VOV4.Êđê - Kha\dah kno\ng adôk hla\m wang ka bo\ mơh 30 thu\n, [ia\dah hla\k ênuk mtao mtu\ng Tây Sơn mâo lui leh lu nga\n ]uê pioh kơ ênuk gưl êdei anei. Hla\m ana\n, ai tiê kha\p ]ia\ng kơ la\n ]ar, klei bi hgu\m mguôp djuê ana dưi dla\ng jing nga\n pioh pro\ng yuôm êdi. Klei ja\k siam êdi ana\n jing, kr^ng la\n Dap Kngư yơh jing sa hla\m du\m anôk jia\ kma êdi du\m gru krua\k  ja\k siam ana\n. Nga\n ]uê pioh Tây Sơn ti Dap Kngư dưi mđ^ lar hluê ho\ng thu\n mlan, bi mko\ klei bi hgu\m mguôp djuê ana [rư\ hruê dưi hyua\ kja\p h^n. Klei ]ih “Hgu\m mguôp djuê ana: Knhuah nga\n ]uê pioh pro\ng êdi hla\m ênuk Tây Sơn ti kr^ng la\n Dap Kngư.

Tây Sơn dôk hlăm kr^ng ]ư\ ]hia\ng nah Ngo\ ]ar Gialai, knông kdriêl ho\ng ]ar Bình Định, anôk phu\n jing wa\l krah An Khê, lehana\n du\m wa\l riêng giăm mâo kdriêk Đăk Pơ; Kbang; lehana\n Kon Chro ara\ anei.

Tui si k’ia\ng nai pro\ng Nguyễn Khắc Sử, Anôk brua\ ksiêm hriăm kơ brua\ kreh knhâo yang [uôn Việt Nam, Ênuk Tây Sơn kia\ kriê jing ênuk mphu\n, mdưm tur kơ mnuih djuê lar đ^ nao hlăm kr^ng Lăn Dap Kngư hd^p mda. Mơ\ng kđông Tây Sơn, anôk ayo\ng adei sang Tây Sơn iêu k[^n êpul êya, mnuih djuê lar [rư\ [rư\ po\k phai anôk dôk, hd^p hlăm klei bi hgu\m mguôp, sia\ suôr ho\ng mnuih djuê [ia\ ti Lăn Dap Kngư, mjing he\ kơ kr^ng Lăn Dap kngư mâo lu mta dhar kreh, djuê ana mse\ ho\ng ara\ anei:

“ Đơ djuê ana dôk leh êlâo hlăm lăn anei hlăm ana\n mâo djuê ana Bahnar, digơ\ yơh jing pô lăn hlăm sa wưng sui kơ dhar kreh alu\ wa\l anei. Leh mâo mnuih djuê lar đ^ hriê snăn mâo klei hd^p mb^t hrăm, mjing leh kơ anei sa klei bi hgu\m mguôp mnuih djuê lar ho\ng mnuih ]ư\ ]hia\ng. Dưi yap anei jing sa gru bi hmô jăk kơ klei thâo bi hgu\m mguôp mnuih djuê lar ho\ng mnuih djuê [ia\ wưng tal êlâo, lehana\n ăt jing atur kơ klei ktang hlăm klei kgu\ kru\ kdơ\ng mơ\ng Sang Tây Sơn”.

Kr^ng lăn kđông Tây Sơn ara\ anei adôk truh 17 gru knăl mơ\ng ênuk Tây Sơn, mâo lu êdi ti wa\l krah An Khê. Mơ\ng thu\n 1991, du\m gru knăl anei mâo leh Phu\n brua\ dhar kreh – mjua\t ktang asei mlei – hiu ]hưn ênguê tu\ yap jing knhuah gru dhar kreh h[uê ênuk ala ]ar. Tui si Nai pro\ng, Nhà giáo nhân dân Phan Huy Lê, Khua kia\ kriê Êpul kreh knhâo kơ h[uê ênuk Việt Nam, đơ knhuah gru anei jing leh gru grua yuôm bhăn brei năng mâo klei kriê pioh. {ia\dah, ana\n kno\ng mrâo đơ mta mnơ\ng dưi thâo [uh, bi mta knhuah gru dhar kreh amâo mâo êdah ôh mơ\ng Sang Tây Sơn mdưm leh kơ kr^ng Lăn Dap Kngư, kơ lăn ]ar drei:

“ Kđông Tây Sơn adôk kơ ênuk anei jing leh ngăn dưn yuôm bhăn. Hlăm ana\n, mâo ai tiê tơl lu mnuih ênuk ara\ anei amâo mâo tuôm bơ\k bâo ôh, [ia\dah tui si kâo [uh jing yuôm bhăn snăk. Hlăm ana\n, êdah êdi jing dua knhuah gru. Tal êlâo jing, ai tiê thâo khăp ]ia\ng kơ lăn ]ar, bo\ ho\ng klei jho\ng ktang, mâo knhuah kr^ng Lăn Dap Kngư, mơ\ng mnuih ]ư\ ]hia\ng, kreh jê` yua ara\ anei jing mnuih djuê [ia\, mnuih ]ư\ ]hia\ng, mdê he\ [ia\ mka\ ho\ng kr^ng dap mnai. Knhuah gru tal dua ana\n jing, kâo ]ia\ng m`a\ jing knhuah gru klei bi hgu\m mguôp ana\n mâo du\m brua\ bi êdah kla\ snăk, je\ giăm h^n ho\ng klei hd^p, lehana\n wa\t hlăm klei đăo. Drei dưi yap Nguyễn Nhạc jing pô tal êlâo ]o# mjing knhuah gru yuôm bhăn ana\n”.

Êdei kơ ênuk Tây Sơn, ai tiê thâo bi hgu\m mguôp djuê ana, ai tiê khăp ]ia\ng kơ lăn ]ar dưi lo\ bi kjăp h^n, po\k mlar h^n, đ^ lar kluôm hlăm Lăn Dap Kngư, đru leh kơ mnuih [uôn sang djăp djuê ana ti Lăn Dap Kngư mâo leh klei dưi hlăm brua\ ru\ mdơ\ng lehana\n răng mgang lăn ]ar, lehana\n wa\t hlăm klei mđ^ kyar brua\ duh mkra ala [uôn. Klei dưi mơ\ng klei bi blah kdơ\ng ho\ng Prăng, ho\ng Mi mâo leh klei bi êdah kla\ kơ klei bi hgu\m mguôp pro\ng ana\n. Aduôn Nguyễn Thị Thanh Lịch, Khua brua\ Đảng wa\l krah An Khê, ]ar Gialai bi kla\, klei bi hgu\m mguôp jing leh kmeh sar kjăp pioh kơ wa\l krah mđ^ kyar dưi mâo mse\ ho\ng ara\ anei, lehana\n wa\l krah hlăk lo\ dôk ba yua, mđ^ mlar:

“ Lu mta klei mâo ]ih pioh leh hlăm h[uê ênuk, dơ\ng mơ\ng djăp mta hra\ mơar, drei thâo, kr^ng lăn An Khê jing kr^ng lăn tal êlâo mơ\ng mnuih djuê lar đ^ hriê hlăm Lăn Dap Kngư. Lehana\n Sang Tây Sơn mâo klei tu\ jing, ăt jing mơ\ng klei đru mguôp pro\ng jih jang yang [uôn du\m djuê ana ti Lăn Dap Kngư. Ara\ anei, klei bi hgu\m mguôp djuê lar ho\ng djuê [ia\ ăt jing klei yuôm bhăn kơ brua\ mđ^ kyar klei hd^p mda ala [uôn hlăm kr^ng wa\l. Hmei dôk đing nanao kơ brua\ anei, ]ia\ng si we\ ngă mâo nanao klei bi mguôp kjăp plah wah djuê lar ho\ng djuê [ia\, lehana\n ]ang hmăng mơ\ng klei bi hgu\m mguôp ana\n, srăng hrăm mb^t mơh mđ^ kyar brua\ duh mkra jho\ng klei kjăp, ma\ dhar kreh mjing knơ\ng, mđ^ lar, lehana\n kriê pioh djăp klei tu\ dưn dhar kreh mnuih djuê ana Bahnar, Jrai, lehana\n jih jang djiê ana mkăn ti Lăn Dap Kngư anei”.

Găn leh êbeh 250 thu\n, mơ\ng ênuk Tây Sơn mnuih djuê lar [rư\ hruê [rư\ đ^ hriê hla\m Lăn Dap Kngư hd^p mb^t hrăm, sia\ suôr, bi hgu\m mguôp ho\ng jih jang djuê ana kr^ng dlông. Lăn Dap Kngư ara\ anei hlăk jing kr^ng lăn mnga êa siam, đ^ kyar hlăm djăp mta. Hlăm ana\n, mâo du\m klei tu\ dưn kơ klei bi hgu\m mguôp djuê ana, ai tiê thâo khăp ]ia\ng kơ lăn ]ar amâo mâo mdei ]a\t jing mơ\ng hlăk ênuk Tây Sơn mjing leh atur, jing leh gru guah yuôm bhăn kơ kr^ng Lăn Dap Kngư anei.

Y Khem pô ]ih mkra