VOV4.Êđê - Hluê nga\ Asa\p Awa Hồ mtô mta\ “Bi lông ktưn jing kha\p ]ia\ng kơ la\n ]ar, kha\p ]ia\ng kơ la\n ]ar brei thâo bi lông ktưn”, du\m thu\n êgao, hdra\ brua\ bi lông ktưn kha\p ]ia\ng kơ la\n ]ar mâo leh ]ar Daklak mtru\t mjhar po\k nga\ mjing ai êwa bi lông ktưn m’ak hlak, iêu m[^n lu klei nao hgu\m s^t êm^t mơ\ng du\m êpul êya, mnuih dôk ma\ hla\m dja\p anôk brua\, hla\m ana\n êdah kdlưn êdi jing hdra\ brua\ bi lông ktưn kha\p ]ia\ng kơ ala ]ar hla\m brua\ mko\ mkra kr^ng [uôn sang mrâo, mđ^ kyar brua\ duh mkra lehana\n hdra\ brua\ jih jang mnuih [uôn sang ra\ng mgang klei êđa\p ênang ala ]ar.

Mđ^ lar bruă ngă pô phu\n mơ\ng mnuih [uôn sang hlăm klei hluê ngă hdră bruă k`ăm ala ]ar kơ bruă mko\ mkra kr^ng [uôn sang mrâo, să Hoà Đông, kdriêk Krông Pa], ]ar Daklak mâo leh klei bi mlih jăk siam, jing gru mnga] hlăm bruă mko\ mkra kr^ng [uôn sang mrâo mơ\ng ]ar. Truh kơ ara\ anei, jih jang du\m alu\ [uôn mơ\ng să Hoà Đông mâo êlan klông mkra mđ^ jăk siam truh êbeh 90%, sang hră hriăm du\m gưl dưi ru\ mdơ\ng ênu\m ênap, pro\ng siam, ênoh go\ êsei [un tru\n adôk gu\ 3%, hnư hrui w^t yap mdu\m 1 ]ô mnuih êbeh 42 êklăk prăk hlăm 1 thu\n, đ^ 3 blư\ mkă ho\ng thu\n 2010. Nguyễn Đình Vượng, khua g^t gai bruă Đảng să Hoà Đông brei thâo; să tu\ yap djăp hnơ\ng ]ua\n kr^ng [uôn sang mrâo thu\n 2015 leh ana\n lo\ dơ\ng g^r ktưn mđ^ du\m hnơ\ng ]ua\n mđ^ kyar h’^t kjăp: “ Să Hoà Đông hmei ngă mâo 19 hnơ\ng ]ua\n leh, [ia\dah hmei ăt hu^,  ăt bi m^n mâo 2 hnơ\ng ]ua\n, tơdah amâo dưi krơ\ng srăng lui ana\n knăl să kr^ng [uôn sang mrâo, ana\n jing hnơ\ng ]ua\n kơ klei êđăp ênang hnu\k êngiê, hnơ\ng ]ua\n pral kdal sơnăn ho\ng kâo grăp hruê kăm bi mâo klei blu\ hrăm g^t gai ho\ng êpul bruă phu\n knơ\ng jing kahan ksiêm, l^ng kahan leh ana\n du\m du\m knơ\ng dhar bruă êpul êya alu\ [uôn k[^n ai tiê kriê dlăng klei êđăp ênang hnu\k êngiê. Tal 2 ana\n jing hnơ\ng ]ua\n mrô 18 kơ bruă kđi ]ar, bruă knuă druh. Êlâo dih kyua să mrâo mko\ mjing, phung knuă druh hnơ\ng thâo ka djo\ hnơ\ng ]ua\n, hlăm du\m thu\n mrâo êgao, hmei ăt g^t gai brei nao hriăm ]ia\ng djăp hnơ\ng ]ua\n bằng cấp ênoh mrô anei ka h’^t kjăp ôh, [ia\dah klei anei amâo đei hu^ ôh mkă ho\ng hnơ\ng ]ua\n êđăp ênang hnu\k êngiê. Hmei g^r ktưn mko\ mjing să kr^ng [uôn sang mrâo să Hoà Đông dưi tu\ yap să kr^ng [uôn sang mrâo hlăm thu\n 2020 ti gưl tal 2”.   

Hdră bruă mnuih [uôn sang ngă lo\ hma bi lông ktưn ngă bruă duh mkra mnia mblei thâo mbruă ăt mâo ]ar Dak Lak hluê ngă lar [ar, mâo boh tu\ dưn. Lu mnuih [uôn sang ngă lo\ hma hgao klei dleh dlan đ^ hriê jing pô mdro\ng prăk êklăk hlăm kr^ng lăn pô. Êdah klă jing ayo\ng Phạm Tươi, ti phường An Lạc, wa\l krah {uôn Hồ. Thu\n 2012, `u ksiêm hriăm kơ du\m mta ana boh kroh leh ana\n hiu ]hưn dlăng lu gru hmô đang war rah êđai mjeh, boh nik gơ\ du\m djuê mjeh ana boh kroh djo\ guôp ho\ng lăn ala yan adiê kr^ng lăn Dap kngư hlăk mâo ba w^t boh tu\ dưn đ^ mse\ si: boh [ơr, sầu riêng, boh mit thái… Êdei lu thu\n, tui hriăm leh ana\n lông ba pla, truh kơ ara\ anei, ayo\ng Phạm Tươi mâo mko\ mjing leh anôk ]h^ mnia djuê mjeh mâo hnơ\ng jăk. Grăp mlan anôk bruă `u ba ]h^ mơ\ng 120 – 150 êbâo phu\n djuê mjeh djăp mta kơ mnuih [uôn sang hlăm ]ar leh ana\n ]ar riêng gah. Prăk mnga hrui w^t grăp thu\n mơ\ng 1 – 3 êklai prăk: “ Kâo hrăm mb^t ho\ng êpul hgu\m mnuih [uôn sang ngă lo\ hma đru brei djuê mjeh mâo hnơ\ng jăk kơ mnuih [uôn sang ngă lo\ hma. Boh nik gơ\ hlăm bruă bi mlih mnơ\ng pla mnuih [uôn sang ka thâo ôh hlăm hdră ruah mă djuê mjeh, pla, kriê dlăng, hlăk ana\n kâo nao mtam ]ia\ng ktrâo la] kơ mnuih [uôn sang sơnăn gơ\ dưi mâo klei tu\ jing”

Hlăm hdră bruă jih jang mnuih [uôn sang kriê mgang klei êđăp ênang Ala ]ar, Lê Đăng Lương, khua Kahan ksiêm să Êa Kpam, kdriêk }ư\ Mgar, ]ar Dak Lak jing 1 hlăm du\m ]ô mnuih êdah kdlưn mâo knơ\ng bruă sang ]ư\ êa ]ar Dak Lak mni m’uăn [ri bi hdơr 70 thu\n hruê Awa Hồ iêu mthưr bi lông khăp ]ia\ng kơ ala ]ar. Jing pô knơ\ng phu\n hlăm hdră bruă jih jang mnuih [uôn sang kriê dlăng klei êđăp ênang ala ]ar, Kahan ksiêm să Êa Kpam mko\ mjing leh du\m gru hmô lông ngă mse\ si: “ Să amâo mâo ba yua matuý”, “ alu\ êđăp ênang – amâo mâo pô ngă soh”, “ ênai teng êđăp ênang”, “ alu\ êđăp ênang go\ sang hnu\k êngiê”…. Jih jang du\m gru hmô ngă bruă mâo ba w^t boh tu\ dưn đru mguôp kriê dlăng klei êđăp ênang bruă kđi ]ar, hnu\k êngiê kluôm dhuôm yang [uôn hlăm alu\ wa\l. Hluê si Lê Đăng Lương, khua Kahan ksiêm să Êa Kpam, bruă mtô mblang hdră bhiăn knu\k kna kơ mnuih [uôn k`ăm mđ^ h^n klei thâo [uh săng, mơ\ng ana\n đru êpul êya Kahan ksiêm răng mgang, bi kdơ\ng ho\ng klei ngă soh: “ }ia\ng ngă jăk hdră bruă jih jang mnuih [uôn kriê mgang ala ]ar, kdơ\ng mgang klei ngă soh ti alu\ wa\l hmei bi mklă bruă mtô mblang jing yuôm bhăn bi nao truh ho\ng mnuih [uôn sang, je\ giăm ho\ng mnuih [uôn sang leh ana\n ngă jăk bruă mtô mblang iêu la] mnuih [uôn sang ]ia\ng mnuih [uôn sang bi mklă klei đua klam hlăm bruă mguôp mb^t răng mgang ba k]u\t phung ngă soh mb^t ho\ng êpul êya kahan ksiêm să, mb^t ho\ng êpul bruă kđi ]ar ]ia\ng kriê dlăng klei êđăp ênang hlăm alu\ wa\l”.

Ho\ng du\m klei g^r ktưn si la] ti dlông, thu\n 2017 Phu\n bruă Kahan ksiêm mđup brei hla ]hia\m gru bi lông ktưn êdah kdlưn kơ phung knuă druh leh ana\n mnuih [uôn sang să Êa Kpam, 3 thu\n đrông mâo Phu\n bruă Kahan ksiêm pah brei hra\ pah mni mâo ba w^t boh tu\ dưn êdah kdlưn hlăm hdră bruă jih jang mnuih [uôn sang kriê mgang klei êđăp ênang ala ]ar. Bi Lê Đăng Lương ăt mâo Phu\n bruă Kahan ksiêm, khua knơ\ng bruă sang ]ư\ êa ]ar Daklak pah brei lu hra\ pah mni hlăm bruă kriê mgang klei êđăp ênang ala ]ar.

Dưi [uh, grăp ]ô mnuih, grăp êpul êya ti du\m mta bruă mdê mdê, klei bi lông ktưn hlăm du\m mta bruă mdê mdê, [ia\dah jih jang bi mđing dlăng mđ^ kyar bruă duh mkra, msir klei ư\ êpa mhro\ klei [un knap, răng mgang klei êđăp ênang Ala ]ar… Anei jing du\m phung êdah kdlưn hlăm hdră bruă bi lông khăp ]ia\ng kơ ala ]ar đru mguôp ngă mđ^ h^n knhuah gru khăp ]ia\ng kơ ala ]ar mơ\ng mnuih [uôn sang du\m djuê ana ]ar Daklak hlăm ênuk gưl bi mlih mrâo, `u\ kma leh ana\n đ^ kyar./.