Dŭm hruê anei, êjai phung tuê mơ̆ng Russia, Dhŭng Korea, China…lŏ hriê, brei ƀuh klei krŭ wĭt ktang mơ̆ng bruă hiu čhưn ênguê Khánh Hoà - sa hlăm dŭm anôk bruă duh mkra Dhŭng kwar krah. Thŭn 2025, Khánh Hoà drông hlăm brô 16,4 êklăk gưl čô tuê, đĭ giăm 15% mkă hŏng thŭn 2024, hlăm anăn phung tuê ala tač êngao mâo 5,5 êklăk gưl čô. Hnư hrui wĭt mơ̆ng bruă hiu čhưn ênguê đăo tĭng mâo giăm 67 êbâo êklai prăk. Hluê si Phạm Minh Nhựt, khua êpul hgŭm bruă hiu čhưn ênguê Khánh Hoà, hrô kơ pŏk mlar ênoh, bruă hiu čhưn ênguê dôk mlih ktang jing mđĭ kyar hnơ̆ng jăk, mđing kơ klei mtah leh anăn hơĭt kjăp.

“Bruă hiu čhưn ênguê mtah, hơĭt kjăp amâo djŏ knŏng hdra bruă bhiâo, ƀiădah jing hdră êlan phŭn mơ̆ng phung ngă bruă hiu čhưn ênguê ară anei. phung tuê ară anei uêñ mĭn kơ klei đĭ kyar mtah, răng mgang wăl hdĭp mda, êjai drei bi mlih srăng iêo jak phung tuê anei”.

Găn dŭm klei dleh dlan mbĭt mơ̆ng bruă duh mkra tar rŏng lăn leh anăn alŭ wăl. thŭn 2025, dŭm alŭ wăl Lăn Dap Kngư - Dhŭng Kwar krah ăt dưi rơ̆ng klei đĭ kyar, lu ênoh čuăn bruă duh mkra - ala ƀuôn dưi mâo leh anăn êgao hdră kčah. Bruă duh mkra  lŏ dơ̆ng mlih jăk, hlăm anăn bruă lŏ hma - kmeh gơ̆ng knhuah gru mơ̆ng Lăn Dap Kngư - ƀrư̆ ƀrư̆ bi mlih jing dưn yua klei kreh knhâo - kdrăp mrâo, nao mbĭt hŏng mkra mjing êlam leh anăn mkŏ mjing anăn knăl.

Leh bi mŭt mbĭt hŏng Dak Nông, Bình Thuận, čar Lâm Đồng mrâo mâo hlăm brô 327.000ha kphê - prŏng hĭn hlăm lăn čar, hŏng hnơ̆ng thŭn 2025 đăo tĭng mâo êbeh 1 êklăk tôn, mâo mkrah wah kphê ti Việt Nam. Amâo djŏ ba anăp kơ ênhă leh anăn boh mnga, kphê Lâm Đồng lŏ ƀrư̆ ƀrư̆ mđĭ ênoh, bi klă kơhưm hlăm anôk mnia mblei tar rŏng lăn.

Klă sĭt brei ƀuh klei bi mlih jing bruă lŏ hma mtah, hơĭt kjăp Trịnh Tấn Vinh, ti să Bảo Thuận, čar Lâm Đồng, mâo leh 16 thŭn pla mjing kphê hŏng hdră doh. Holăm ênhă 1ha, ñu ăt lui rơ̆k, pla êtak lăn, amâo mâo yua êa drao. Kyuanăn, kphê ăt mâo êbeh 3 tôn grăp thŭn. Trịnh Tấn Vinh,  brei thâo:

“Kâo čiăng bi lar gru hmô kphê doh hŏng wăl mnơ̆ng hdĭp hơĭt kjăp, mnuih ƀuôn sang ƀuh boh tŭ sui. Jing sa čô ngă lŏ hma, mbĭt anăn ngă klei mnia mblei, kâo hmăng hmưi dưi hriăm, mđing hmư̆ leh anăn kah mbha dŭm klei jăk siam hĭn kơ yang ƀuôn”.

Sa hlăm dŭm gru kruăk êdah hĭn mơ̆ng thŭn 2025 ti Lăn Dap Kngư - Dhŭng kwar krah jing klei rŭ mjing êlan klông. Lu hdră rŭ mjing êlan dơ̆ng prak Dưr -Dhŭng, Ngŏ - Yŭ mkŏ mơ̆ng krĭng dao truh ti Lăn Dap Kngư, êlan dơ̆ng ala čar dưi duh bi liê, mđĭ hnơ̆ng, ƀrư̆ ƀrư̆ bi rai klei êa ktlah čư̆ ktlah mâo hlăm lu thŭn.

Dŭm bĭt êlan mrâo amâo djŏ bi hrŏ klei taih, ƀiădah yuôm bhăn hĭn jing bi hrŏ êwang kpleh klei đĭ kyar pla wah dŭm alŭ wăl. Mnơ̆ng dhơ̆ng mơ̆ng čư̆ čhiăng dưi pral truh kơ êa ksĭ, phung tuê mơ̆ng krĭng dap ăt ênưih truh ti čư̆ čhiăng, ênoh duh bi liê mâo thiăm klei găl dưi truh kơ krĭng mâo klei găl.

Hluê si Trương Công Thái, k’iăng khua Bruă sang čư̆ êa čar Dak Lak, êlan klông yơh jing klang rŏng hlăm ênuk đĭ kyar. Dŭm bĭt êlan dơ̆ng pral dưi duh bi liê srăng mkŏ mjing tur knơ̆ng brei čar Dak lak, Lăn Dap Kngư - Dhŭng kwar krah mlih mơ̆ng đi kyar mkăn jing đĭ kyar êlam, mơ̆ng hliê điêt jing bi mguôp, čŏng pô ñŭ kma.

“Dŭm hdră êlan đru mkŏ mjing êlan dơ̆ng mgăn mkŏ Lăn Dap Kngư hŏng Dhŭng kwar krah, mkŏ dŭm êlan mgăn bi lar tŭ dưn dŭm hdră dôk bi liê leh anăn mkŏ hŏng dŭm anôk bruă duh mkra, kdrŭn ksĭ, bi mâo djăp klei čiăng dŭ mdiăng, mkŏ mjing boh kdrŭt, wăl anôk đĭ kyar krĭng Lăn Dap Kngư leh anăn Dhŭng kwar krah.”

Bruă mkŏ dăp anôk bruă Knŭk kna dŭm čar pŏk leh klei mĭn đĭ kyar mrâo. Êjai wăl anôk dưi pŏk mlar, ai dưi bi kƀĭn, dŭm alŭ wăl mâo klei găl mbha bruă klam, bi đru mđĭ ai dưi kpưn đĭ. Lăn Dap Kngư - Dhŭng kwar krah bi kƀĭn lu klei găl, mâo čư̆ čhiăng prŏng, lăn bazan, êlan hang ksĭ taih hŏng lu kdrŭn ksĭ êlam, klei găl prŏng kơ pui kmlă doh, mbĭt hŏng dŭm anôk mkŏ êlan duh mkra Dưr - Dhŭng, Ngŏ Yŭ. Anei jing tur knơ̆ng yuôm bhăn čiăng mkŏ mjing klei bi mlir krĭng mkra mjing, logistics truh kơ bruă hiu čhưn ênguê leh anăn bruă mkăn.

Nguyễn Danh,  mâo leh 40 thŭn dôk ti Gia Lai, klă kơ klei bi mŭt anôk bruă Knŭk kna čar jing hdră êlan, jing tur knơ̆ng kơ klei đĭ kyar.

“Êjai bi mŭt čar Gia Lai srăng mkăp brei mnơ̆ng yua, pui kmlă mkra mjing leh anăn dưi ba čhĭ hŏng êlan kdrŭn ksĭ, hŏng 2 tač êdeh phiơr amâodah ƀăng jang knông lăn mkŏ mjing klei bi mguôp krĭp kơ mkra mjing, kơ mnia mblei leh anăn mđĭ kyar bruă logistic mơ̆ng čar hŏng dŭm êlan dơ̆ng Dưr - Dhŭng găn êlan dơ̆ng mrô 1 leh anăn Ngŏ - Yu găn êlan dơ̆ng mrô 19”.

Wĭt dlăng thŭn 2025, dưi ƀuh klă dŭm boh tŭ dưi mâo mơ̆ng Lăn Dap Kngư - Dhŭng kwar krah amâo djŏ knŏng boh tŭ bhiâo, ƀiădah jing tur knơ̆ng yuôm bhăn kơ klei đĭ kyar wưng sui kơ anăp. Dŭm êlan dơ̆ng pral ƀrư̆ ƀrư̆ mkŏ mjing, wăl đĭ kyar mrâo dưi pŏk mlar, mbĭt hŏng klei mlih hlăm klei mĭn leh anăn hdră ngă, mkŏ mjing leh tur knơ̆ng hơĭt kjăp čiăng kơ alŭ wăl anei mŭt hlăm ênuk mrâo.

Wưng anăn čiăng mâo klei bi mguôp, klei sa ai mơ̆ng bruă kđi čar, êpul êya knơ̆ng bruă leh anăn mnuih ƀuôn sang, čiăng kơ ai tiê jhŏng mĭn, jhŏng ngă, jhŏng bi mlih kyua boh tŭ mbĭt. Hŏng klei găl mâo leh anăn dŭm boh tŭ dưn dưi bi klă hlăm boh sĭt, Lăn Dap Kngư - Dhŭng kwar krah dưi mâo tur knơ̆ng hlăm sa êdei anăp đĭ kyar hơĭt kjăp, jing sa kiêng đĭ kyar yuôm bhăn mơ̆ng lăn čar.