VOV4.Êđê - Hruê 16/3, ]ar Kontum bi hdơr 43 thu\n Hruê mtlaih êngiê (16/3/1975 – 16/3/2018). Da\l đrông hla\m du\m thu\n êgao, brua\ Đảng, brua\ knu\k kna lehana\n mnuih [uôn sang alu\ wa\l amâo mdei g^r ktưn kpưn đ^ mâo leh lu klei tu\ êdah kdlưn hla\m brua\ duh mkra yang [uôn lehana\n brua\ ra\ng mgang klei êđa\p ênang ala c\ar. Hla\m klei đ^ kyar mơ\ng ]ar Kontum hruê anei mâo klei đru mguôp klei m^n, ai tiê lehana\n wa\t êa ho\ hang klah kleh kđeh êrah mơ\ng phung kahan kbia\ hriê mơ\ng boh [om, boh phao klei bi mblah nga\.

Kbưi ho\ng [uôn pro\ng Kontum hlăm brô 20km, pha\ Yu\ Dưr, kdriêk Đăk Hà jing kr^ng lăn phu\n kơ brua\ lo\ hma ]ar Kontum. Ti alu\ wa\l anei, kyua mâo êbeh 8.400ha kphê, du\m êbâo ha ksu, mdiê lo\ mâo pla mjing jăk, mnuih [uôn sang hlăm alu\ wa\l mâo leh klei hd^p mda kdlưn h^n ho\ng du\m kdriêk mkăn hlăm ]ar Kontum.

Truh hlăm kr^ng lăn mda êa jăk ti Đăk Hà, Hồ Duy Lành 68 thu\n, Thượng uý, k’ia\ng khua k]e\ brua\ Trung đoàn 701 hla\m Êpul kahan 331 êlâo dih lo\ yăl dliê. Leh Kontum mâo klei êngiê, Trung đoàn di`u djo\ jao brua\ hriê răng mgang anei ho\ng mta k`ăm duh mkra pla mjing bi mâo êsei hua\ kơ 3 Trung đoàn, mb^t ho\ng du\m pluh êbâo ]ô mnuih [uôn sang. }ia\ng mâo 5ha lăn pioh ngă lo\ hlăm alu\ wa\l kang êlan ktlah mtlâo, sang mnia kdriêk Đăk Hà, lehana\n wa\l krah Đăk Hà ara\ anei, knua\ druh l^ng kahan hla\m Trung đoàn 701 amâo mâo djo\ tuh êa ho\ hang ai tiê, [ia\dah mb^t ho\ng klang êrah ]ia\ng bi mdoh min adôk mơ\ng ênuk bi blah:

“ Brua\ hrip duah bom min hlăk ana\n ngă ho\ng sa hdră hla\m Trung đoàn ana\n jing yua êdeh DT75 ka\ hla ]hia\m gru êran hlăm djăp anôk ksul min. Thâo kla\ kơ brua\ ayo\ng adei ngă jing brua\ săn asei, ênưih truh kơ klei djiê êngia\ snăn mko\ mjing klei bi klah êlâo. Êdeh DT 75 jua\ djo\ 3 blư\ min mtuh, lehana\n 3 boh jhat, mâo lu kahan ngă brua\ djiê”.

Leh du\m klei lu] liê djiê êngia\ snăn, lăn Đăk Hà amâo mâo wơr ôh ai tiê l^ng kahan leh êbuh, mâo leh klei đ^ kyar jak hlăm klei hd^p mda. Tal êlâo jing kdrăn lo\ pro\ng ti Lăn dap Kngư anei mơ\ng ênoh mơ\ng 5-7 tôn/ha, lehana\n rông u\n mjeh Móng cái, rông kan trắm, kan mè hla\m knơ\ng kdơ\ng êa Yan Mnga, jing knơ\ng kdơ\ng êa pro\ng h^n ti lăn Dap Kngư hlăk ana\n mơ\ng l^ng kahan sơăi ngă brua\. Hoàng Trung Quý, 69 thu\n, khua brua\ kđi ]ar Trung đoàn 731, khua kia\ kriê đang kphê Đăk Uy1 êlâo dih lo\ bi hdơr:

“ Phung l^ng kahan mâo leh ai tiê m’ak hla\k ba klei jăk j^n kơ mnuih [uôn sang ti anei. Jih jang boh tu\ dưn ana\n jing mơ\ng l^ng kahan sơăi ngă, ho\ng asei mlei ai tiê mnuih, mâo klei khăp, mâo klei thâo hn^ng, thâo ênguôt, lehana\n mâo klei g^r mơ\ng kr^ng lăn anei. Ai tiê phung l^ng kahan tuh êyuh êa ho\ hang, wa\t klang êrah”.

Hlăk thu\n 1982, ăt mơ\ng l^ng kahan hlăm êpul mơ\ng trung đoàn 734; 731; 704 mjing leh klei đ^ kyar pro\ng hlăm brua\ lo\ hma ti Đăk Hà, leh 42 ha kphê tal êlâo pla mjing ]a\t hriê jăk. Ênha\ pla mjing [rư\ hruê [rư\ đ^ lar lehana\n jing leh du\m đang kphê mse\ si Đăk Uy1; Đăk Uy 2; Đăk Uy 3; ĐăkUy 4. Đang kphê mrô 701 lehana\n Knơ\ng brua\ mbông êa Đăk Uy.

Truh kơ ara\ anei, Đăk Hà jing leh kr^ng pla kphê pro\ng h^n hlăm ]ar Kontum ho\ng êbeh 8.400ha. Mboh kah knar hlăm brô 3tôn asa\r/ha, jing dôk hlăm ênoh kdlưn h^n êdi hlăm du\m ]ar ti Lăn Dap Kngư. Êngao ana\n, lo\ dlăng kriê wiê ênăk djo\ ho\ng ênoh ]ua\n quốc tế mđ^ leh knăm knăl kphê Đăk Hà.

Boh tu\ dưn êpul l^ng kahan mâo ngă ana\n leh klei blah ngă, mâo mjut mjing brei leh kơ Đăk Hà mâo Hà Mòn, sa\ tal êlâo djăp ênoh ]ua\n kr^ng [uôn sang mrâo hlăm alu\ wa\l lăn Dap Kngư hlăm thu\n 2012, lehana\n năng leh ho\ng ana\n knăl Êpul tu\ kldưn êdi hlăm klei ngă brua\ ênuk mlih mrâo. Hưn ktưn kơ klei đ^ kyar kr^ng lăn Đăh Hà, Trần Đình Vân, 68 thu\n, sa ]ô kahan tuôm jing leh khua kia\ kriê sa boh đang kphê, brei thâo:

“ Lo\ dlăng w^t hlăm wưng leh êgao, lehana\n [uh kơ ara\ anei hla\m kr^ng lăn anei mâo leh sa klei bi mlih pro\ng êdi. Klei bi mlih êlâo h^n jing kơ knhuah m^n brua\ ngă. Mphu\n dô mnuih [uôn sang kno\ng thâo ngă hma buh kju\k mdiê ktơr. Leh l^ng kahan hriê ru\ mjing lo\ lăn, pla mjing ksu kphê, ana\n yơh jing klei bi mlih hlăm brua\ duh mkra pla mjing. Ya mta brua\ mâo ngă leh kơ Đăk Hà snăn mnuih [uôn sang ]ih pioh, lehana\n mâo bi kla\ leh. Klei yuôm bhăn h^n jing pô mâo klei thâo g^r”.

43 thu\n leh êgao mơ\ng hruê Kontum mâo klei êngiê, puhng l^ng kahan kbia\ đue# mơ\ng boh phao ktuang hlăk ana\n, ara\ anei ba leh klei dưi hlăm brua\ bi blah ho\ng klei dleh dlan [un knap, ho\ng klei kthu\l mluk, mko\ mjing sa kr^ng lăn Đăk Hà ]a\t jing. Ara\ anei thu\n leh khua asei leh awa\t, di`u ăt hgu\m hlăm brua\ yang [uôn, đru jih ai tiê klei m^n pô ho\ng klei ]ang hmăng, jing ru\ mdơ\ng [uôn sang, lăn ]ar “knư\ hruê knư\ mdro\ng siam, jăk yâo h^n” djo\ ho\ng klei khua g^t gai Hồ Chí Minh hmăng hmưi.

H’Mrư pô ]ih – H’Nga ra\k