VOV4.Êđê - Hla\m ai êwa Yan Mnga mrâo lar bra truh kơ dja\p [uôn sang, hla\m ai êwa bi mtluk mtlak mơ\ng mnuih Việt Nam hla\k kpưn đ^ nao kơ ana\p, mnuih [uôn sang kr^ng Dap Kngư drông tit, m’ak yan mnga ho\ng lu klei m’ak hlak kơ boh tu\ êdah kdlưn êdi hla\m thu\n 2017, ho\ng klei yâo m’ak mơ\ng klei bi kah mbha h’uh mđao lehana\n bi mko\ hgu\m klei thâo bi kha\p ]ia\ng ti du\m kr^ng adôk dleh dlan, kr^ng êa lip lê]. Tit truh, gra\p ]ô drei mse\ si dưi lo\ mđ^ ai ktang mơ\ng klei thâo bi kha\p ]ia\ng mơ\ng du\mphung pô kha\p h’iêng hla\m go\ sang, [^ng ga\p. Hla\m mn^t mnông tal êlâo mơ\ng thu\n mrâo Mậu Tuất,  ba du\m asa\p h’ê] hmưi ja\k siam êdi kơ hdơ\ng ga\p bo\ ho\ng lu klei kha\p, klei m’ak, klei hưn ktưn lehana\n wa\t ho\ng klei kha\p ]ia\ng ho\ng go\ sang, êpul âya:

Drông thu\n mrâo, yan Mnga mrâo thu\n 2018, mnuih Sêdang ti ]ar Kontum mâo lu klei hơ\k m’ak. Ti 3 kdriêk alu\ wa\l Ngo\ Trường Sơn, mâo: Đăk Glei, Tu Mrông leh ana\n Kon Plông, mơ\ng Hdră bruă mđ^ kyar kphê kr^ng ê’ăt mơ\ng ]ar, truh kơ ara\ anei êdei 4 thu\n mnuih [uôn sang pla mâo êbeh 1 êbâo ha [ua\n rơ\ng mâo hnư hrui w^t đ^. Bi kah klei khăp ]ia\ng hruê ako\ Yan Mnga thu\n mrâo, A Dương, K’iăng khua g^t gai bruă Đảng să Đăk Tăng, kdriêk Kon Plông, ]ar Kontum brei thâo:

“ Thu\n mrâo 2018, mnuih [uôn să Đăk Tăng, kdriêk Kon Plông mâo lu klei hơ\k m’ak. M’ak kyua hlăm thu\n 2017 mrâo êgao, mnuih [uôn sang g^r ktưn jih ai tiê ngă bruă duh mkra leh ana\n mâo ba w^t boh tu\ dưn hơ\k m’ak hlăm hdră mđ^ kyar bruă duh mkra, yang [uôn. Mb^t ho\ng ana\n klei êđăp ênang, bruă kriê mgang ala ]ar dưi kriê kjăp. Klei hd^p mda grăp go\ êsei ăt mâo klei đ^ kyar mkă ho\ng êlâo dih. Thu\n mrâo 2018, mnuih [uôn sang ăt mse\ mơh knu\k kna alu\ wa\l ]ang guôn leh ana\n hmang hmưi mâo klei suaih pral mrâo. Ho\ng klei hgu\m mguôp, hgu\m ai, sa ai hlăm thu\n mrâo, kâo đăo knang mnuih [uôn sang să Đăk Tăng g^r ktưn ]ia\ng ngă bi leh du\m hdră k]ah mơ\ng Đảng, Knu\k kna leh k]ah jao”.

Kontum thu\n êgao a\t lui lu gru krua\k kna\l êdah kdlưn hla\m hdra\ mđ^ kyar ana mkra mjing êa drao, mse\ si Sâm Ngọc Linh, Hồng đẳng sâm, đương qui… Thu\n 2018, brua\ mđ^ kyar ana mkra mjing êa drao dưi đa\o kna\l sra\ng jing sa knhuang nao êdah kdlưn êdi hla\m hdra\ duh mkra pla mjing mơ\ng mnuih djuê ana Sedang. Jing sa ]ô mnuih ti Anôk brua\ djuê mjeh Sâm Ngọc Linh, hla\m knơ\ng brua\ Trách nhiệm hữu hạn Một thành viên dliê kmrơ\ng Đa\k Tô, hla\m du\m pluh thu\n ho\ng anei, A Hùng, ti [uôn Đa\k Bia, sa\ Tê Xăng, kdriêk Tu Mrông, ]ar Kontum kha\ng kkuh drông thu\n mrâo ti đang Sâm ti dlông ]ư\ Ngọc linh ti hnơ\ng dlông êbeh 1800m nanao. Hla\m ai êwa yuôm bha\n mơ\ng thu\n hđa\p nao truh kơ thu\n mrâo. A Hùng m’^t asa\p h’ê] hmưi Tit truh kơ go\ sang lehana\n jih jang mnuih [uôn sang.

“ Mlam thu\n hđa\p nao truh kơ thu\n mrâo, kâo h’ê] hmưi kơ go\ sang pô lehana\n jih jang mnuih djuê ana Sedang hla\m [uôn mâo lu klei suaih pral, yâo m’ak. H’ê] hmưi kơ mnuih [uôn sang drei mu\t hla\m thu\n mrâo g^r duh [ơ\ng, pla mnơ\ng dhơ\ng, ana sui thu\n, kphê… Pla lu ana mkra mjing êa drao mse\ si Sâm Ngọc Linh, ana sâm hrue#... ]ia\ng mđ^ kyar brua\ duh mkra go\ sang, mkra mđ^ mlih klei hd^p. H’ê] hmưi kơ jih jang phung anak ]ô thu\n mrâo hria\m hra\ m’ar ja\k j^n, mâo lu klei đ^ kyar h^n mơh”.

Thu\n mrâo êgao, yan adiê djo\ guôp, mnuih [uôn sang [uôn Bui, să Nghĩa Hưng, kdriêk }ư\ Pah, ]ar Gialai djo\ yan boh kphê, tiêu leh ana\n mdiê lo\. Hlăm ai êwa du\m hruê ako\ yan mnga, mduôn [uôn Kpuih Bum ]ang hmang thu\n mrâo djăp mta klei jăk siam srăng truh ho\ng [uôn Buih leh ana\n du\m boh [uôn sang lăn Dap kngư:

“ Thu\n mrâo truh, jih jang mnuih hơ\k m’ak. Kâo ]ang hmang sơnei, thu\n mrâo  djo\ êa hl^m êa ]ia\ng mnuih [uôn sang [uôn kâo lo\ dơ\ng djo\ yan boh kphê, tiêu, mdiê lo\. Jih jang mnuih lo\ dơ\ng hur har ngă bruă duh mkra, pla leh ana\n kriê dlăng du\m mta mnơ\ng pla mjing h’^t kjăp h^n; leh ana\n ]ia\ng jih jang mnuih mâo prăk ba yua hlăm klei hd^p mda, grăp boh sang trei mđao h^n”.

Mduôn [uôn Aê Trưng, ti [uôn Kđoh, sa\ }ư\ Pơ\ng, kdriêk Krông {u\k, ]ar Daklak ]ang hma\ng hla\m thu\n mrâo, mnuih [uôn sang gia\m, kbưi suaih pral, tu\ jing lehana\n hra\m mb^t hgu\m kngan mko\ mkra kr^ng [uôn sang mrâo.

“ Hla\m thu\n mrâo, kâo ]ang hma\ng kơ jih jang mnuih [uôn sang suaih pral, nga\ brua\ tu\ jing, bi h’^t kja\p klei hd^p, brua\ ra\ng mgang klei êđa\p ênang yang [uôn dưi ja\k h^n mơh. Kâo amâo [uh hlei pô bi ]a\m biêng, bi keh koh, kâo amâo ]ia\ng klei sna\n ôh, [ia\dah kâo ]ang hma\ng gra\p ]ô mnuih sra\ng hd^p ja\k h^n, bi kha\p ]ia\ng hdơ\ng ga\p h^n. A|t hla\m thu\n mrâo, ]ang hma\ng jih jang [uôn sang hra\m mb^t mko\ mjing hdra\ bi lông ktưn mko\ mkra [uôn sang ja\k siam h^n”.

Ai êwa m’ak tit, drông yan Mnga mtluk mtlak djăp [uôn sang. Ti {uôn Drô 2, să }ư\ Ne\, kdriêk Krông {u\k, ]ar Dak Lak du\m thu\n giăm anei, mnuih [uôn sang Êđê thâo leh kơ Tit Nguyên đán đưm mơ\ng djuê ana leh ana\n mko\ mjing lu bruă ngă m’ak yan Mnga h’uh mđao. Ama Puk, khua [uôn [uôn Drô 2 bi kah:

“ Jih jang mnuih hlăm [uôn ăt drông Tit djuê ana mse\ ho\ng phung ayo\ng adei djuê ana mkăn. Hlăm thu\n mrâo, kâo ]ang hmang jih jang mnuih hlăm [uôn suaih pral n’nao. Knu\k kna mđing dlăng h^n kơ du\m go\ êsei [un hlăm [uôn, ]ia\ng amâo mâo ôh go\ êsei ư\ êpa [un [in hlăm thu\n mrâo”./.

Drông yan Mnga mrâo, go\ sang Am^ Thia, ti [uôn Đon A, sa\ Krông Na, kdriêk {uôn Đon, ]ar Daklak, mko\ mjing leh klei hua\ mna\m bi kuh ku\m ênu\m ênap lehana\n m^n t^ng nga\ brua\ duh [ơ\ng ]ia\ng mđ^ kyar h^n.

“ Tit kâo mpra\p êmiêt bi msiam pưk sang lehana\n blei lu mta mnơ\ng, kâo blei [ê` ke\o ]ia\ng kơ anak aneh dưi [ơ\ng tit mb^t m’ak hlak. Hruê tit sna\n go\ sang, ga\p djuê, anak aneh hla\m go\ sang bi mtuôm, hua\ mna\m m’ak drông thu\n mrâo. Thu\n mrâo, kâo ]ang hma\ng go\ sang kâo a\t mse\ ho\ng mnuih [uôn sang mka\n suaih pral, amâo mâo rua\ duam, g^r nga\ brua\ duh [ơ\ng ]ia\ng đ^ kyar h^n. Go\ sang kâo mâo 3 sao lo\, thu\n êgao mrâo wia\ mâo 35 kdô, thu\n kơna\p, kâo ]ang hma\ng sra\ng ja\k ga\l h^n, dưi mâo lu h^n mơh. Kâo sra\ng g^r dla\ng kriê wiê êna\k ja\k, kâo sra\ng pruê hbâo lehana\n krih êa, tơ amâo mâo êa kâo sra\ng pom êa ba krih”./.

Alu\ K’Ming, wa\l krah Di Linh, kdriêk Di Linh, ]ar Lâm Đồng, mâo êbeh 400 go\ êsei, lu êdi jing mnuih [uôn sang djuê ana K’ho. Kluôm alu\ ara\ anei mâo giăm 460 ha kphê leh ana\n giăm 160 ha mdiê lo\. Kyua hur har ba yua hdră mnê] mrâo mrang hlăm bruă duh mkra, sơnăn boh tu\ dưn bruă duh mkra [rư\ hruê [rư\ dưi mđ^ kyar. Hluê si Dong Dor Sinh, khua g^t gai chi bộ K’Ming, klei hd^p mda đ^ kyar, sơnăn thu\n anei mnuih [uôn sang mko\ mjing klei m’ak yan mnga, drông tit hơ\k kdơ\k leh ana\n ênu\m ênap:

“ {ri wưng Tit truh yan mnga mrâo Mậu Tuất 2018, ]ang hmang mnuih [uôn sang hlăm [uôn [ơ\ng tit h’uh mđao, hơ\k m’ak, mkiêt mkriêm, hluê ngă klei bhiăn êlan klông tơdah hiu êbat hlăm êlan klông. Aduôn aê am^ ama mtă mtăn ma’k tit huă mnăm man dưn, kriê dlăng klei suaih pral, êđăp ênang hlăm du\m hruê tit. H’ê] hmưi kơ grăp boh sang [ơ\ng tit m’ak m`ai, hgu\m mguôp, duh [ơ\ng đ^ kyar hlăm thu\n mrâo”./.

Kpuih Lin, mnuih djuê ana Jarai, ti [uôn Ne\h, sa\ Ia Tôr, kdriêk }ư\ Pro\ng jing sa hla\m du\m mnuih djuê ana [ia\ êdah kdlưn ti ]ar Gialai hla\m hdra\ mđ^ kyar brua\ duh mkra. Gra\p thu\n, brua\ pla kphê, ana tiêu, ba w^t leh hnư hrui w^t êbeh 200 êkla\k kơ go\ sang `u. ~u a\t kha\ng đru kơ phung êdam êra hla\m [uôn, hla\m sa\ hra\m mb^t tui hluê pô. Hla\m hruê ako\ thu\n, Kpuih Lin m’^t asa\p snei:

“ Ako\ thu\n mrâo, kâo ]ang hma\ng sra\ng mâo lu klei tu\ jing kdlưn h^n. Kâo a\t ]ang hma\ng kơ phung đoàn viên, êdam êra lo\ dơ\ng mđ^ lar ai hla\k, nga\ brua\ duh mkra dưi mâo klei tu\ dưn h^n, leh kơna\n jing bi hgu\m mguôp, hgu\m kngan mko\ mkra kr^ng [uôn sang mrâo ]ia\ng kơ [uôn sang ja\k siam h^n”./.

Kon Thụp jing să taih kbưi, kr^ng mnuih [uôn sang djuê [ia\ mơ\ng kdriêk Mang Yang, ]ar Gia Lai. Hluê si Y Byới, khua Knơ\ng bruă sang ]ư\ êa să, du\m thu\n êgao, du\m hdră êlan mđing dlăng mơ\ng Đảng, Knu\k kna đru leh să mđ^ kyar bruă duh mkra, bi h’^t kjăp klei hd^p mda mnuih [uôn sang. {ri wưng thu\n mrâo, Y Byới m’^t asa\p h’ê] hmưi:

“ {ri wưng thu\n mrâo, akâo bi ala kơ să h’ê] hmưi kơ jih jang mnuih [uôn sang mâo klei suaih pral, yâo m’ak, đ^ kyar. H’ê] hmưi kơ mnuih [uôn sang să Kông Thụp hluê ngă tu\ jing hdră bruă mko\ mjing kr^ng [uôn sang mrâo, duh [ơ\ng [rư\ hruê [rư\ đ^ kyar, pla kphê, tiêu, rông mnơ\ng mâo ba w^t boh tu\ dưn leh ana\n hluê ngă jăk du\m hdră êlan mtru\n mơ\ng Đảng, Knu\k kna”.

H'Nê] - H'Nga pô ]ih mkra.