VOV4.Êđê - Msĕ si Sang mđung asăp blŭ Việt Nam hâo hưn, dliê Êa Sô, kdriêk Êa Kar, čar Dak Lak, siă knông hŏng čar Gia Lai lehanăn Phú Yên mâo arăng bi rai kjham. Grăp hruê mâo dŭm pluh čô bi rai dliê ti krĭng kdriêl knông anei nao mŭt hlăm wăl dliê Êa Sôr tlĕ druôm kyâo yuôm hĭn, lua mnah hlô mnơ̆ng. Klei bi hgŭm plah wah dŭm čar brei ƀuh adôk lu klei gun kpăk, amâo đei mđing, ngă kơ hdră kriê dlăng, răng mgang dliê amâo ba wĭt klei tŭ dưn.

-Anei jing lăn Gialai lah.

Diih hlăk ngă soh si ngă diih lŏ pia msĕ snăn?

-Mă hlăm dliê knŭk kna mkuôm snăn hmei amâo mâo klei lŏ mgăl ôh, srăng tŭ klei ƀuah mkra. Bi anei, ti Gialai mă hĕ hmei, si thâo djŏ hmei knŏng mă bruă hŏng Gialai.

Ti anei hmei mă lehanăn ba kơ Gialai.

-Ya lăn Daklak deh anei.

Dah kâo mă soh diih, kâo srăng đua klam klei anei.

-Djŏ leh gơ̆ soh ih mă hmei anei. Anei jing lăn Gialai si ih dưi duah mă hmei, ya ih mă bruă kơ lăn Gialai deh?

Klei bi mgăl plah wah êpul răng mgang dliê mơ̆ng Alŭ wăl dliê knŭk kna mkuôm Êa Sôr, čar Daklak hŏng sa êpul phung tlĕ kyâo čar Gialai hlăk tuôm hŏng klei dleh dlan. Phung knĕ tlĕ kyâo nao mŭt hlăm kmrơ̆ng knŭk kna mkuôm Êa Sôr uă druôm kyâo yuôm, tuôm hŏng phung gak răng dliê hmao tiŏ mă diñu đuĕ hlăm krĭng lăn bi kđông hŏng Gialai, hlăm Ia Dreh, kdriêk krông Pa, čar Gialai. Phung tlĕ kyâo mjhua hŏng mnuih lu, giăm 20 čô mnuih, êjai anăn phung gak răng dliê mơ̆ng kmrơ̆ng knŭk kna mkuôm mâo mă 5 čô mnuih. Phung tlĕ kyâo bi tăng, bi mgăl leh diñu đuĕ kdê truh hlăm čar Gialai, amâo lŏ djŏ hlăm kdrêč lăn Daklak ôh, kmrơ̆ng knŭk kna mkuôm amâo mâo klei dưi mă kơ̆ng mnuih lehanăn mnơ̆ng mnuă phung tlĕ kyâo ôh. Leh kơ anăn, diñu lŏ bi iêu dŭm pluh čô mnuih mkăn, đru bi mtlaih diñu.

Trần Văn Khánh, mnuih ngă bruă Anôk kiă kriê dliê kyâo mrô 2, hlăm kmrơ̆ng knŭk kna mkuôm Êa Sôr, mâo lŏ tiŏ nao hlăm pôih gak răng dliê čuê 616, bi knông hŏng čar Gialai brei thâo, bruă răng mgang dliê hlăm krĭng bi knông anei jing dleh dlan êdi. Phung knĕ tlĕ kyâo kreh mjhua hŏng klei knuă druh gang răng dliê kyâo knŏng ƀiă mnuih, snăn diñu mŭt lehanăn tlĕ awă druôm dŭm ƀĕ kyâo yuôm, hiu mnah hlô dliê. Lehanăn hlăm krĭng bi knông msĕ snăn mơh, klei tiŏ mă mnuih ngă soh jing dleh dlan dah tui si klei bhiăn. Êjai anăn, ti Čar Gialai amâo lŏ mâo pôih kiă hlăm alŭ wăl anei, knŏng hjăn êpul hiu gak răng kmrơ̆ng tiŏ mă phung knĕ tlĕ kyâo, lehanăn iêu đĭng blŭ iêu jak klei đru. Ăt kyua anăn, jing dleh snăk mâo mă phung tlĕ kyâo: “Kyuadah diñu mâo lu mnêč bi kdơ̆ng hŏng pô. Diñu bi lač phung gak răng dliê alŭ wăl knŭk kna mkuôm amâo mâo dưi mă ôh diñu hlăm kdrêč lăn Gialai. Kâo nao mă bruă kơ anei tuôm hŏng lu klei leh, diñu kreh đuĕ hiu mơ̆ng 15 truh 20 čô mnuih, bi êpul gak răng dliê kyâo knŏng mâo mă 3 čô, ƀiă snăk si dưi duah ngă bruă hjăn, diinu nao yơh tơl pô amâo mâo thâo bĭt êlan kăm ghă ôh. Anôk bruă djŏ tuôm Gialai tăp năng mâo mă, tăp năng iêu đĭng blŭ kơ nah dih bi mguôp mbĭt, ƀiădah truh kơ anei ăt luič dŭm mmông leh, phung tlĕ kyâo đuĕ jih leh”.

Hlăm klei nao mŭt hlăm kmrơ̆ng hmei ƀuh, dliê hlăm kdriêl bi knông dôk hlăm kdriêk Krông Pa, čar Gialai rai leh jih. Dliê dôk hlăm anôk să kiă kriê, dliê mơ̆ng knơ̆ng bruă dliê kyâo amâodah dôk hlăm čuê dliê alŭ wăl knŭk kna mkuôm ăt rai leh jih, bi ksĭng truh hlăm kmrơ̆ng Êa Sôr. Lê Minh Tiến khua kiă kriê kmrơ̆ng knŭk kna mkuôm Êa Sôr brei thâo, ti knông kmrơ̆ng knŭk kna mkuôm hŏng čar Gialai mâo giăm 50km mơh. Klei bi ksĭng mmiă lăn dliê mâo nanao hlăm yŏ thŭn, ƀiădah hlăm dŭm thŭn giăm anei jing ktang hĭn klei bi rai dliê, phung knĕ mŭt hlăm kmrơ̆ng nao tlĕ kyâo grăp hrue mtam yơh. Čiăng dưi răng kriê kmrơ̆ng knŭk kna mkuôm Êa Sôr, wưng anei yơh čiăng snăk mâo klei sa ai ktang mơ̆ng jih jang djăp êpul bruă hlăm čar Gialai hŏng klei hiu suăng, ksiêm dlăng tui duah phung knĕ ti wăl bi knông anăn. “Hmei mâo leh klei hưn mdah hŏng nah dlông, knơ̆ng bruă lŏ hma, mta kơ dŭm knơ̆ng dhar bruă čar Gialai, mâo bruă hâo hưn, mtrŭt mjhar jih jang mnuih hlăm krĭng bi knông hlue gưt kjăp klei bhiăn kơ bruă dliê kyâo lehanăn bruă hiu suăng, tui duah phung knĕ mŭt tlĕ kyâo, dŭm dŭm kdrêč êlan mâo phung ƀuôn sang čar riêng gah, mđrăm mbĭt bi ksiêm dlăng mơh, mâo anôk kăp gak răng, kăp gang mnuih mŭt hlăm kmrơ̆ng. Tơdah klei pô tlĕ mŭt hlăm kmrơ̆ng amâo mâo akâo ôh ăt dleh mơh dưi thâo bĭt lehanăn mâo mă diñu”.

Nguyễn Quốc Hưng, Khua kiă kriê bruă dliê kyâo čar Daklak brei thâo, mơ̆ng thŭn 2017, 3 čar Daklak, Gialai lehanăn Phú yên mâo kuôl kă leh klei bhiăn bi mguôp mbĭt hlăm bruă răng mgang dliê ti dŭm krĭng bi knông mbĭt. Siămdah, jih jang klei bi rai dliê, ksĭng mmiă lăn dliê ti Êa Sôr wưng giăm anei brei ƀuh, bruă bi mguôp mbĭt ăt dleh dưi ngă hŏng klei jăk. Lu klei tui duah, tiŏ mă phung knĕ tlĕ kyâo bi blŭt đuĕ mơ̆ng alŭ wăl leh. Anôk bruă kiă kriê dliê kyâo čar Daklak hlăk mâo hdră kčĕ kơ knơ̆ng bruă lŏ hma, lehanăn knơ̆ng bruă sang čư̆ êa čar mkŏ mjing klei bhiăn mrâo hŏng dŭm čar bi knông mbĭt. Hưng lŏ mblang, mâo mnuih čiăng snăn yơh mâo mnuih hiu tlĕ, kyâo yuôm mơ̆ng dliê Êa Sôr tuôm hŏng phung knĕ mŭt tlĕ sĭt nik mâo leh mnuih kăp blei ti dŭm krĭng bi knông anăn. Knŏng dŭm čar mâo knông mbĭt gĭt gai mtam dŭm dhar bruă djŏ tuôm, boh nik jing kahan ksiêm nao hlăm klei ksiêm, mghaih msir bi ktang pô kăp blei adih dôk hlăm krĭng bi knông anăn, sĭt nik srăng hrŏ mơh klei bi rai dliê. “Brei mâo wăt anôk bruă kahan ksiêm mbĭt, bi ară anei hjăn amâo mâo dưi ngă ôh, boh nik kdrêč tĭng kơ čar Gialai adih. Kyuadah mâo leh mnuih kăp blei kyâo, snăn mâo mnuih mŭt hiu tlĕ kyâo, ară anei tĭng nah anăn ngă, tui duah mtam hlei pô kăp blei kyâo, ksiêm êmuh, mghaih msir bi ktang sĭt nik srăng hrŏ. Tơdah leh mâo klei bi mguôp mbĭt kjăp hŏng pô, drei srăng lông nga hlăm dŭm gưl ba phat mkra lăng bi ktang ti alŭ wăl sĭt nik diñu srăng huĭ. Bi tơdah drei amâo mâo ngă ktang ôh, snăn phung tlĕ kyâo amâo mâo srăng huĭ ôh. Boh klei jing tinei yơh, bi hlue ngă djŏ klei bhiăn knŭk kna ti alŭ wăl anei”.

Kmrơ̆ng knŭk kna mkuôm Êa Sôr, dliê bi knông plah wah dŭm čar Daklak; Gialai; Phú yên hlăk dôk tuôm hŏng phung knĕ tlĕ kyâo kjham êdi. Bruă răng mgang dliê amâo mâo dưi ôh jao mă hjăn kơ sa êpul, sa alŭ wăl, ƀiădah bi mâo klei gĭt gai, klei ki kriê, mâo klei bi mguôp kjăp, klei bi sai, lehanăn amâo mâo mdei plah wah dŭm knơ̆ng dhar bruă, dŭm alŭ wăl. Mmông anei, klei bi mguôp lah wah dŭm čar sĭt nik brei mâo klei ktuh êyuh hĭn kñăm hlăm dŭm bruă knơ̆ng msĕ si: Mkŏ mjing pôih anôk gak, êpul hiu suang, hiu tiŏ mă phung knĕ tlĕ kyâo, ksiêm êmuh, mghaih msir pô kăp blei kyâo leh tlĕ. Tơdah hdră bhiăn  kơ dliê kyâo mâo hlue ngă hŏng klei kjăp, mđrăm mbĭt hŏng jih jang alŭ wăl mă bruă bi krăp mbĭt, sĭt nik phung knĕ amâo mâo jhŏng kpư̆ êlư̆ ôh, dliê ti krĭng bi knông plah wah dŭm čar ăt srăng hrông./.