VOV4.Êđê - Sa thu\n êlâo adih, ana mtei Nam Mỹ dưi ba pla ti kdriêk {uôn Đon, ]ar Daklak hluê si hdra\ brua\ bi mlih mnơ\ng pla ti alu\ wa\l ho\ng hdra\ k`a\m phu\n jing ba ]h^ kơ ala ta] êngao. Kha\ sna\n, hla\m yan hrui êmiêt boh mnga tal êlâo mtam, hnơ\ng mtei kno\ng dưi ba ]h^ hla\m ala ]ar đui], amâo dja\p hnơ\ng ]ua\n ba ]h^ kơ ala ta] êngao ôh, kha\ anôk brua\ duh mpra\p leh sra\ng hrui blei jih mtei.

Mnuih [uôn sang hrui koh mtei

Go\ êsei Nguyễn Đức Buông, ti [uôn Êa Mar, să krông Ana, kdriêk {uôn Đon, ]ar Daklak jing  sa hlăm du\m go\ êsei tal êlâo nga\ hra\ m’ar klei kuôl kă ho\ng Knơ\ng bruă Cổ phần duh bi liê Chuối Việt ( [uôn pro\ng Hồ Chí Minh) pla 1ha3 mtei Nam Mỹ ba ]h^ kơ ala ta] êngao. Nguyến Đức Buông brei thâo: mâo Adu\ bruă Lo\ hma kdriêk {uôn Đon đru mkrah wah ênoh  blei djuê mjeh, phung knuă druh ngă bruă ktrâo la] brei hdră mnê], knơ\ng bruă khăng nao dlăng đang mtei leh ana\n ktrâo la] hdra\ kriê dlăng hluê ngă bi djo\ hdră. Leh mâo sa thu\n kriê dlăng, mtei mâo hrui boh tal êlâo. Khă snăn, hluê si klei t^ng dla\ng, mtei mơ\ng Nguyễn Đức Buông kno\ng dja\p hnơ\ng ]ua\n mta B, jing hnơ\ng ]ua\n ala ]ar, [ia\dah amâo djăp hnơ\ng ]ua\n ba ]h^ kơ ala ta] êngao ôh, kyua mâo du\m gru bi kd^t uê hlăm boh mtei:

“ Si la] he\ êlâo kơ nga\ hra\ m’ar kuôl kă digơ\ ăt brei pô ksiêm dlăng jih, ăt mâo mơh klei thâo săng hlăm brô 70%, bi 30% pô ka thâo săng ôh. Si ti hmô mtei mta A, mta B, kâo ka đei thâo săng ôh, kâo m^ndah boh siam, boh pro\ng gơ\ dưi yơh. {ia\dah ho\ng ara\ng mdê, jing amâo mâo gru mnơ\ng ngă snăn kơh dưi yap mta A, bi pô dê mâo gru kno\ng mta B đui]. Ho\ng du\m sang mkăn, kâo amâo thâo ôh, bi sang kâo, kâo [uh mtei mâo gru bi kd^t, kyua ana\n amâo djăp hnơ\ng ]ua\n mta A ôh, [ia\ kno\ng djăp B mse\ snei kâo ăt tu\ ư yơh”.

Mtei dưi hruôm ho\ng nilong leh ana\n ba nao ti anôk đu\ng hruh hla\m đang war

Ăt mse\ go\ êsei Nguyễn Đức Buông, go\ êsei Nguyễn Trung Thành, ti [uôn Êa Mar, să Krông Ana, kdriêk {uôn Đon nga\ hra\ m’ar kuôl kă ho\ng knơ\ng bruă Chuối Việt pla 1 ha mtei Nam Mỹ. Leh du\m klei hơ\k m’ak dôk guôn hrui mă boh tal êlâo, mtei kno\ng hrui blei hluê ho\ng noh mta B ngă kơ `u êdu ai tiê leh ana\n mâo klei m^n lui tha mtei, khă gơ\ hluê si klei kuôl kă wưng pla mtei leh ana\n hrui blei mtei truh kơ 5 thu\n: Băng

“ Sang kâo mrâo pla 1 ha đui] ka jho\ng pla lu ôh, [ia\dah ho\ng klei mse\ djuê anei, mnuih [uôn sang ăt êdu ai tiê. Si la] he\ pla mtei ]ia\ng djăp hnơ\ng ]ua\n mta A, hnơ\ng ]ua\n ba ]h^ kơ ala ta] êngao hluê si klei ]ua\n mơ\ng di`u dleh êdi, amâo dưi ngă ôh. Klei anei c\ia\ng bi tui hluê nga\ 1 hdră kluôm hluê hdră mnê] mrâo mrang. Go\ êsei kâo krih êa drao mơ\ng mphu\n mâo boh hlo\ng truh êluh msăt boh mtei, mphu\n kă guôm he\ hluê djo\ si hdră, sna\n [ia\dah hlăm boh ăt mâo du\m boh mtei `u mâo du\m gru bi kd^t mơh”.

Hluê si klei nga\ hra\ m’ar bi kuôl kă, leh pla hluê djo\ hdră, snăn du\m đang war djăp 90% mtei mta A kơ dlông ( ho\ng ênoh hrui blei mâo 5 êbâo prăk hlăm 1 kg); kno\ng mâo hlăm brô 10% mtei mta B ( ho\ng ênoh blei 3 êbâo prăk hlăm 1 kg). Khă snăn boh s^t ti kdriêk {uôn Đon, hlăm ênoh giăm 30 ha mtei mâo hrui mă leh boh, snăn amâo mâo ôh đang war djăp hnơ\ng ]ua\n mta A. Hoàng Thế Hiền, knuă druh ktrâo la] hdră pla mjing mơ\ng knơ\ng bruă cổ phần duh bi liê Chuối Việt brei thâo: khă gơ\ mâo klei krâo la] tliêr kjăp hla\m mdê bi wưng, [ia\dah mnuih [uôn sang ka hluê ngă djăp leh ana\n djo\ si hdră ktrâo la] ôh. Kyua ana\n, mtei amâo mâo djăp ho\ng nơ\ng ]ua\n mse\ si klei kc\ạh mtru\n, dlăng ho\ng ală mta ăt dưi [uh mơh.  Êjai ana\n,  anei jing mnơ\ng ba ]h^ kơ ala ta] êngao snăn klei ]ia\ng bi mâo hnơ\ng tu\  jăk `u kjăp sna\k:

“ Pa\t dah mnuih [uôn sang ka nga\ hluê djo\ si hdra\ mtru\n, kyuadah mnuih [uôn sang ka đei duh bi liê ôh kơ mtei. Si tô hmô mse\ si du\m kr^ng pla mtei alu\ wa\l lăn Dap Kngư, kwar Dhu\ng ăt lu mơh leh ana\n păt dah kr^ng pla mơ\ng digơ\ pro\ng mơh. Yap mdu\m sa kdriêk pô ka mđơr ôh ho\ng 1 go\ êsei ara\ng, [ia\dah ara\ng dê trua\n leh kơ brua\ anei. Bi pô dê amâo mâo trua\n ôh. La] dah ara\ anei ya ngă mtei amâo dưi ba ]h^ kơ ala ta] êngao, mse\ si brua\ krih êa drao ăt c\ia\ng bi krih hluê gưl, snăn amâo mâo hluê nga\ djo\ ôh, amâodah pe\ lui he hmôk boh mtei ăt mse\ mơh, tơdah amâo hmao ngă, amâo hmao ho\ng yan, snăn ăt soh ho\ng hdră ngă bruă leh ana\n ăt mâo mnơ\ng djip [ơ\ng mơh”.

Khă gơ\ mtei hrui mă kno\ng djăp hnơ\ng ]ua\n mta B, [ia\dah hluê si klei kuôl kă, knơ\ng bruă ăt hrui blei jih du\m mtei mâo. Ho\ng ênoh leh ana\n hnơ\ng mâo mse\ si ara\ anei, snăn mnuih pla mtei ăt mâo hrui w^t prăk mnga mơ\ng 50 -60 êklăk prăk hlăm 1 ha. Sna\n [ia\dah c\ia\ng [uh kla\, bruă ka ba yua djo\ leh ana\n ênu\m hdră ngă bruă hluê si klei ktrâo la] ngă kơ gưl mtei hrui mă tal êlâo ti kdriêk {uôn Đon amâo mâo boh tu\ dưn mse\ si klei ]ang guôn ôh. Anei ăt jing klei hriăm ho\ng mnuih [uôn sang ngă lo\ hma hlăm bruă ba yua hdră mnê] nga\ brua\ mrâo mrang hlăm bruă duh mkra pla mjing, jing si be\ ngă ]ia\ng mâo ba w^t boh tu\ dưn, djo\ ho\ng klei ]ia\ng mơ\ng sang ]ơ mnia./.

H’Mrư pô ]ih – H’Nga ra\k