VOV4.Êđê- Bi mklă hdră tal êlâo čiăng jih bruă kđi čar mdrơ̆ng pral hŏng boh klei mrâo, mđĭ hnơ̆ng krŭ wĭt bruă duh mkra, ala ƀuôn, tlŏ jih vaccin. Boh sĭt, hŏng dŭm bruă ngă tal êlâo mơ̆ng bruă akâo vaccin truh kơ bruă iêu mkrum jih jang klei dưi mkŏ mjing keh vaccin, ksiêm duah mkra mjing vaccin… Việt Nam ngă leh lehanăn hlăk dôk ngă kơ hdră kñăm anei. Klei anăn jing jih bruă hlăm boh klei ngă bruă man dưn, dôk guôn wưng giăm 100 êklăk čô mnuih ƀuôn sang dưi tlŏ ênŭm - Sars Cov-2 jing klei ruă msĕ aguah tlam, kơh dưi lŏ mkra mjing leh anăn mđĭ kyar bruă mkra mjing mnia blei. Mơ̆ng leh Covid-19 mâo, Đảng, Knŭk kna bi mklă “hdră kñăm mdua” - mdrơ̆ng hŏng klei ruă tưp êjai, mđĭ kyar bruă duh mkra êjai.
Hgao lu gưl bluh mâo klei ruă tưp, hŏng klei đaŏ knăl dleh ktuê dlăng, truh ară anei, anei jing hdră êlan djŏ guôp, brei mâo klei gĭr ktưn amâo mdei mơ̆ng jih bruă kđi čar, čiăng mdrơ̆ng mbruă, êđăp ênang hlăm boh klei mrâo, mjing klei tŭ dưn mrâo hlăm hƀuê ênuk mkŏ mjing, mđĭ kyar lăn čar. Anei jing boh phŭn knhal tuič klei čih mâo akŏ “Mdrơ̆ng mbruă hŏng klei ruă Covid-19, mđĭ hnơ̆ng mđĭ kyar bruă duh mkra”
Giăm 2 thŭn Covid 19 bluh mâo, boh nik mơ̆ng leh klei hmăi hlăm lu mta bruă mơ̆ng gưl bluh mâo klei ruă tal 4, klei h’ĭt kjăp mơ̆ng hdră đru kơ yang ƀuôn, hdră duh mkra ala ƀuôn lĕ hlăm klei hưn răng hlăk ênoh mrô bruă tuh tia mkra mjing, bruă nah tluôn lehanăn bruă lŏ hma toh hroh; ênoh anôk bruă duh mkra kbiă mơ̆ng wăl anôk mnia mblei đĭ lu êdi; hnơ̆ng čhĭ hliê lehanăn ênoh hrui mơ̆ng bruă čhĭ mnơ̆ng dhơ̆ng hrŏ, ênoh duh bi liê knŭk kna ƀiă, mnuih mă bruă luič bruă mă đĭ, nư đuôm lu, ba lu klei arưp amâo jăk truh kơ wăl anôk ngăn prăk… Hluê si Pô thơ̆ng kơ bruă duh mkra Nai prĭn Võ Trí Thành, anei jing klei mâo prŏng êdi hlăm hƀuê ênuk bruă duh mkra – ala ƀuôn mơ̆ng lăn čar, tĭng mơ̆ng hlăk thŭn tal 60:
Klei ruă anei msĕ si sa gưl angĭn êbŭ bi rai jih hdră duh mkra ngă kpăk jih hdră mkăp mnơ̆ng dhơ̆ng hlăm tar rŏng lăn, plah wah dŭm ala čar lehanăn hlăm mdê bi ala čar, ti păt čiăng jih mta bruă. Ăt jing gưl tal êlâo leh dŭm thŭn drei hluê ngă Hdră bhiăn anôk bruă duh mkra, ênoh anôk duh mkra kbiă mơ̆ng wăl anôk mnia mblei đĭ lu mkă hŏng anôk bruă duh mkra mrâo mkŏ mjing, anei jing klei hmăi prŏng. Hluê si klei đăo tĭng, hnơ̆ng đĭ kyar anei ƀiă hĭn êdi hlăm wang 30 thŭn hŏng anei ti Việt Nam. Dŭm krĭng dôk bluh mâo klei ruă msĕ si Sài Gòn, Ngŏ kwar Dhŭng, Bắc Ninh, Bắc Giang brei ƀuh: Truh ară anei êgao hnơ̆ng dưi tŭ.
“Êgao hnơ̆ng dưi tŭ” hluê si klei lač mơ̆ng pô thơ̆ng kơ bruă duh mkra Võ Trí Thành amâo djŏ knŏng dŭm ênoh mrô dưi ksiêm yap lehanăn hưn mthâo. Kyua hmăi mơ̆ng Covid 19 mdê mkă hŏng klei rŭng răng hdră duh mkra êlâo anăn, ngă kơ Knŭk kna bi hluê ngă hdră bi ktlah yang ƀuôn hlăm ênhă prŏng lehanăn lu anôk. Hdră bi ktlah yang ƀuôn amâo dah “Bi ktlah”, “Kwang dar” – jing “Hmăi amâo jăk kơ hdră duh mkra”. Lehanăn boh sĭt, hdră duh mkra hmăi leh prŏng, luič liê lu, ktŭng ba lu klei truh amâo jăk mkăn hlăm klei hdĭp – ala ƀuôn. Klei anei srăng mâo sui, klei truh srăng prŏng hĭn. Lu phung thơ̆ng kơ bruă, anôk bruă duh mkra lač snei:
Drei truh leh ti hnơ̆ng dưi tŭ, tơdah lŏ mâo, anôk bruă duh mkra kruh rai. Brei drei bi mlih hdră ngă čiăng lŏ krŭ wĭt hdră duh mkra.
Bi mklă amâo lui klei anei mâo sui, Knŭk kna mtă leh dŭm phŭn, dhar bruă, alŭ wăl mkŏ mjing mtam dŭm Êpul ngă bruă lŏ krŭ wĭt, mđĭ kyar bruă duh mkra – ala ƀuôn; Mkŏ mjing hdră ngă bruă djŏ guôp hŏng klei mâo mơ̆ng êpul êya bruă. Klei anei amâo djŏ “Hlei ktang hlei ngă, ti ƀuôn prŏng - čar, anôk bruă ktang snăn čar, ƀuôn prŏng, anôk bruă anăn ngă. Klei yuôm bhăn hĭn mâo Knŭk kna hyuă kjăp leh mâo dŭm klei hriăm mơ̆ng dŭm čar, ƀuôn prŏng hluê ngă leh hdră bi ktlah yang ƀuôn sui msĕ si ƀuôn prŏng Hồ Chí Minh, Bình Dương, Long An… leh mâo tur knơ̆ng mtah h’ĭt kjăp msĕ si Bắc Ninh, Bắc Giang, Vĩnh Phúc, Hải Phòng… brei mđing bi mkŏ hŏng dŭm krĭng wăl, mđing mkăp kơ hdră zê rô Covid, amâo djŏ knŏng krơ̆ng kjăp hdră zê rô Covid đuič ôh. Khua knŭk kna Phạm Minh Chính gĭt gai:
Hluê hŏng klei dôk mâo ti dŭm alŭ wăl drei pŏk ƀăng hluê si klei ktrâo lač mơ̆ng Phŭn bruă mdrao mgŭn, hluê ngă hdră ksiêm dlăng bi jăk, čiăng kơ mnuih ƀuôn sang dưi pla mjing, mnuih ƀuôn sang dưi êrô êbat. Sa hdră anăn jing: 5 Asăp mtă + vaccine + êa drao + kdrăp mrâo, lehanăn jing klei thâo săng mơ̆ng grăp čô. Thâo klă kơ klei anei lehanăn ba yua djŏ guôp hŏng klei mâo hluê klei ktrâo lač kluôm čiăng dêč đuê̆ kơ klei ngă amâo jăk.
Mbĭt hŏng anăn, knŭk kna bi mklă, hdră msir djŏ guôp hŏng klei ruă tưp brei hluê ngă djŏ klei bhiăn “Mdrao mgŭn jing phŭn, hdră duh mkra jing tur knơ̆ng; Mrô, kreh knhâo, kdrăp mrâo jing mta bi mklă; Bi h’ĭt bruă kđi čar, ala ƀuôn mđing mđing ngă nanao; Vaccine, êa drao lehanăn klei thâo săng mơ̆ng mnuih ƀuôn sang jing mrô sa; Êđăp ênang čiăng mkra mjing, tơdah mkra mjing brei êđăp ênang. Amâo djŏ knŏng bi êdu klei hmăi truh kơ hdră duh mkra, lu anôk bruă duh mkra, phung thơ̆ng kơ bruă lač anei jing hdră msir mđĭ ai ktang – hnưm ba hdră duh mkra ala čar drei lŏ krŭ wĭt hlăk ka thâo hbĭl klei ruă anei srăng mjưh tuič. Nguyễn Quang Huân – Pô bi ala anôk bruă kƀĭn ala gưl XV, K’iăng khua êpul hgŭm phung duh mkra êngao knŭk kna Việt Nam mñă klă:
Aê aduôn drei hlăm ênuk kdơ̆ng mblah dleh dlan msĕ snăn dưi mĭn mơh kơ klei tiŏ mnuih nao kơ ala tač êngao čiăng tui ksiêm hriăm wĭt mă bruă mkŏ mkra hdră duh mkra hlăm ênuk êđăp ênang. Sa hdră mblah hlăm 20 thŭn lŏ dưi mĭn snăn. Ară anei, klei ruă tưp knŏng 1, 2 thŭn tơdah knŏng mđing kơ hdră mdrơ̆ng hŏng klei ruă amâo duh mĭn kơ hdră mđĭ kyar bruă duh mkra, êdei kơ klei ruă tưp si srăng jing? Ênuk êlâo dih čiăng pô mkăp čŏng pô yua jing mdê, bi ară anei bi hgŭm hŏng tar rŏng lăn leh. Tơdah hdră mkăp mâo klei gun kpăk, lŏ krŭ wĭt dleh dlan snăn. Kyua anăn, tal êlâo drei mĭn srăng dưi gang mkhư̆ klei ruă tưp – ba wĭt kơ mrô 0, mrâo êgao Khua knŭk kna mâo leh klei mĭn klă nik brei hdĭp sui thŭn, tŭ ư mđĭ kyar bruă duh mkra hlăm wưng dôk bluh mâo klei ruă tưp. Klei mĭn srăng ngă bi mlih leh hdră mdrơ̆ng hŏng klei ruă tưp, klei suaih pral, klei hdĭp mnuih ƀuôn sang ăt êlâo hĭn ƀiădah brei mkŏ mkra hdră duh mkra.
Mđing uêñ hŏng klei dôk mâo hlăm ala čar, mđing uêñ kơ mnuih ƀuôn sang, amâo djŏ knŏng tui hkuê hlăm klei mĭn ƀuh mơ̆ng bruă ksiêm dlăng, amâo djŏ knŏng dlăng hlăm klei hưn mdah mơ̆ng dŭm Phŭn, dhar bruă, alŭ wăl... čiăng ba mdah klei gĭt gai, hdră mtrŭn... bi mlih hdră êlan. Knŭk kna mpŭ, tŭ mă klei blŭ đru mguôp, klei akâo čiăng mơ̆ng lu phung thơ̆ng kơ bruă, anôk bruă duh mkra, bi ala Êpul hgŭm, anôk bruă... čiăng pral ruh mtlaih klei dleh dlan, gun kpăk hlăm hdră ngă bruă, mnia mblei, mkra mjing, bi hrŏ tuič hnơ̆ng anôk bruă duh mkra, êpul bruă, gŏ êsei ngă bruă duh mkra mdei hdră ngă bruă, kruh rai kyua hmăi mơ̆ng klei ruă tưp.
Giăm 700 hruê mdrơ̆ng hŏng klei ruă tưp jing leh giê mkăn ai tiê – jing “Mah bi lông hŏng pui, klei dleh dlan bi lông hŏng ai ktang”, jing klei bi hgŭm mguôp, sa ai “Thâo bi khăp, bi đru čung ba” mơ̆ng Đảng, Knŭk kna, mnuih ƀuôn sang lehanăn dŭm anôk bruă duh mkra – mnuih mă bruă duh mkra. Hdră mdrơ̆ng tŭ dưi hŏng klei ruă Covid 19 ti ala čar drei dưi mâo leh dŭm boh tŭ dưn yuôm bhăn, ƀiădah hlăm wưng ti anăp ăt adôk lu klei dleh dlan, lông dlăng, brei mdrơ̆ng djŏ guôp mơ̆ng jih anôk bruă kđi čar. Tơdah jih jang gĭr ktưn, hluê ngă kjăp dŭm hdră msir, hŏng klei mĭn mrâo – mâo klei gĭt gai kjăp mơ̆ng Đảng, Knŭk kna “Mta kñăm mdua” klă sĭt srăng ba wĭt klei tŭ dưn tuič hnơ̆ng; hdră duh mkra – ala ƀuôn lăn čar drei srăng hnưm dưi lŏ wĭt msĕ yang đar djŏ hŏng klei čang hmăng./.
Pô mblang: H’Nêč Êñuôl
Viết bình luận