VOV4.Êđê - Kno\ng hla\m wang 3 mlan ako\ thu\n anei ti ]ar Kontum hmao [uh leh 4 ]ô mnuih djo\ mâo klei rua\ kho\ leh kơna\n hlo\ng djiê kyua asâo kho\ ke\. Klei na\ng hu^ hyưt h^n jing ara\ anei yan adiê hla\k truh  bhang, a\t jing wưng klei rua\ kho\ kha\ng bluh mâo. Hla\k êjai ana\n, mơ\ng hruê 10/4 mrâo êgao, anôk brua\ djo\ tuôm mơ\ng ]ar Kontum mphu\n hluê nga\ leh hdra\ tlo\  vaccine ra\ng mgang klei rua\ kho\ kơ êpul asâo. Sna\n [ia\dah, kha\ g^r ktưn [ia\dah hluê si klei bi mkla\ a\t kno\ng mâo hla\m brô 25%  êpul asâo mơ\ng alu\ wa\l dưi  tlo\ mgang.

Knhal jih mlan 3 mrâo êgao mnuih [uôn sang [uôn Klâu Ngol Zo#, să Ia Chim, [uôn pro\ng Kontum hu^ hyưt êdi leh adei A Khơ, 7 thu\n hlăk suaih pral hơ\k m’ak mse\ aguah tlam tu\ dah mâo he\ klei ruă leh ana\n djiê yơh. Djuê găp A Khơ brei thâo; hruê mphu\n mâo klei ruă, A Khơ mâo du\m klei bi êdah mse\ si: asei mlei ngê` bê`, dleh bi êwa, hu^ kơ êa, hu^ kơ ang^n, bi k`hăk asei mlei leh ana\n djiê yơh. Phung aê mdrao ti Sang êa drao pro\ng ]ar Kontum bi mklă: adei A Khơ tuôm bi so# djo\ ho\ng asâo ruă, [ia\dah amâo mâo nao tlo\ mgang ôh. Mmông ana\n kơh djuê găp A Khơ lo\ hdơr, êlâo kơ hruê djiê hlăm brô 2 mlan, adei A Khơ asâo ke\, [ia\dah go\ êsei mâo ba nao tlo\ vaccine mgang klei ruă kho\ ôh. H[lo\k êdi mơh, [ia\dah gơ\ hnui leh,  A Thoăn, djuê găp adei A Khơ la] mse\ snei:

“ Klei ruă kho\\ jing klei ruă hu^ hyưt êdi. }ang hmang mnuih [uôn sang, jih jang mnuih thâo săng, ]ia\ng răng mgang klei ruă kho\. Tơdah tuôm ho\ng asâo kho\ ke\ c\ia\ng nao tlo\ mgang mtam amâo mâo dưi lui sui ôh. {uh klei bi êdah mdê mdô hlăm asei mlei, mse\ si bi êngoh, bi k`hăk asei mlei amâodah kbiă êa bah, snăn c\ia\ng ba nao mkă dlăng mtam amâo dưi lui sui ôh, hu\i leh le\ hlăm klei soh ]huai mse\ si go\ êsei kâo”.

Kno\ng hlăm 3 mlan ako\ thu\n 2018 ti 2 alu\ wa\l mơ\ng ]ar Kontum ana\n jing kdriêk Đăk Glei leh ana\n [uôn pro\ng Kontum mâo 4 ]ô mnuih djiê kyua asâo kho\ ke\. Jih jang du\m ]ô nao đih kơ sang êa drao kyua asâo kho\ ke\ mphu\n mâo klei ruă ho\ng du\m klei bi êdah mse\ si: bi hu^ kơ ang^n, hu^ kơ êa, bi k`hăk asei mlei… Hlăm 4 ]ô mnuih djiê mâo 3 ]ô jing hđeh mơ\ng 6 truh 11 asâo ke\ mơ\ng 2 – 3 mlan êlâo kơ wưng bluh đ^ klei ruă leh ana\n jih 4 ]ô djiê ana\n amâo mâo tlo\ ôh vắc xin răng mgang klei ruă leh asâo ke\. Nguyễn Lộc Vương, Khua Anôk bruă ksiêm dlăng klei ruă duam ]ar Kontum brei thâo, klei ruă asâo kho\ ke\ ti alu\ wa\l đ^ h^n leh ana\n hu^ hyưt êdi:

“ Thu\n anei  [uh ruă đ^ h^n. Klei ruă kho\  hlăm du\m thu\n êlâo dih kno\ng mâo mnuih djiê ti Đăk Glei đui]. Bi ara\ anei mâo wa\t ti [uôn pro\ng. Jing kman klei ruă asâo kho\ mâo leh hlăm asâo mơ\ng Đăk Glei leh ana\n ara\ anei mâo wa\t hlăm [uôn pro\ng dơ\ng. S^t truh mâo klei ruă hlo\ng djiê mtam leh ana\n ăt ka mâo mơh  ya kdra\p mka\ dla\ng dưi thâo [uh klei rua\ kho\ êlâo kơ `u bi êdah jing klei rua\.”

Nao duah dla\ng s^t ti 2 alu\ wa\l ana\n jing [uôn pro\ng Kontum leh ana\n kdriêk Đăk Glei mơ\ng bruă mdrao mgu\n ]ar Kontum brei [uh, hlăm wang 3 thu\n ho\ng anei, mâo lu mnuih [uôn sang ti 2 alu\ wa\l anei asâo ke\, miêu ke\ amâodah kua] [ia\dah jih jang amâo mâo nao tlo\ mgang ôh. Tơdah amâo mâo ôh hdră mkhư\ gang, snăn ênoh mnuih djiê kyua asâo kho\ ke\ hlăm êpul êya [uôn sang srăng lo\ dơ\ng đ^ hlăm wưng kơ ana\p. Đào Duy Khánh, Khua Knơ\ng bruă mdrao mgu\n ]ar Kontum brei thâo: hdră răng mgang jê] ti ana\p mta ana\n jing iêu la] mtô mblang kơ jih jang mnuih tuôm ho\ng asâo ke\, miêu ke\ hlăm 3 thu\n giăm anei bi nao kơ sang êa drao ]ia\ng tlo\ vắc xin răng mgang klei ruă:

 “ Hmei mâo leh klei bi tu\ ư, bruă tal êlâo jih jang phung asâo ke\, miêu ke\ amâodah kua] hlăm wang 3 thu\n ho\ng anei c\ia\ng bi nao tlo\ mgang hlăm wưng hnưm h^n. Ênoh tlo\ mgang jing mơ\ng 4 – 5 arua\t. Ti ana\p mta hmei iêu la] mnuih [uôn sang hluê ngă bruă tlo\ mgang kyua dah ara\ anei hdră bruă tlo\ mgang amâo mâo ôh vaccine anei. Du\m phung dôk hlăm go\ êsei [un amâodah phung knu\k knă dlăng ba mkăn, hmei srăng ma\ yua phu\n prăk răng mgang klei ruă tưp po\k ngă mơ\ng ưm”.

}ia\ng mkhư\ gang klei hu^ bluh đ^ klei ruă kho\ hlăm yan bhang thu\n anei, mb^t ho\ng bruă mdrao mgu\n, Anôk bruă Rông mnơ\ng leh ana\n bruă Mdrao mgu\n mnơ\ng rông ]ar Kontum ăt hlăk po\k ngă bruă tlo\ vaccine mgang klei ruă kho\ kơ asâo. Anei jing 1 hlăm du\m hdră bruă ngă mâo boh tu\ dưn ]ia\ng mkhư\ gang klei bluh đ^ leh ana\n tưp lar klei ruă asâo kho\. Khă snăn tơdah hlăm gưl anei, ]ar Kontum tlo\ mgang klei ruă kho\ kơ 10 êbâo 900 drei asâo, hluê djo\ si ana\n ]ih ngă hră m’ar mơ\ng 10 kdriêk, [uôn pro\ng hlăm ]ar, snăn ăt kno\ng mrâo mâo hlăm brô 25% ênoh asâo mơ\ng alu\ wa\l mâo tlo\ mgang. Mta phu\n hluê si Đoàn Thanh Hải, K’iăng khua Anôk bruă Rông mnơ\ng leh ana\n Mdrao mgu\n mnơ\ng rông ]ar Kontum, kyua pô rông asâo amâo mâo ngă hră m’ar hưn mthâo ho\ng brua\ knu\k kna alu\ wa\l ngă truh ênoh t^ng yap amâo mâo klă ôh, mnuih [uôn sang amâo bi hgu\m ho\ng êpul bruă djo\ tuôm ]ia\ng tlo\ mgang kơ asâo; la] dah amâo mâo prăk anăn amâo mâo tlo\ mgang ôh… Leh ana\n klei anei ngă klei ruă asâo kho\ bluh đ^  lu h^n:

“ Ênoh tlo\ mgang [ia\ đui], anăn ênoh asâo ke\ mnuih đ^ h^n. Rông asâo phưi tha, tơdah mâo klei ruă `u srăng ke\ mnuih”.

Ho\ng klei hu^ bluh đ^ mâo klei ruă kho\ hlăm yan bhang thu\n anei, ]ar Kontum ăt po\k ngă du\m hdră bruă jê] hlơr. Ti ana\p k[^n bi mđ^ ktang bruă mtô mblang, mđ^ klei thâo [uh săng mơ\ng mnuih [uôn sang hlăm bruă răng mgang klei ruă kho\, po\k ngă ti grăp kdriêk, [uôn pro\ng leh ana\n ti du\m alu\ wa\l ana\p hu\i mâo lu klei ruă kho\, [ia\ êdi  mâo sa anôk tlo\ mgang klei ruă asâo kho\; iêu la] du\m phung asâo ke\, miêu ke\ bi nao kơ du\m sang êa drao ]ia\ng tlo\ mgang klei ruă… Snăn [ia\dah klei hu^ hyưt êdi, ana\n jing bruă tlo\ mgang kơ asâo, jing 1 hlăm du\m hdră bruă ngă êlưih mơh, mâo boh tu\ dưn leh ana\n bi mkiêt mkriêm h^n ]ia\ng mkhư\ gang klei tưp lar mơ\ng klei ruă kho\ hlăm êpul êya [uôn sang, [ia\dah ka dưi hluê ngă ktang ho\ng jih ai tiê leh ana\n s^t êdi ôh.

H’Mrư pô ]ih – H’Nga pô ra\k