VOV4.Êđê - Đa\k Glei, Tu Mrông lehana\n Kon Plo\ng jing 3 kdriêk kr^ng Ngo\ Trường Sơn mơ\ng ]ar Kontum, ho\ng lu mnuih [uôn sang djuê ana [ia\, mâo mnuih [uôn sang djuê ana Sedang, Jeh Triêng dôk hd^p mda. Kyua yan adiê amâo mâo ga\l djo\, klei thâo kơ hdra\ mnê] nga\ brua\ adôk êdu k[ah kyua ana\n klei hd^p mơ\ng mnuih [uôn sang dôk tuôm ho\ng lu klei dleh dlan, ênoh go\ êsei [un mâo pa\t ]ia\ng jih sa\ truh êbeh 50%. }ia\ng đru kơ mnuih [uôn sang tlaih mơ\ng [un, sui ho\ng anei 4 thu\n, ]ar Kontum po\k hluê nga\ leh Hdra\ mtru\n đru mđ^ kyar ana kphê hdrô arabica kr^ng ê’a\t. Kyua dưi đru kơ ana mjeh, pra\k bi liê, mao mtyô bi hria\m kơ hdra\ mnê] nga\ brua\ lehana\n hbâo pruê hla\m 3 thu\n tal êlâo, truh kơ ara\ anei mâo leh êbeh 4 êbâo go\ êsei ba pla leh mâo êbeh 1000 ha kphê hdrô Arabica. Mta ana mrâo ba pla anei đa\o knang sra\ng đru kơ du\m êbâo boh go\ êsei tlaih mơ\ng [un h’^t kja\p.

Đang kphê Arabica ti kdriêk Kon Plo\ng đ^ jing jăk siam

Sui ho\ng anei êbeh 3 thu\n A Thương, ti [uôn Đăk Liu, să Hiếu, kdriêk Kon Plo\ng amâo bi m^n ôh go\ êsei pô dưi pla he\ kphê hdrô kr^ng ê’ăt Arabica, kyua sang pô [un [in amâo mâo prăk blei djuê mjeh, hbâo pruê leh ana\n amâo thâo ôh hdră pla, hdră kriê dlăng. Thu\n 2015 mâo knu\k kna să mtru\t mjhar pla kphê kr^ng ê’ăt, tal êlâo `u [uh hu^ mơh. {ia\dah kyua khăng mâo phung knuă druh kỹ thuật mtru\t mjhar, jih ai tiê ktrâo la] mơ\ng hdră klei [a\ng, dưm hbâo truh kơ bruă răng mgang mnơ\ng ngă anăn kphê [rư\ hruê [rư\ mtah mda ngă kơ `u h’^t ai tiê. A Thương hơ\k m’ak, yan mrâo êgao 3 sào kphê mơ\ng go\ êsei hrui pe\ boh tal êlâo. Pe\ gưl tal êlâo, ]h^ ti đang mtam, `u mâo hrui w^t 3 êklăk prăk:

“ Pla kphê kr^ng ê’ăt [uh jăk êdi, mâo boh tu\ dưn. Mrâo anei gưl tal êlâo hrui pe\ boh ]h^ mâo 3 êklăk prăk. Kphê kr^ng ê’ăt êlưih pla h^n mkă ho\ng du\m mta ana mkăn, jing djo\ guôp ho\ng alu\ wa\l să Hiếu. Go\ êsei hơ\k m’ak êdi [uh pla kphê anei mâo hnư pra\k hrui w^t”.

Ana kphê Arabica pla truh thu\n tal 4

Hdră bruă đru mđ^ kyar ana kphê kr^ng ê’ăt Arabica mơ\ng ]ar Kontum hluê ngă hlăm 7 thu\n, mơ\ng thu\n 2014  truh kơ thu\n 2020. Du\m go\ êsei [un, giăm [un lu êdi jing mnuih [uôn sang djuê [ia\ Sêdang, Jeh Triêng mơ\ng să Đăk Blô, Đăk Man… kdriêk Đăk Glei hlo\ng truh kơ Măng Ri, Ngọc Lây…. Kdriêk Tu Mro\ng leh ana\n hlo\ng truh kơ Pờ Ê, să Hiếu… mơ\ng kdriêk Kon Plo\ng dưi đru brei 100% djuê mjeh, hbâo pruê, hdră mnêc\ pla mjing leh ana\n êa drao krih kriê mgang đrông hla\m 3 thu\n tal êlâo ho\ng hnơ\ng kc\ah grăp go\ êsei mơ\ng 1 êbâo truh kơ 5 êbâo m2. Găn hgao klei bư\ ban, dleh dlan leh ana\n hê` mlâo tal êlâo, mâo klei iêu la], mtru\t mjhar đru jih ai tiê mơ\ng t^ng knu\k kna, knuă druh kỹ thuật, mnuih [uôn sang [rư\ hruê [rư\ kmla\n ai tiê hluê ngă lu Hdră bruă anei. Trương Ngọc Tuyền, K’iăng khua Adu\ bruă Lo\ hma leh ana\n Mđ^ kyar kr^ng [uôn sang kdriêk Kon Plo\ng brei thâo:

“ Klei thâo [uh, săng mơ\ng mnuih [uôn sang hlăm bruă mđ^ kyar ana kphê ho\ng du\m thu\n tal êlâo hluê ngă jing dleh dlan êdi.  Snăn [ia\dah truh kơ thu\n 2015 leh ana\n bohnik gơ\ thu\n 2016 kphê mâo hrui pe\ boh, anăn mnuih [uôn sang thâo [uh klă kơ boh tu\ dưn mơ\ng ana kphê mâo ba w^t leh ana\n mnuih [uôn sang mâo klei thâo [uh, săng leh ana\n mâo klei đua klam hlăm bruă pla, kriê dlăng kơ kphê, kyua ana\n ênhă pla kơ thu\n êdei đ^ h^n mkă ho\ng thu\n êlâo. Bohnik gơ\ bruă kriê dlăng đang kphê mơ\ng mnuih [uôn sang ăt mâo klei đ^ kyar h^n mơh. Mơ\ng ana\n kphê ti alu\ wa\l đ^ jing jăk siam h^n”.

Truh kơ ara\ anei leh 4 thu\n hluê ngă, mâo leh 4 êbâo 108 go\ êsei [un ti 3 kdriêk Đăk Glei, Tu Mro\ng leh ana\n Kon Plo\ng mơ\ng ]ar Kontum mâo ba pla leh êbeh 1 êbâo ha kphê kr^ng ê’ăt. Hlăm ana\n, kdriêk Đăk Glei ba pla mâo êbeh 340 ha, kdriêk Tu Mro\ng mâo 630 ha leh ana\n kdriêk Kon Plo\ng pla mâo êbeh 230 ha. Boh s^t brei [uh, kphê kr^ng ê’ăt Arabica djo\ guôp ho\ng kr^ng lăn mâo hnơ\ng kngư dlông mơ\ng 1 êbâo truh kơ 2 êbâo mét, anăn hnơ\ng hd^p pla mâo truh êbeh 95% leh ana\n đ^ jing jăk siam s’a\i. Yan kphê mrâo êgao, 130 ha kphê hdrô pla mâo 4 thu\n dưi hrui pe\ leh boh ho\ng hnơ\ng mâo grăp ha kah knar mâo mơ\ng 10 – 12 ton boh mtah; êbeh 230 ha pla thu\n tal 3, hrui pe\ boh tal êlâo ho\ng hnơ\ng mâo mơ\ng 5- 7 ton hlăm 1 ha.

Trần Văn Chương, K’iăng khua Knơ\ng bruă Lo\ hma leh ana\n Mđ^ kyar kr^ng [uôn sang ]ar Kontum brei thâo, hlăm thu\n anei du\m alu\ wa\l srăng ba pla mrâo êbeh 500 ha ngă bi leh hdra\ k`ăm mơ\ng Hdră bruă k]ah mtru\n ana\n jing đru 4 êbâo 570 go\ êsei [un leh ana\n giăm [un ba pla mâo 1 êbâo 600 ha kphê. Mb^t ho\ng ana\n bruă mko\ mjing du\m êpul bi hgu\m leh ana\n c\ih mjing ana\n knăl k`ăm mđ^ h^n boh tu\ yuôm kphê kr^ng ê’ăt Arabica mơ\ng ]ar ăt dưi t^ng dla\ng mơh:

“ Knơ\ng bruă Lo\ hma leh ana\n Mđ^ kyar kr^ng [uôn sang ăt mđ^ ktang bruă mko\ mjing du\m êpul hgu\m, hợp tác xã ]ia\ng mko\ hgu\m ho\ng du\m anôk bruă mnia mblei mơ\ng bruă pla mjing hlo\ng truh kơ bruă mkra mjing leh ana\n ba ]h^ mnia. Bi mjing du\m brua\ knua\ nga\ ]ia\ng mđ^ h^n ênoh yuôm mơ\ng ana kphê. Truh kơ ara\ anei mko\ mjing leh kr^ng kphê hdrô jing a\t đ^ [ia\ leh mơh. Bruă ti anei ana\n jing hmei bi c\ih mkra mjing ana\n knăl.C|ia\ng c\ih mjing ana\n knăl kphê kr^ng Ngo\ Trường Sơn pioh si be\ ngă mđ^ h^n boh tu\ yuôm mơ\ng ana kphê”.

Mb^t ho\ng bruă đru go\ êsei [un, giăm [un ti 3 kdriêk kr^ng Ngo\ Trường Sơn mơ\ng ]ar ana\n jing kdriêk Đăk Glei, Tu Mro\ng leh ana\n Kon Plo\ng dưi ba pla kphê kr^ng ê’ăt Arabica mâo boh tu\ dưn đ^ 2 blư\ mkă ho\ng kphê Robusta, ]ar Kontum ăt hlăk [rư\ [rư\ mko\ mjing kr^ng ]o\ng thơ\ng ba pla kphê ho\ng ênhă mâo ara\ anei hlăm brô 3 êbâo ha. Hdră bruă đru mđ^ kyar kphê kr^ng ê’ăt mơ\ng ]ar Kontum hluê ngă mâo boh tu\ dưn jing knhuang nao mphu\n tal êlâo yuôm bhăn, [ua\n rơ\ng đru du\m pluh êbâo go\ êsei [un, giăm [un mnuih [uôn sang djuê [ia\ Sêdang, Jeh Triêng tlaih kơ [un [in ho\ng klei h’^t kjăp.

H’Mrư pô ]ih – H’Nga ra\k