VOV4.Êđê - Hluê si klei t^ng yap mrâo hưn mdah mơ\ng Êpul brua\ Hiu c\hưn ênguê dlông ro\ng la\n (NWTO), Việt Nam dôk mrô 6 hla\m 10 ala c\ar mâo hnơ\ng đ^ kyar brua\ hiu c\hưn ênguê ktang êdi dlông ro\ng la\n ako\ thu\n 2017 leh ana\n dôk mrô 1 ti C|âu Á kơ hnơ\ng đ^ kyar brua\ hiu c\hưn ênguê. Anei jing klei tu\ mơ\ng klei nga\ ktang mơ\ng jih du\m gưl brua\ k`a\m mtru\t mđ^ brua\ hiu c\hưn ênguê đ^ kyar hluê si hdra\ êlan jing brua\ duh mkra knơ\ng phu\n mơ\ng la\n c\ar:

Thu\n 2017, brua\ hiu ]hưn ênguê ti Việt Nam lo\ dơ\ng mâo klei đ^ kyar jăk mơ\ng thu\n 2016, hjăn mlan 11 thu\n 2017, tuê mơ\ng ala ta] êngao hriê ]hưn kơ ala ]ar drei giăm 1 êklăk 200 êbâo gưl ]ô mnuih, đ^ 14,4% mka\ ho\ng mlan 10. Anei ăt jing mlan tal 8 hlăm thu\n anei, tuê mơ\ng ala ta] êngao êbeh kơ 1 êklăk gưl ]ô mnuih. Ho\ng klei đ^ kyar anei, năng ai hlăm thu\n anei, brua\ hiu ]hưn ênguê ala ]ar drei srăng drông truh 13 êklăk dưl ]ô tuê mơ\ng ala ta] êngao, đ^ 28% mka\ ho\ng thu\n dih. Ênoh tuê mơ\ng ala ta] êngao hriê ]hưn kơ ala ]ar drei mâo klei đ^ kyar pro\ng hlăm dua thu\n êgao, ho\ng giăm 60% mka\ ho\ng thu\n 2015, jing leh ênoh đ^ kyar pro\ng êdi mơ\ng êlâo dih truh kơ ara\ anei. Klei đ^ kyar ênoh mnuih hiu ]hưn ênguê đru ata\t leh brua\ hiu ]hưn ênguê thu\n anei mâo ba w^t giăm 515 êbâo êklai prăk, đ^ 25% mka\ ho\ng wưng anei thu\n dih, jing knar 23 êklai dolar, đru mguôp 7% hlăm GDP lăn ]ar pô.

Gru kruak yuôm bhăn mơ\ng brua\ hiu ]hưn ênguê jing ako\ thu\n 2017, phu\n brua\ kđi ]ar mâo leh hdră mtru\n mrô 08 kơ brua\ mđ^ kyar hiu ]hưn ênguê jing brua\ knơ\ng hlăm klei duh mkra. Quốc hội gưl 14 mâo bi kla\ kơ Hdră bhiăn hiu ]hưn ênguê lo\ mlih mrâo. Knu\k kna ăt bi kla\ dua hdră êlan kơ klei mnuih ala ta] êngao ngă hra\ mơar ho\ng điện tử mu\t hlăm lăn ]ar Việt Nam, lehana\n lo\ po\k klei ênưih hlăm brua\ ngă hra\ mơar hong mnuih ta] êngao mu\t hlăm Việt Nam, hriê mơ\ng 5 ala ]ar Anh, Prăng, Đức, Italia, lehana\n Tây Ban Nha, mjing djăp klei găl kơ brua\ hiu êbat kơ mnuih ala ta] êngao, ]ia\ng krơ\ng ênoh đ^ kyar mnuih ala ta] êngao hriê ]hưn kơ Việt Nam. Êngao ana\n, kbia\ hriê mơ\ng klei hưn mdah kơ Việt Nam mơ\ng hruê kăm Gưl dlông APEC, lehana\n djăp hdră ngă brua\ kơ klei hiu ]hưn ênguê wưng leh êgao. Trương Sỹ Vinh, kKia\ng khua knơ\ng brua\ ksiêm duah kơ brua\ mđ^ kyar hiu ]hưn ênguê brei thâo:

“ Êlâo kơ hdră mtru\n lehana\n êdei kơ hdră mtru\n mâo klei mdê jing kluôm yang [uôn bi mđing duh bi liê hlăm klei mđ^ kyar brua\ hiu ]hưn ênguê jing brua\ phu\n hlăm klei duh mkra. Hdra\ bhiăn hiu ]hưn ênguê mâo leh lu mta mrâo, klei anei srăng ngă kơ brua\ hiu ]hưn ênguê nao hla\m klei bhiăn jăk h^n, lehana\n djo\ guôp ho\ng klei jing ara\ anei. [ia\dah, ênoh phung tuê hiu ]hưn ênguê giăm truh 13 êklăk ]ô mnuih, klei đ^ kyar pral brua\ hiu ]hưn ênguê hla\m thu\n 2016 lehana\n thu\n 2017 pro\ng mse\ snăn giăm 30%, snăn kâo m^n amâo mâo ôh dhar brua\ mkăn mâo klei d^ kyar mse\ ho\ng brua\ hiu ]hưn ênguê ana\n, mâo đru mguôp leh hlăm klei mđ^ kyar brua\ duh mkra ti Việt Nam”.

Dưi mâo he\ ênoh yuôm bhăn mse\ djuê ana\n, Knơ\ng brua\ hiu ]hưn ênguê tuh êyuh leh jih ai tiê hlăm brua\ hưn mdah kơ klei hiu ]hưn ênguê ho\ng du\m ala ]ar, lehana\n po\k lu klei găl kơ brua\ rang mdah mnơ\ng dhơ\ng ]h^ mnia k`ăm hla\m brua\ hiu ênguê ho\ng ta] êngao, mko\ mjing drông du\m êpul FAM hriê mơ\ng du\m ala ]ar đ^ kyar hriê ksiêm dlăng brua\ hiu ]hưn ênguê ti Việt Nam. Boh nik, knơ\ng brua\ hiu ]hưn ênguê mko\ mjing leh lu hdră hưn mdah kơ brua\ hiu ]hưn ênguê Việt Nam. Boh nik, Knơ\ng brua\ hiu ]hưn ênguê mko\ mjing lu hdră hưn mdah kơ brua\ hiu ]hưn ênguê Việt Nam ho\ng du\m ala ]ar Australia, Nhật Bản, 3 ala ]ar hlăm alu\ wa\l ASEAN jing Thailan, Malaysia, Indonesia; 4 ala ]ar Dưr C|âu Âu mâo Phần Lan, Đan Mạch, Nauy, lehana\n Thuỵ Điển, lehana\n du\m ala ]ar ti C|âu Âu mâo Italia, Đức, Hà Lan, Tây Ban Nha. Mb^t ho\ng ana\n, hgu\m hlăm lu brua\ rang mdah mnơ\ng dhơ\ng ]h^ mnia brua\ hiu ]hưn ênguê ho\ng ta] êngao pro\ng mse\ si: Travex ti Singapor; ITB ti Đức; MITT ti Nga; JATA ti Nhật Bản, lehana\n Top Resa ti Prăng… Nguyễn VănTuấn, Khua knơ\ng kia\ kriê brua\ hiu ]hưn ênguê Việt Nam la]:

“ Thu\n 2017 jih leh lo\ jing thu\n mâo klei kruak knăl jăk kơ du\m klei tu\ dưn mơ\ng brua\ hiu ]hưn ênguê Việt Nam. Boh tu\ dưn mơ\ng thu\n tal êlâo hluê ngă hdră mtru\n 08 mơ\ng phu\n brua\ kđi ]ar brei [uh, du\m mta k`ăm tui si phu\n brua\ kđi ]ar k]ah hlăm hdră mtru\n 08 hlăk dơ\ng dưi ngă. Brua\ hưn mdah mâo leh lu klei bi mlih hlăm brua\ mđ^ ai kơ klei ngă brua\. Boh nik mâo klei bhiăn hgu\m brua\ knu\k kna ho\ng êngao knu\k kna, kyua mâo êpul hgu\m kăp đru k]e\ kơ brua\ hiu ]hưn ênguê hlăk mâo klei tu\ dưn, đ^ kyar pro\ng”.

Klei đ^ kyar jing tuê mơ\ng ala ta] êngao hriê ]hưn lu hla\m thu\n êgao mâo leh klei đru mguôp mơ\ng du\m knơ\ng brua\ duh mkra ata\t klei hiu ]hưn ênguê mguôp mb^t. Lu êpul brua\ anei mâo mko\ mjing leh ana\n knăl, ho\ng ai dưi bi ktưn pro\ng kpưn nao truh kơ ala ta] êngao. Mse\ si knơ\ng brua\ Fiditour, ho\ng lu mta brua\ ngă, knơ\ng brua\ lo\ mâo mguôp ho\ng du\m knơ\ng brua\ êdeh phiơr po\k êlan phiơr truh kơ du\m anôk hiu ]hưn ênguê. Knơ\ng brua\ mâo brua\ ksiêm duah klei ]ia\ng klei khăp, klei mưng mơ\ng du\m anôk hiu ]hưn ênguê, ]ia\ng mâo klei bi mguôp hưn mdah klei găl ngă brua\ mâo klei tu\ dưn h^n. Trần Thế Dũng, K’ia\ng khua knơ\ng brua\ hiu ]hưn ênguê Fiditour, knơ\ng brua\ hiu ]hưn ênguê ho\ng ta] êngao, kăp drông tuê hiu ]hưn ênguê truh kơ Việt Nam thu\n 2017 yăl dliê:

“ }ia\ng dưi mâo klei tu\ dưn mse\ si ara\ anei, snăn knơ\ng brua\ Fiditour mdưm tuê hiu ]hưn ênguê jing mrô sa. Hmei duh bi liê lu kơ kdrăp ngă brua\ ]ia\ng rơ\ng dưi ksiêm dlăng kjăp brua\ hlăm jih êlan hiu ]hưn ênguê, mâo hdră kia\ kriê tuê hiu ]hưn bi jăk. Hmei mđing kơ brua\ mjua\t bi hriăm, mnuih hiu ata\t thâo hiu ata\t tuê ho\ng klei jăk. Ba w^t kơ tuê hiu ]hưn sa klei hiu hlăp jăk yuôm bhăn.”

Hnơ\ng klei đ^ kyar jăk mb^t ho\ng hdră ngă djo\ guôp, ]ang hmăng brua\ hiu ]hưn ênguê Việt Nam srăng ngă tu\ jing djăp ênoh ]ua\n hla\m wưng kơ ana\p. Ana\n jing ngă brua\ ho\ng klei mbrua\, mâo kdrăp ngă brua\ jăk, ênuk mrâo, mnơ\ng kơ brua\ hiu ]hưn ênguê jăk, mâo ana\n knăl jăk, jia\ knhuah dhar kreh djuê ana, mâo ai bi ktưn ho\ng du\m ala ]ar hlăm alu\ wa\l. Ktưn truh kơ thu\n 2020, mâo mơ\ng 17 – 20 êklăk gưl tuê ala ta] êngao hriê ]hưn, 82 êklăk gưl tuê hlăm ala ]ar pô, kla\ s^t jing brua\ phu\n kơ klei mđ^ kyar brua\ duh mkra hlăm ala ]ar.

Y Khem pô ]ih hlo\ng ra\k