VOV4.Êđê - Dôk hla\m du\m brua\ mơ\ng Klei bi k[^n pro\ng Keh pra\k la\n êa wa\l anôk hd^p mda kluôm ro\ng la\n tal 6 mko\ mjing ti Đà Nẵng, hla\m hruê ka\m, Phu\n brua\ Nga\n do\ lehana\n La\n êa wa\l anôk hd^p mda bi hgu\m ho\ng Knơ\ng pra\k dlông ro\ng la\n mko\ mjing leh klei bi k[^n trông “Ra\ng kriê pioh lu mta mnơ\ng hd^p lehana\n Brua\ hiu ]hưn ênguê h’^t kja\p” k`a\m bi êmuh hria\m klei thâo pioh bi mđ^ ai dưi, klei thâo hla\m brua\ răng kriê pioh klei lu jơr mnơ\ng dhơ\ng hd^p, mđ^ kyar brua\ hiu ]hưn ênguê hluê ho\ng la\n ala, êa juôr h’^t kja\p hluê si hdra\ ba lu êdi klei tu\ dưn du\m phu\n ai, nga\n mâo ara\ anei, mb^t ana\n mtru\t mđ^ klei bi hgu\m hla\m brua\ ra\ng kriê pioh mguôp ho\ng brua\ hiu ]hưn ênguê h’^t kja\p ti Việt Nam.

Việt Nam ara\ anei mâo êbeh 180 b^t kmrơ\ng hrông, lehana\n 63 kr^ng wa\l mâo lu ]^m ]ap hd^p. Anei jing ngăn do\ yuôm bhăn pioh kơ brua\ mđ^ kyar klei hiu ]hưn ênguê kơ lăn mnga êa siam. Tui si knơ\ng brua\ ksiêm duah klei mđ^ kyar brua\ hiu ]hưn ênguê, du\m kmrơ\ng knu\k kna mkuôm ti Việt Nam mâo leh êbeh 30% hnơ\ng tuê hiu ]hưn hlăm grăp thu\n. Ênoh mâo ba w^t mơ\ng brua\ anei jing êbeh 18 êklai dolar, jing êbeh 9% hnơ\ng GDP hlăm thu\n 2016. Kha\dah mâo leh lu klei g^r kia\ kriê djăp mta mnơ\ng dhơ\ng hd^p, mđ^ kyar brua\ hiu ]hưn ênguê lăn mnga êa siam hla\m wưng leh êgao, [ia\dah djăp mta mnơ\ng dhơ\ng hd^p ti Việt Nam ăt hlăk hlê lu] ram. Kmrơ\ng lehana\n djăp êa krông hnoh juôr, trăp trang dơ\ng lu] nanao. Klei bi rai, klei lua mnah, klei tle\ ]h^ mnia hlô mnơ\ng dliê ăt adôk mâo nanao hlăm grăp hruê. Klei đ^ kyar pral brua\ hiu ]hưn ênguê ti du\m alu\ wa\l mâo leh klei hmăi amâo mâo jăk ho\ng brua\ mđ^ kyar mnơ\ng dhơ\ng hd^p, ngă kơ kmrơ\ng rai, dliê hro\, bi rai jih wa\t mnơ\ng dhơ\ng hd^p hla\m gu\ êa… Khua phu\n brua\ răng mgang ngăn do\ wa\l hd^p mda Trần Hồng Hà brei thâo:

“Brua\ răng kriê djăp mta mnơ\ng dhơ\ng hd^p hlăk dôk tuôm ho\ng lu klei lông dlăng. }ia\ng mâo klei tu\ dưn hlăm brua\ răng kriê, êngao kơ dhar brua\ knu\k kna mâo klei g^r, snăn jih jang yang [uôn bi sai ai, lehana\n mâo klei bi đru mơ\ng ala ta] êngao”.

Kah mbha klei mưng hlăm brua\ knua\, knơ\ng prăk dlông ro\ng lăn hlăk mâo hdră kia\ kriê kjăp djăp kmrơ\ng knu\k kna mkuôm, pioh kơ brua\ răng kriê, lehana\n mđ^ kyar brua\ hiu ]hưn ênguê, Axel van Trotsenburg, k’ia\ng khua knơ\ng prăk dlông ro\ng lăn brei thâo, djăp mta mnơ\ng dhơ\ng hd^p jing brua\ yuôm bhăn snăk kơ brua\ mđ^ kyar hiu ]hưn ênguê, kyuanăn drei bi mâo hdră răng kriê bi kjăp, êjai hla\m brua\ mđ^ kyar hiu ]hưn ênguê, kia\ kriê bi kjăp lăn ala, mnơ\ng dhơ\ng mâo hla\m kmrơ\ng k`ăm ba w^t klei tu\ dưn, lehana\n đru bi lar djăp mta mnơ\ng dhơ\ng hd^p. Axel van Trotsenburg brei thâo:

“ Hmei ]ang hmăng srăng mâo hdră kjăp kơ klei mđ^ kyar brua\ hiu ]hưn ênguê mb^t ho\ng klei mđ^ kyar djăp mta mnơ\ng dhơ\ng hd^p. Boh s^t Việt Nam jing sa hlăm du\m ala ]ar mâo djăp mta mnơ\ng dhơ\ng hd^p lu êdi dlông ro\ng lăn, kyuana\n brei mâo ai tiê bi răng kriê. Mb^t ho\ng ana\n, drei bi dưn yua brua\ hiu ]hưn ênguê hla\m lăn ]ar ho\ng du\m mta k`ăm jăk h^n, bi gơk gơk răng kriê kjăp djăp mta mnơ\ng dhơ\ng hd^p. Ti anei brei mâo klei bi hgu\m pioh răng kriê djăp mta mnơ\ng dhơ\ng hd^p, k`ăm mđ^ kyar lăn ]ar”.

Mb^t ho\ng klei bi trông: “ Răng kriê djăp mta mnơ\ng dhơ\ng hd^p, lehana\n mđ^ kyar kjăp brua\ hiu ]hưn ênguê”, nah êngao kơ klei bi k[^n pro\ng keh răng mgang wa\l hd^p mda tar ro\ng lăn tal 6, mâo phu\n brua\ ngăn do\ wa\l hd^p mda Việt Nam mko\ mjing, lo\ mâo leh lu brua\ ngă ]ia\ng bi trông kơ brua\ mkhư\ djah ksu hla\m êa ks^; Boh tu\ dưn lehana\n hdră êlan hgu\m Việt Nam – GEF: Hgu\m hlăm klei mđ^ kyar kjăp, wir pha\ klei răng kriê, lehana\n bi kjăp wa\l hd^p mda kơ tar ro\ng lăn ara\ anei lehana\n kơ êdei ana\p.