kră sơ\ hơdrung Thái)

 

Kră xơ đe\i m^nh ‘nu bơngai đơ\ng nge ư\h kơ đe\i jơ\ng, mă le\i đe\i akau, 2 păh ti. Lăng akau hăp lơ lu^nh nhen le\ klak nhu\ng đech kơna kon pơle\i krao xư akhan “Ai pum mu” tơdăh nơ\r Băhnar bơ\n akhan Tơdăm Klak Nhu\ng.

Yang oe\i mơ nat, plang ăn kơ xư 2 păh ti hơbe\ch hơbal gơ\h hơge\i. Tơpang ti ‘no\h tơ pl^h jơ\ng, băt jang lơ tơdrong, chă tanh kơđum kơdo\ng brong jak, vơ\r tho\ng nan, kơ xăi đak ... păng mă kăl băt chă re\h bơ\n t^ng ning tôn ch^ng klơk păng hlôm alal.

Jơva alal xư mơ\ng lăng rơ răo. Ti xư hơbe\ch hơbal gơ\h hơge\i ‘no\h pă pơma yă kiơ bơih mă le\i jơnghơ\m đon xư tơbăt lơ\m nơ\r pơma, lơ\m la boa alal tôch hơ iă. Đe\i ‘măng chơt hơ iă, đe\i ‘măng rơdơ\ pơm ăn hiu\ rơdu hiu rơmơ\n.

Pơle\i xư [ơ\t j^h đak kroong, tho\ng nan đe găn hlo\h ke\t keng. M^nh khu\l tho\ng nan te\ch mơdro t^h hơ vơ\h xư jang. Đe xư chă pơma ăn kơ hăp kơ xăi đak lơ\m tho\ng nan, đơ\ng ro\ng no\h pơtho ăn xư vơ\r tho\ng nan dơ\ng. Mă le\i tơdrong pơm ăn khu\l mơdro chhôk hơ iă hlo\h ‘no\h mơ\ng xư chă hiôm alal. ‘Moi kiơ\ thong đak kroong rơ heng kơ kot, mă kăl lơ\m gơmăng gơmu, đ^ đăng bơngai lơ\m tho\ng nan chă athe\i xư hlôm alal. Roi gơmăng, jơva alal xư hlôm roi hiôk păng lơ lo\h kơna tho\ng nan kơdau roi re\nh.

Xư kiơ\ khu\l tho\ng nan năm tru\h tơ\ dơno\k Tà Sai. ‘No\h dơnok t^h hlo\h tơ\ thong đak kroong Đa, m^nh an^h te\ch mơdro kơdrơ\m kơ tơring bơngai Thái xơ\. Ư|h khan lăp lơ lo\h đe\ch ôh, mă le\i đe kră xơ\ đe\i nơ\r pơma akhan:

- Pay Tà Hê, au lải. - (Năm tơ\ dơno\k Hê, răt brai).

- Tản Tà Sai, au màk lãng pao! - (Tru\h tơ\ dơno\k Sai, te\ch ple\i pơlau hơ nglu\ng t^h!)

Tơ\ dơno\k au đe\i u\nh hnam tôch pơ dro\ng hlo\h lơ\m tơring. U|nh hnam [ok mơdro pơ dro\ng au đe\i 5 ‘nu kon hơdru\h ‘lơ\ng klă klang rang kơ đak rak kơ hla, jang xa gơ\h hơge\i. Lơ bơngai te\ch mơdro lu\h năm kơ yuơ chă te\ch mơdro ‘no\h to\ xe\t, kơ yuơ ‘me\h vă xo\ng m^nh hla, xa m^nh pơnhan hăm đe hơdru\h au ‘noh loi hlo\h.

Mă le\i đe hơdru\h au ‘me\h vă lơ\m tơdrong chă jo\h ayo\ kơdo\ xoang glo\h gloi klo\h hăm tơdrong jang chă te\ch mơdro păng pơdro\ng krên dên. Kơ yuơ lơ lo\h, lơ bơngai măh ble\k, măh kơdơ\ tơ\ anăp đe hơ dru\h au. Đe hơdru\h au hưch hanh dui brai vai tanh khăn păng jo\h hơri. Lơ\m hnam prăt năr mơ\ng lăng vơ vak jơva ting n^ng, ala boa hơri.

Tơ ‘ngla tho\ng nan te\ch mơdro đe\i Tơdăm Klak Nhu\ng jang hơpăh au j^ m^nh lơ\m dôm ‘nu bơngai mă đe hơ druh au ư\h kơ drơ\ng io\k, kơna tôch kơ blek. M^nh năr ‘no\h, mư\h duk đe xư dơ\ng tơ\ tơno\k, to\k bo\k gô tơmoi răt tơmam drăm, đơ\ng no\h tơ ngla tho\ng nan tơ chăr đe\i m^nh tơdrong vă plơ\ ‘mong đơ\ng đe hơ dru\h ư\h kơ vă kơ xư ‘no\h. Mă le\i tim mă tơchă đe\i tơdrong vă pơm. Lăp ư\h kơ đunh xư [re\ng tơche\ng tru\h tơ\ Tơdăm Klak Nhu\ng. Đe hơdru\h hưch hanh jo\h hơri ‘no\h ư\h kơ jor gô hưch kơpang hang kơpăh mư\h kơtơ\ng jơva alal đơ\ng Tơdăm Klak Nhu\ng chă hlôm. Tơche\ng lơ lo\h, xư chơt hơ iă chă pơma hăm Tơdăm Klak Nhu\ng:

- Klak Nhu\ng ăi! Bơ\n pơdơ\h [ơ\t dau hiă m^nh [ar năr, ba d^h kau chă năm lăng kơ chơ!

+ &nh chă lăng pơm kiơ! Hoe\i, ie\m chă năm lăng văi, le# ^nh ve\i lăng tho\ng nan bơ\n dau hoe\i mơ\n nơh?

- Ooh mă le\i tơ\ au, u\nh hnam [ok mơdro pơdro\ng hlo\h lơ\m tơring au đe\i kon hơdru\h tôch kơ ‘lơ\ng păng ‘me\h chă mơ\ng jo\h hơri văi. Tơdăh d^h kau chă pơ hlu\ đe xư dơ\ng păh to thong đak au đe\ch le\i, nhôn hơpăh ăn d^h kau vă je# m^nh poăt tơmam drăm khu\l tho\ng nan te\ch mơdro ‘nau hloi. Păng tơdăh đe hơdru\h chông d^h kau bro\k tơ\ hnam đe xư le\i hơpăh ăn d^h kau m^nh poăt khu\l tho\ng nan. Păng tơdăh đe hơdru\h hơlo\k dru\h kiơ\ e le\i, nhôn ăn kơ e đ^ đăng tho\ng nan au hloi. Ba đe\i chă pơkăp d^h băl kơ jăp văi.

+ Tơdăh ^nh je\i le\i, ^nh ăn kơ ie\m yă kiơ le\i?

- Hoe\i ư\h kơ đe\i ăn yă kiơ ôh, hăm kơtơ\ng ư\h hơ?

+ Tơdăh đe hơdru\h trơ tro\i dru\h kiơ\ ‘me\h kơ ^nh hloi le\i lơ liơ?

- Lơ liơ đe\i đ^ đăng tho\ng nan, tơmam drăm lơ\m tho\ng nan au ^nh ăn kơ d^h kau ngăl!

+ Vă liơ, mư\h lei gô ^nh pơlong năng văi!

Lăp pơkăp d^h băl đang. Tơdăm Klak Nhu\ng năm oe\i [ơ\t tho\ng nan tơ je# tơ klă tơ\ hnam đe [ok pơdro mơdro\ng păng chă hlôm alal vơ vak krao xoăl vơvăl krao chă, chă mơ\ng j^ hiu\ rơdu hiu rơbơ\n hloi.

Jơva alal păr băh mơ\t lơ\m pơgar u\nh hnam [ok pơdro\ng, pơm ăn đe hơdru\h tơ mrot chă mơ\ng. ‘No\h j^ tơ\ kơ xơ\ lăp đe hơdru\h xo\ng đang, jur chă ngôi tơ\ cham vă rơngơp.

Jơva alal pơm ăn jơhngơ\m đe hơdru\h hưch kơpang ang kơpăh, tơ oe\i pă xơ\n dơ\ng pă xu\k, mơdu\k krao xoăl, mơvăl krao chă. Mư\h đe hơdru\h năm tơchă tru\h tơ\ j^h đak kroong ‘no\h hnge\t pă đe\i kơtơ\ng jơva alal bơih. Hơdrol vă bro\k, đe hơdru\h chă pơma vă đe tơ\ tho\ng nan kơtơ\ng:

- Bu hlôm alal ‘ne\i hiôk dêh! Tă pơdơ\h he# ko#, hmach dêh yơh!

Lăp đe hơdru\h yak đ^ hlơp lơ\m pơgar ‘no\h Tơdăm Klak Nhu\ng mă yơ\r ti păng pơma:

+ Lơ lau je\i ^nh vă je# m^nh poăt bơih hơ!

- Vă liơ, dăh pơm dơ\ng văi. Lăng năng!

Đơ\ng no\h bơih, prăt măng ‘no\h păng m^nh năr dơning pă đe\i kơtơng jơva alal. Pơm ăn đe hơ dru\h mơ hoal chă tơpơng mơ\ng. Kơ xơ\ ‘năr dơ\ng ro\ng, lăp xo\ng xa đang, đe hơdru\h pơtơm d^h băl jur chă ngôi lơ\m pơgar, đe hơdruh kơ yuơ hưch dêh hnang kơna măh dơ\ng [ơ\t dur pơgar chă pơ đêng hla đon chă mơ\ng, chă kơ leng lăng tơ\ tho\ng nan.

Lăp [ơ\t do\h, jơ va alal vơ vak krao xoăl mơ văl krao chă, đe\i ‘măng nhen hơ vơ\h hơvơi, đe\i ‘măng nhen hơpơi tơ chă.

Mo\ mă [ar mơ\ng pă ke\ krơ\ng jơhngơ\m kơna pơma hăm mo\ xư:

- Mo\ ăi! Bơ\n krao hơvơn bơngai alal ‘no\h to\k ngôi tơ hnam bơ\n be\! Păng u\nh hnam bơ\n ư\h tơ glăh hăm jơva alal hơbôn ‘no\h ah?

Rim đe o\h xư vang pơma kiơ\. Mo\ xư pơma:

- Bu mă ư\h, u\nh hnam bơ\n chă hơvơn bơnbgai lơ le\i ‘ne\i mă tơgăl văi! Tơdăh xư ư\h kơ năm kơnh lơ liơ? Pơlong năng lăng deh. Mă le\i dang e\i bu năm le\i? Au, o\h hơdruch năm krao hơ! Yuơ o\h ‘no\h hơdru\h păh kơ chong dơ\ng, ‘lơ\ng dơ\ng, tơdăh đe pơ chăh ư\h kơnăn mă đơ\ng đe chă jo# kơnh j^ lăp khan, hơdru\h păh kơ chong tim băt tơdrong tơ drơ\r, mư\h ‘me\h ‘no\h năm hloi đe\ch ư\h deh! Tơdăh bơ\n năm kơnh đe dê kơ bơ\n văi!

Kơtơ\ng lơ lo\h xư tôch kơ chôk, drơ\ng nơ\r năm hloi. J^ bơngai oe\i ‘lơ\p ne\i kơna năm hơyo\h tơ\ tho\ng nan, ap^nh tơ [ơ\p bơngai tơdăm hlôm alal, je\i tim chă tơroi găh krao hơvơn năm ngôi tơ\ hnam ôh, lăp khan vă băt akau đe\ch!

Lăng [o#h bơngai hlôm alal mơmo\ le\ch, bơngai hơdru\h ‘nrơ\t kơdrăt, hlêng hlang jơhngơ\m đon mă le\i je\i e\nh pơ krơ\ng jơhngơ\m. Bơngai hơdru\h pơma:

- ‘Nho\ng ăi, mai o\h nhôn ‘me\h mơ\ng d^h kau hlôm alal dêh văi! Dang e\i d^h kau hlôm ăn kơ nhôn mơ\ng dơ\ng hơ. Tơdăh ih oe\i tơ\ au đunh le\i drong ngôi tơ\ hnam nhôn!

Đơ\ng no\h bơngai hơdru\h tơpơng ăn ple\i ‘long đum m^nh kơđo\ng [au phu tru hut. Păng ap^nh v^h.

- Nhen lap ma nu\h ‘ne\i ^nh je\i vă v^h bơih păng hơpơi đe\i kơtơ\ng alal ih chă hlôm văi.

Hơdru\h hơdruch v^h tơroi tơbăt găh akau akar tơdăm Klak Nhu\ng ăn đe pơmai chă mơ\ng. Đ^ đăng je\i tăr văr hăm akau jăn yang [ơ [rơ\h lơ lo\h. Mă le\i jơva alal xư hlôm ‘no\h ư\h kơ hiơt ôh.

Kơ xơ\ ‘năr đơ\ng ro\ng, jơva alal vơ vak dơ\ng. Mo\ kơdră athe\i đe o\h xư chă pơ pro\ ple\i ‘long, pơ pro\ tơdrô [au phu tru hut hơvơn bơngai tơdăm hlôm alal chă năm ngôi tơ\ hnam. Đơ\ng no\h mo\ kơdră hăm o\h hơdruch, athe\i đe tung hơdu\ năm tung ba bơngai tơdăm hlôm alal mơ\t ngôi lơ\m pơgar. Prăt gơmăng ‘no\h đe xư chă et xa pơma dơnu\h păng hlôm alal vơ vac pă kơte\ch. D^ng tru\h brưch hơdăh phoăh kơ ‘năr ‘no\h đe hơdru\h mă ăn Tơdăm Klak Nhu\ng bro\k. Brok tru\h tơ\ tho\ng nan, pơ đ^ bơngai vang xơng hơvơn. Xư yơ\r ti tơ\ bơngai tơ ‘ngla tho\ng nan pơma:

+ Je\i ^nh m^nh poăt bơih hơ!

- Mă đơ\ng hiong ăn d^h kau đ^ khu\l tho\ng nan tơdăh pơm ăn đe hơdru\h pơ ang to hiu\ rơdu hiu rơmơ\n je\i pă hmach văi!

Dôm năr đơ\ng ro\ng dơ\ng, tơ\ pơgar u\nh hnam [ok pơdro\ng mă gơmăng ayơ je\i pơgơ\r et xa jo\h hơri iơ iơ\r. Jơva alal, ting  n^ng đơ\ng Tơdăm Klak Nhu\ng chă hlôm re\h pơm ăn lơ bơngai lu\h năm mơ\ng. Rim đe hơdru\h anai boăl đe pơmai đe o\h je\i tơdui d^h băl năm mơ\ng tôch kơ lơ. Lơ đe hơdru\h hưch kơpang hang kơpăh mư\h mơ\ng jơva alal t^ng n^ng au.

Tă đe\i hloi tơdrong chă gar d^h băl dơ\ng văi. Kơ yuơ bu bu je\i ‘me\h vă Tơdăm Klak Nhu\ng tre\ng lăng, năng hnhoi. Xư hlôi jing bơngai tơmoi g^t kăl hlo\h hăm u\nh hnam [ok pơdro\ng đơ\ng dang yơ ư\h kơ băt hloi. Mư\h đ^ joăt, đ^ đăng pơmai o\h đe hơdru\h au chă ap^nh jet gia pơma dơnu\h tôm tơdrong.

Tơdăm Klak Nhu\ng tơroi: &nh chă pơ hrăm đơ\ng oe\i ‘lơ\p hloi văi.

Đơ\ng no\h xư chro tơ\ ple\i nuih păng pơma: Găh anăn ^nh, dôm alal ^nh au mơ\ng ‘ne\i kơne# te# dêh văi! J^ bơngai ba kơne# ‘mơ\i ne\i, kơna me\ [a\ chă krao anăn lơ liơ ku\m bư\h đe\ch deh. Tơdăh tơroi ‘ne\i kơdơ\ akau mơlau kơ đe d^h văi!

Pơ đ^ đe hơdru\h vang pơma:

- Bu mă le\i ... hoe\i! Đ^ dôm năr au bơ\n đ^ joăt d^h băl bơih khan! Ih pơm kơdơ\ kă kiơ nơ! Tơroi anăn ‘ne\i vă kơ băt chă krao păng chăm d^h băl hle\ nơ!

Lăng [o#h đe hơdru\h hơlo\k chă athe\i xư tơroi đe\ch bơih:

+ ‘Nau ‘no\h t^ng n^ng “Sai kô ku” (Tơle\i pơyô)! Găh ‘nau ‘no\h alal “Sai chau cu” (tơle\i ple\i nuih oh)!

Iơ\r đe hơdru\h vang pơma:

- Lơ le\i khan tă kơne#! Hơ iă dêh khan! Mư\h le\i anăn ih le\i! Ro\ năng oe\i hơ iă hlo\h kơ ‘no\h hle\ nơ.

+ Gô mơ\ng bơngai văi. Anăn ^nh ‘no\h ... ‘no\h “Ai phun hặc cu” ( Klo ih!)... Kơne# dêh ư\h deh, đơ\ng me\ [a\ chă krao ne\i, vă băt kă kiơ aă. J^ kơ yuơ bơ\n đ^ joăt bơih kơna ^nh mă tơroi văi!

Đơ\ng no\h dơ\r đe hơ dru\h chă hiơ hie\k chơt hơ iă ‘nă hal.

- Bơngai ‘ne\i kah chơt tơpă bơih! Mă le\i je\i hơ iă văi, tơdăh nhôn đe\i klo gơ\h hơge\i le\i pă b^ bu pơ jăh ôh!

Roi đunh roi joăt hlo\h dơ\ng. Đe hơdru\h roi hưch hanh ‘me\h vă tơ goăl tơ je# xư. Đe xư chă io\k ăn bơ\n đak nhă, ple\i ‘long vă bơngai tơdăm au ư\h kơ ‘me\h bro\k. Mă le\i bơngai băt kơd^h ne\i j^ lăp jing bơngai pơm pơchơt pơ hiơ\ ăn đe hơdru\h vă kơchơt đe\ch, mă đơ\ng hơnơ\ng krao xư “ Klo ^nh ăi!”.

Mă le\i roi đunh lăng [o#h đe xư ‘me\h vă bơngai tơdăm au oe\i đunh tơpă. Đe xư chă pơtơm:

- ‘Nho\ng ăi, oe\i hăm nhôn tơ\ au hloi hih! D^h kau j^ lăp bơngai vơ\r tho\ng nan ăn kơ đe. Prăt xơnăm tăm kơrach mơ đông tơ\ kơpal đak, ih je\i kăl đe\i an^h oe\i dơnơ\ng dơ\ng kơ jăp tru\h ning nai kai ning mônh hle\ nơ. Mă đơ\ng ư\h kơ klo tơpă ră, mă le\i ih ‘no\h j^ bơngai kơ lu nhôn đơ\ng ki he\i bre\i mơ xơ\ bơih văi!

Tơdăm Klak Nhu\ng ư\h hơ iă, xư tơche\ng, chrơ\m jing bơngai chă jang ăn kơ đe prăt xơnăm tăm kơ rach mơđông tơ\ kơpal đak hiôk hio\h jing xem brem lơ\m pơgar kơ đe hơdru\h au.

Xư ư\h kơ ‘me\h vă ve\h ver hăm thong đak păng ling lang hơdơ\r dôm jơ ‘năr er^h xa hiôk hian mơ\ng kơ d^h lơ\m thong đak gơmăng rang khe\i chơ chu\h gơmăng rơheng kơ kot, ư\h kơ hiơt dôm u\nh bơ blo\ng đơ\ng pơk mir pơ chrang tơ\ thong đak kroong lơ\m gơmăng gơmu...

Chă pơ hlu\ pơdôr ư\h kơ ke\, đe hơ io\h pơ rơ\ng chă gơ\t, mă le\i bơngai tơdăm au măh tơ chăr tơdrong hơle\nh mă kle\nh kle\ch. Xư băt kle\nh hlo\h đơ\ng hnam, đe hơ dru\h kơdau dru\h kiơ\, krao tơ hlông vơ vak:

- Gô ^nh be\ “Pơyô ^nh ah!”.

- Gô ^nh be\ “Tơle\i ple\i nuih ^nh ah!”.

- Gô ^nh be\ “Ơ pơyô ah!”.

Rim bơngai lơ\m tho\ng nan kơtơ\ng ngăl. Lăp đơ\ng ro\ng xơng hơvơn Tơdăm Klak Nhu\ng to\k tơ\ tho\ng nan, tơ ‘ngla tho\ng nan pơma:

- Lui kơ d^h kau tơpă bơih. Đơ\ng dang e\i hre\i au ih ‘no\h jing bơngai tơ ‘ngla tơm dôm tho\ng nan te\ch mơdro ‘nau hloi.

Đơ\ng no\h khul tho\ng nan vơ\r tho\ng nan yak ‘moi thong đak kroong mơ\ng kiơ\ nơ\r Tơdăm Klak Nhu\ng chă chro trong. Nơ\r krao tơ ‘lông đơ\ng đe hơdru\h oe\i hơnơ\ng vang vơch păr jơp lơ\m hơgơ\p tơmo ‘moi kiơ\ thong đak kroong Đà.

- Sai chau cu! – Tơle\i ple\i nuih ^nh!

- Sai cô cu! – Tơle\i pơyô ^nh!

- Phun hặc cu! – Klo ^nh ơi!

Bơngai tơdăm je\i tơ ‘lông:

+ Vă liơ gô ning nai kai ning mônh hơ!

 

Tơblơ\: AmaZưt