VOV4.Êđê –Ênoh [ê` hra hla\m ala c\ar ara\ anei hla\k tru\n êdi jing 12 êbâo pra\k/ 1kg ti sang ma\i leh ana\n hluê si klei đa\o t^ng sra\ng dleh dưi lo\ đ^ hla\m wưng kơ ana\p kyua Klei bi kuôl ka\ brua\ blei mnia mnơ\ng dhơ\ng ASEAN (ATIGA) mâo klei tu\ yua. Ho\ng klei kuôl ka\ anei, ênoh jia blei ba [ê` hra sra\ng tru\n ti hnơ\ng 0%, hnơ\ng bi kc\ah brua\ blei ba sra\ng la\m lui jih, Việt Nam  c\ia\ng bi ktưn mhia\ mta\p mđơr ho\ng du\m ala c\ar mâo ênoh c\h^ [ê` hra 10.000 pra\k/ 1kg.

Boh s^t ara\ anei leh ana\n klei kp^ mơ\ng [ê` hra blei ba mơ\ng ala tac\ êngao nga\ kơ ênoh c\h^ kbâo tru\n êdi. Ti c\ar Gialai, yan kbâo thu\n 2017 – 12018 mphu\n leh ho\ng ênoh adôk kno\ng 800 êbâo pra\k/ 1 tôn kbâo mâo 10 hnơ\ng [ê` hra, tru\n 30 êbâo pra\k mka\ ho\ng yan kbâo thu\n dih. Ana\n mâo klei êmuh dưi dôk pla he\ amâo dưi lo\ pla ôh kbâo hla\k mâo klei c\ia\ng w^t lac\ s^t êdi ti wưng anei.

Hlăm đang kbâo pro\ng mơ\ng mnuih [uôn sang thôn Thắng Lợi 3, sa\ Ia Sol, kdriêk Phú Thiện, sang Tống Văn Hiền hlăk dôk koh kbâo. Hiền brei thâo, anei jing yan tal êlâo `u mguôp brua\ plah wah mnuih pla kbâo ho\ng sang mkra mjing, lehana\n mâo klei ]ang hmăng mơ\ng ako\ yan mtam, kyuadah jih jang hdră pla mjing ăt mâo klei bi mlih mka\ ho\ng hdră pla mjing hđăp, ho\ng mjeh kbâo mrâo, pla mjing ho\ng êdeh, mâo kdrăp dlăng kriê pruê hbâo, krih êa. Ara\ anei mâo sang mkra mjing mbha hruê, srăng mâo êdeh mơ\ng knơ\ng brua\ nao mdiăng kbâo hla\m đang, mka\ t^ng kơ ana\n. Tui si Hiền t^ng, kha\dah ênoh ]h^ tru\n adôk ma\ 800 êbâo prăk/tôn, [ia\dah [uh ăt mâo ba w^t mnga du\m pluh êklăk prăk. Tơdah ênoh amâo mâo lo\ mlih ôh s^t nik prăk mnga srăng đ^ hla\m brô 30% mka\ ho\ng ênoh phu\n:

    Kdra\n đang kbâo pro\ng ti alu\ Thắng Lợi 3, sa\ Ia Sol, kdriêk  Phú Thiện, c\ar Gialai

“ Pla tui si klei bhiăn hđăp kno\ng mâo hlăm brô 60 tôn, [ia\dah ma\ brua\ hluê hdră mrâo snăn kbâo mâo mơ\ng 100 – 120 tôn/ha. Ênoh bi liê kơ brua\ ma\ [ia\ h^n, lehana\n mâo djăp êa krih, kbâo đ^ jing jăk, mdul mơh klei kơ hbâo pruê. 1ha mâo ba w^t prăk mnga hlăm brô 30 êklăk prăk”.

Nguyễn Bá Chủ, khua knơ\ng brua\ Thành Công ]ar Gialai, jing êpul êya brua\ kăp hrui blei kbâo ti 4 kdriêk nah Ngo\ ]ar Gialai brei thâo, đang kbâo kdrăn pro\ng jing leh hdră êlan mđ^ kyar mơ\ng phung duh mkra, k`ăm mâo klei bi ktưn êjai du\m hdră êlan kơ jia, lehana\n ênoh t^ng tăk kơ brua\ mnia mblei ho\ng ta] êngao dưi lăm lui. Mn^ anei kơ tluôn adôk mâo lu klei bi êmuh, dhar brua\ kbâo Việt Nam dưi mâo klei mđ^ kyar mơ\ amâodah hơăi, hlăm klei bi ktưn ho\ng klei ênuah ho\ng du\m ala ]ar mâo ênoh ]h^ kgu\ 10 êklăk prăk/tôn, snăn ara\ anei, ho\ng klei tu\ dưn brei [uh mơ\ng hdra\ duh mkra kdrăn đang pro\ng jing ăt dưi, kyuadah leh bi t^ng, ăt adôk mâo klei tu\ dưn:

“ Klei yuôm bhăn anei jing mnuih pla mjing ]o\ng dưi hơ^t ho\ng mnơ\ng pô pla, di`u bi dlăng kriê. Si tô hmô jing 90 – 100 tôn ênoh bi mâo. }ia\ng bi ktưn ho\ng tar ro\ng lăn amâo lo\ ngă ôh brua\ duh mkra pla mjing hliê. Ara\ anei jing jang brua\ dơ\ng mơ\ng jia, djăp mta brua\ mkăn po\k [a\ng leh, kno\ng si srăng ngă ]ia\ng kơ klei tu\ dưn brua\ knua\ mâo ba w^t mnga djo\ ho\ng klei bi ]h^ mnia, tơdah ma\ brua\ amâo mâo mnga amâo srăng dưi lo\ duh kơ brua\ ôh”.

Kdra\n đang kbâo pro\ng hdra\ mghaih msir djo\ êdi kơ klei dôk t^ng mka\ kơ brua\ kbâo [ê` hra

{ia\dah, hla\m ênoh 40 êbâo ha kbâo ti Gialai, kbâo pla hluê hdră êlan kdrăn đang pro\ng kno\ng mrâo mâo mil 10%, du\m adôk ăt adôk duh mkra pla mjing hluê klei bhiăn hđăp, klei tu\ dưn amâo mâo pro\ng ôh. Boh nik yan 2017 – 2018 anei, hmăi amâo mâo jăk mơ\ng ang^n êbu\ mrô 12, lu bi êbuh, hnơ\ng [ê` hra amâo mâo lu ôh. Aduôn Vũ Thị Hằng, ti thôn Thắng Lợi 4, sa\ Ia Sol, kdriêk Phú Thiện brei thâo:

“ Thu\n anei ho\ng đang kbâo jing snăn kơh mâo 10 êklăk prăk/ha, bi tơdah amâo mâo jing ôh, snăn amâo mâo truh ôh. Prăk mnga kno\ng [ia\ mse\ djuê ana\n kno\ng djăp tla kơ ênoh leh bi liê, snăn brua\ ]ia\ng lo\ duh kơ yang mrâo lo\ dơ\ng hiu ]an”.

Mai Ngọc Quý, k’ia\ng khua adu\ brua\ lo\ hma kdriêk Phú Thiện brei thâo, ]ia\ng dưi bi ktưn, êjai ênoh ]h^ kbâo ara\ anei amâo mâo yuôm ôh, snăn mnuih pla mjing g^r bi mâo kbâo lu h^n. {ia\dah, ho\ng hdră pla mjing hluê knhuah hđăp, lehana\n tuôm ho\ng klei yan adiê bi mlih mse\ ho\ng ara\ anei. Lu đang kbâo pla mjing hluê knhuah hđăp kno\ng ba w^t ênoh bi liê, amâodah amâo mâo mnga mtam. Mơ\ng klei ana\n, alu\ wa\l tuh êyuh duh m^n mko\ mjing kdrăn đang kbâo pro\ng hlăm du\m thu\n kơ ana\p:

   Pla kbâo hluê gru hmô kdra\n đang kbâo pro\ng ti Gialai mâo boh mnga đ^ h^n

“ Êjai ênoh ]h^ jing êlưih, snăn kno\ng duh kơ brua\ pla mjing bi mâo lu kbâo, pioh bi hnô kơ ênoh lu]. }ia\ng dưi ngă brua\ anei, jing po\k mlar hdră pla mjing kdrăn đang pro\ng. Hlăm ana\n, ba yua kdrăp ma\ brua\ mrâo mrang ngă brua\ ho\ng êdeh êdâo hlăm brua\ kai, pruê hbâo, koh kbâo mse\ mơh. Hlăm kdriêk hmei ara\ anei, pla kbâo ho\ng kdrăn đang pro\ng êbeh 500ha kbâo mâo lu h^n, kah knar êbeh 80tôn/ha”.

Brua\ pla kbâo dưi dôk kjăp amâodah hơăi êjai hlăm klei bi ktưn ho\ng ta] êngao ara\ anei, hlăk êdah leh mơ\ng yan thu\n 2017 – 2018 ti Gialai w^t la] klei ana\n. Ana\n jing kno\ng ho\ng klei bi mguôp, nao hlăm klei mlih mrâo ]ia\ng dưi kjăp, lehana\n đ^ kyar. Bi tơdah mlih mrâo ho\ng klei êmưt srăng tuôm ho\ng klei dleh dlan. Dah amâo mâo klei mlih mrâo, kno\ng hlo\ng ram.

                                                         Y-Khem pô ]ih hlo\ng răk