VOV4.Êđê - Brua\ nga\ lo\ hma ]ar Daklak mrâo mjưh rue# thu\n 2017, jhuang mu\t hla\m thu\n 2018 ho\ng lu klei lui] liê kjham, kyua mơ\ng klei bi mlih yan adiê lehana\n brua\ mnia mblei amâo ga\l ja\k nga\. Dua mnơ\ng pla phu\n jing kphê lehana\n tiêu amâo dưi mka\p dja\p ôh kơ klei ]ang hma\ng kơ brua\ duh mkra mơ\ng mnuih [uôn sang, hla\k êjai tla\ ana\p ho\ng lu klei bui mlih amâo ja\k ga\l mơ\ng brua\ mnia mblei, lehana\n tu\ klei lui] liê mơ\ng klei bi mlih yan adiê nga\. Ho\ng boh klei sna\n, ana boh kroh Daklak hla\k [uh êdah jing mse\ si sa klei ga\l djo\ mrâo, rơ\ng kja\p wa\t kơ ênoh tu\ yuôm brua\ duh mkra lehana\n klei dưi tu\ djo\ guôp ho\ng klei bi mlih yan adiê, na\ng ai dưi đru mguôp ba hnư hrui w^t djo\ guôp kơ mnuih [uôn sang nga\ lo\ hma.

Hmei bi mtuôm ho\ng Bành Việt Tùng sa ]ô mnuih [uôn sang ngă lo\ hma hriê mơ\ng să Êa Kpam, kdriêk }ư\ Mgar hlăm  sa klei bi mtuôm mnuih [uôn sang ngă lo\ hma mdro\ng prăk êklai mơ\ng Anôk bruă g^t gai kr^ng  Dap Kngư mko\ mjing ti Dakak. Klei bi mtuôm k`ăm bi kah du\m klei thâo leh ana\n đru mguôp hdră êlan ]ia\ng bruă ngă lo\ hma Dap Kngư đ^ kyar h’^t kjăp. Mdê ho\ng mnuih [uôn sang ngă lo\ hma mkăn hlăm kr^ng lăn Daklak, Bành Việt Tùng amâo mâo ruah kphê amâodah tiêu ]ia\ng mđ^ kyar bruă duh mkra go\ êsei, [ia\dah `u ruah mă ana boh kroh tă ]ua bruă duh mkra kơ go\ êsei. Leh 9 thu\n pla leh ana\n kriê dlăng, truh kơ ara\ anei go\ êsei `u mâo sa đang war thơ\ng pla ana boh kroh ho\ng ênhă pro\ng êbeh 3 ha: mâo 500 phu\n ana boh [ơr djăp mta, giăm 100 phu\n ana boh sầu riêng jih jang mboh leh s’a^. Kyua djo\ guôp ho\ng ho\ng lăn ala, êa juôr, yan adiê ti alu\ wa\l leh ana\n kriê dlăng djo\ hdră, anăn đang war đ^ jing jăk siam, boh mnga hrui w^t đ^. Yap mdu\m, grăp thu\n leh tla he\ ênoh bi liê, đang boh mơ\ng go\ êsei Tùng mâoổhui w^t prăk mnga êbeh 1 êklai 500 êklăk prăk, đ^ h^n 3 blư\ mkrah mkă ho\ng pla kphê êlâo dih:

“ Kr^ng lăn ti anei jing djo\ guôp ]ia\ng pla mjing kphê, tiêu, [ia\dah kâo ruah pla mjing ana boh. Leh lu thu\n w^r w^r bi mlih ba pla boh [ơr leh ana\n sầu riêng, snăn kâo hơ\k êdi, kyua kâo mâo leh klei tu\ jing, kyua boh tu\ dưn mơ\ng 2 mta ana anei ba w^t kơ kâo pro\ng h^n 3 blư\ mkă ho\ng pla kphê. Pla boh [ơr, sầu riêng thu\n tal êlâo dleh dlan, leh wưng pe\ boh dul [ia\ ai tiê kriê dlăng mkă ho\ng pla kphê leh ana\n tiêu”.

Kâo thâo [uh klă h^n kơ hlei pô ênoh yuôm mơ\ng boh kroh hlăk ba w^t kơ du\m alu\ wa\l ti Daklak ana\n jing du\m anôk bruă mnia mblei boh kroh. Trần Minh Hải, Khua knơ\ng bruă Mguôp hnư mnia mblei boh [ơr ho\ng ala ta] êngao Tây Nguyên, kdriêk Krông Pa] brei thâo: leh 4 thu\n mko\ mjing leh ana\n ngă bruă, truh kơ ara\ anei, knơ\ng bruă bi hgu\m ho\ng mnuih [uôn sang ngă lo\ hma 5 ]ar lăn Dap Kngư ba la êbeh 1 êbâo ha boh [ơr, 80% ênhă anei mâo hrui pe\ leh boh. Thu\n 2017, knơ\ng bruă ba ]h^ giăm 10 êbâo ton boh [ơr djăp mta hlăm sang ]ơ mnia ala ]ar leh ana\n  sa kdrê] ba ]h^ kơ ala ]ar Hồng Kông, Thuỵ Điển, Trung Quốc, Ả rập… Trần Minh Hải bi mklă, boh kroh Daklak mâo klei găl hlăm klei bi ktưn mhiă, bohnik gơ\ boh [ơr, mâo klei ]ang hmang pro\ng wa\t hlăm sang ]ơ mnia ala ]ar leh ana\n ba ]h^ kơ ala ta] êngao:

“ Kno\ng klei ]ia\ng blei [ơ\ng hlăm ala ]ar ara\ anei 1 thu\n mâo 80 êbâo ton leh ana\n sang ]ơ ]h^ mnia boh [ơr du\m thu\n kơ ana\p mâo klei ]ang hmang h^n kơ anôk ba ]h^ mâo wa\t sang ]ơ mnia C|âu Âu, Trung Đông, Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản leh ana\n du\m ala ]ar Ngo\ Dhu\ng C|âu Á riêng gah Việt Nam blei [ơ\ng boh [ơr lu êdi”.

Hluê si Tiến sĩ Trương Hồng, Khua Anôk bruă Kreh knhâo hdră mnê] ngă bruă mrâo mrang hlăm bruă lo\ hma dliê kyâo Tây Nguyên, kr^ng lăn Daklak leh ana\n du\m ]ar riêng gah mâo lu klei găl ]ia\ng mđ^ kyar ana boh kroh kr^ng hlơr mâo ênoh yuôm, mâo mnuih blei [ơ\ng khăp ]ia\ng:

“ Lăn ala yan adiê Dap kngư djo\ guôp ]ia\ng mđ^ kyar du\m mta ana boh kroh mâo ênoh yuôm mse\ si boh [ơr, sầu riêng leh ana\n du\m mta ana boh mâo [luôn mse\ so boh krue# du\ng, boh cam, boh quýt. Klei găl ana\n jing lăn ala leh ana\n yan adiê. Lăn ala ti Dap Kngư djo\ guôp êdi ho\ng du\m mta ana boh kroh leh ana\n boh s^t bi êdah klă  leh klei anei: lu gru hmô pla mta ana anei ba w^t leh boh tu\ dưn đ^. Mse\ si boh [ơr mnuih [uôn sang ngă lo\ hma dưi hrui w^t 1 êklai prăk hlăm 1 ha / 1 thu\n, sầu riêng mơ\ng 800 êklăk truh 1 êklai prăk hlăm 1 ha/ 1 thu\n. Klei anei amâo djo\ kno\ng bi êdah klă kơ klei nao djo\ hdra\ đui] ôh, [ia\dah [uh leh s^t êdi.  Sa  hdră bruă mkăn ti kr^ng lăn Dap Kngư mâo du\m anôk djo\ guôp êdi kơ ana boh mâo [luôn mse\ si boh krue# du\ng, boh krue# kuit ti Daklak mâo kdriêk Êa Kar, Êa Sup, {uôn Đon đ^ jing jăk ăt mse\ ho\ng du\m ]ar Yu\ kwar Dhu\ng. Hlăm êdei ana\p lăn Dap Kngư srăng mđ^ kyar ana boh kroh jing klei găl djo\ phu\n mơ\ng Việt Nam”.

Hluê si hnơ\ng đ^  mơ\ng ênoh yuôm mâo hrui w^t, ênhă pla du\m mta ana boh kroh ti Daklak ăt đ^ kyar pral, ho\ng du\m pluh êbâo ha srăng mphu\n wưng pe\ boh yap mơ\ng thu\n 2018. Klei ana\n jing, hnơ\ng mâo boh kroh ti Daklak srăng đ^ pral hlăm du\m thu\n kơ ana\p. Tơdah knu\k kna leh ana\n du\m anôk bruă duh mkra mnia mblei msir mghaih jăk klei kơ sang ]ơ ]h^ mnia, kơ kdrăp yua kriê pioh leh hrui pe\, boh kroh srăng klă s^t jing knơ\ng phu\n bruă lo\ hma mrâo mơ\ng Daklak mb^t ho\ng kphê, tiêu, ksu… mjing klei h’^t kjăp kơ hdra\ bruă duh mkra .

H’Mrư pô ]ih – H’Nga ra\k